نویسنده: کاوه افراسیابی/ ترجمه: آرمین منتظری
شاید بتوان گفت توافقنامه امنیتی آمریکا با عراق تا حدود زیادی تهدیدی برای ایران محسوب میشود. براساس این توافقنامه آمریکا اجازه خواهد یافت تا 50 پایگاه نظامی در عراق دایر کند که برخی از آنها در نزدیکی مرزهای عراق با ایران واقع شدهاند. از سوی دیگر با حمله اخیر آمریکا به سوریه که ظاهرا با هدف تعقیب نیروهای القاعده انجام شده است به ناگهان نگرانیهایی در میان برخی از تحلیلگران ایرانی شکل گرفت مبنی بر اینکه توافقنامه امنیتی میان عراق و آمریکا به سادگی یک موضوع داخلی برای عراق نیست که بخواهد دربارهاش هر گونه که خواست تصمیم بگیرد بلکه این توافق نامه مسالهای منطقهای است که به خودی خود مشارکت همسایگان عراق را در تصمیمگیری طلب میکند.
چند روز پیش هلیکوپتر آمریکایی از طریق مرز عراق با سوریه با تجاوز به خاک سوریه به موجب کشته شدن 8 نفر شدند. گفته میشود این حمله با هدف تعقیب برخی از شبه نظامیان مظنون به داشتن ارتباط با نیروهای القاعده صورت گرفته است. گفته میشود این افراد از خاک سوریه برای ورود به عراق و انجام عملیاتهای تروریستی استفاده میکردهاند. این حمله درست زمانی انجام شد که آمریکا و عراق ادامه خواهند داد و در این کشور خواهند جنگید.
یکی از تحلیلگران ایرانی معتقد است از آنجایی که همسایگان عراق از سوی جامعه جهانی برای بازسازی عراق دعوت شدند و از آنها کمک خواسته شد اکنون نیز درباره توافقنامه امنیتی عراق و آمریکا باید از همسایگان عراق نظرخواهی شود و البته این حرف بسیار منطقی است. ایران و آمریکا در سه دوره در خصوص مسائل امنیتی عراق با یکدیگر مذاکره کردند و به قول یکی از تحلیلگران ایرانی مذاکرات به خوبی یادآور این مساله است که هر تصمیمی از سوی واشنگتن درباره توافقنامه امنیتی در صورتی که نظرات ایران در آن لحاظ نشده باشد اشتباه بسیاری بدی خواهد بود. در عین حال احساس میشود اینگونه نبوده است که تمام نظرات ایران در این توافقنامه نادیده گرفته شود. ظاهرا برخی از اعتراضهای کلامی ایران در این توافقنامه اثرگذار بوده است. اعتراضهایی نظیر مصونیت قضایی پرسنل نظامی آمریکا از قوانین عراق یکی از این اعتراضها بوده است. این اعتراض در این توافقنامه اثرگذار بوده است. همچنین در این توافقنامه جدول زمانی برای خروج نیروهای آمریکایی مشخص شده است. براساس این جدول زمانی از 31 دسامبر سال 2011 دیگر نیروهای آمریکایی حق حضور در عراق را ندارند. این هم یکی دیگر از تغییرات مورد نظر ایران بود که در این توافقنامه انجام شد.
البته در واقع کم پیدا میشوند تحلیلگرانی در ایران که روی خروج حقیقی آمریکا از عراق حساب باز میکنند. به هر حال صرفنظر از اینکه محاسبات ایران درباره تحرکات آینده ارتش آمریکا چیست، در حال حاضر اجماع بر این است که امنیت ملی ایران به صورت بالقوه از سوی توافقنامه امنیتی مورد تهدید واقع شده است. چرا که این توافقنامه در واقع به نیروهای آمریکایی اجازه میدهد تا به مقابله با ایران بپردازند.
از سوی دیگر کمتر تحلیلگری در ایران متقاعد شده است که سناتور باراک اوباما در صورت پیروزی در انتخابات آمریکا رویکرد نظامی این کشور در عراق را عوض کرده و خروج آمریکا از عراق را در دستور کار قرار خواهد داد. صرفنظر از اینکه این عقیده بدبینی صرف است یا خیر حقیقت این است که دریافتی که به طور گسترده از ارتش آمریکا در ایران وجود دارد این است که ایرانیها آمریکا را اشغالگر میدانند و همین مساله است که باعث نگرانی ایرانیها از توافقنامه امنیتی شده است. البته از سال گذشته از همان ابتدا که اخبار مربوط به توافقنامه امنیتی منتشر شد مقامات عراقی در سفرهایشان به تهران همواره اصرار داشتهاند که این توافقنامه برای همسایگان عراق بیضرر است. وزیر امور خارجه عراق و مشاور امنیت ملی این کشور همواره اعلام کردهاند که عراق اجازه نخواهد داد تا آمریکا از پایگاههایش در عراق برای حمله به ایران استفاده کند.
اما این نتیجهگیریها با توجه به ضعف ساختاری دولت عراق محل شک و تردید است. خصوصا با توجه به حمله اخیر آمریکا به خاک سوریه این ضعف دولت عراق بسیار نگرانکنندهتر خواهد شد چرا که آمریکا میتواند حمله مشابهی را به ایران صورت دهد و همان عذر و بهانه را نیز مطرح کند. واضح است که حمله کوچک آمریکا به خاک سوریه بر ایران هم تاثیر گذاشته است و بعید نیست که ایران در روزهای آینده سیاستهای سرسختانهتری را در خصوص توافقنامه امنیتی آمریکا و عراق در پیش بگیرد. در عوض این رفتار ایران باعث افزایش اصطکاک میان تهران ـ واشنگتن میشود و این اتفاق درست زمانی رخ خواهد داد که کاخ سفید در حال تغییر است و به نظر میرسد که باراک اوباما رئیسجمهوری صلحطلبتر از بوش بر سر کار خواهد آمد. یکی از استادان علوم سیاسی تهران معتقد است که در خصوص حمله آمریکا به سوریه به عنوان تمرینی برای اقدام علیه ایران است. این حرف البته سخن تازهای نیست. سال گذشته نیز وقتی که اسرائیل به تاسیسات هستهای سوریه حمله کرد بسیاری از تحلیلگران، تحلیلی مشابه ارائه کردند. البته از زمانی که آنها سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را گروهی تروریستی معرفی کردهاند، میتوان گفت که آمریکا از مقدمات لازم برای انجام اقدام علیه ایران برخوردار است. این سناریو آنجایی خطرناک میشود که ایالات متحده آمریکا حتی برای هر ثانیهاش بدون در نظر گرفتن اتفاقاتی که ممکن است به طور زنجیرهای از پس آن رخ دهد تصمیم بگیرد.
زمان حمله آمریکا به سوریه با تنشهایی مصادف شد که در کابینه عراق در خصوص توافقنامه امنیتی به وجود آمده است و این مساله از آنجایی حائز اهمیت است که ممکن است این پیام جدید را به همراه داشته باشد که آمریکا مصمم است تا با استفاده از زور این توافقنامه را پیش ببرد و از احتیاطهای معمول دیپلماتیک غفلت کند. به علاوه حمله اخیر آمریکا به سوریه یک پیام دیگر نیز میتواند داشته باشد و آن محاسبات پنتاگون است مبنی بر اینکه توافقنامه امنیتی از هم اکنون انجام شده است و پیش از آنکه کاملا پذیرفته شود باید تغییراتی ظاهری و جزئی در آن صورت بگیرد. اگر اینگونه باشد میتوان گفت این یک اشتباه پرهزینه است چرا که در شرایط حال حاضر عراق روی هیچ چیزی نمیتواند به مخالفتها علیه این توافقنامه دامن بزند. با این حساب ممکن است این نتیجه به دست آید که ارتش آمریکا به صورت مجازی از روی عمد در خصوص توافقنامه کارشکنی میکند که علتش را نیز میتوان بازبینیهایی دانست که توسط سیاستمداران عراقی در این توافقنامه صورت گرفته است؛ بازبینیهایی نظیر زمانبندی خروج نیروهای آمریکایی، مساله مصونیت قضایی نیروهای آمریکایی، مساله مصونیت قضایی نیروهای آمریکایی، کنترل زندانها و... از این قبیل هستند.
در حالی که این گمانهزنی در خصوص هدف اصلی و زمان حمله آمریکا به سوریه وجود دارد از سوی دیگر تاثیرات واضحی در خصوص احساس تهدید تهران و دمشق با توجه به پیوندهایی که این توافقنامه با امنیت ملی آنها دارد به چشم میخورد و این احساس احتمالا موجب تقویت پیوندها میان تهران و دمشق میشود و این درست همان چیزی است که واشنگتن و تلآویو مدتی است که سعی در کمرنگ کردنش دارند.