بازی گازی روسیه با اروپا

مترجم: حسین رزمنده
در آستانه ژانویه 2005، روسیه با قطع گاز اوکراین، اروپا را در شرایط وخیم انرژی قرار داد تا آنکه کی یف را به قبول شرایط خود وادار نمود.
این امر تا آستانه ژانویه سال 2009 نیز ادامه داشت تا آنکه مسکو در دهم ژانویه، توافقنامه سال 2005 خود را با اوکراین برای صدور گاز به اروپا باطل اعلام کرد.
اما پس از امضای توافقنامه جدید میان مقامات روسی و اتحادیه اروپا، دولت اوکراین آن را امضا کرد، ولی، یک ضمیمه دست نویس به آن اضافه نمود که محتوای آن از سوی کرملین رد شد. برای مثال مقامات اوکراینی در این ضمیمه درج کرده اند که به شرکت گاز پروم روسیه بدهکار نیستند.
دیمیتری مدودوف، رئیس جمهور روسیه با غیرقابل قبول دانستن موارد مندرج از سوی اوکراین، موافقتنامه به دست آمده را باطل دانسته و گفت که روسیه آن را اجرا نخواهد کرد.
یولیاتیموشنگو، نخست وزیر اوکراین و خوزه مانوئل باروسو، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا نیز به طور همزمان طی تماس تلفنی موافقت کردند که درباره نگرانی های روسیه مذاکره کنند این موافقتنامه پس از 5 ساعت مذاکره توسط ولادیمیرپوتین نخست وزیر روسیه و میرک توپولانگ نخست وزیر جمهوری چک به نمایندگی از جانب اتحادیه اروپا امضا شد.
اما به رغم توافقات و مقرر شدن حضور ناظران بین المللی برای ارسال گاز روسیه به اروپا و نظارت بر عدم سرقت گاز توسط اوکراین باز هم مناقشه روسیه و اوکراین باعث شد که بلغارستان و مولداوی از کمبود گاز بشدت آسیب ببینند. بوسنی نیز به صورت اضطراری در حال دریافت گاز از مجارستان و صربستان است. سرمای 15 درجه زیر صفر، دولت کرواسی را مجبور کرد که به دلیل کمبودگاز ناچار به جیره بندی شود. در این شرایط هر بسته هیزم بیش از 1200 دلار به فروش رسید که جوابگوی دو تا سه روز یک خانواده بود.
شرکت گاز پروم که دولت روسیه نفوذ زیادی بر آن دارد، در سالهای اخیر به یک شرکت جهانی تبدیل شده است. گازپروم به رغم قدرت زیادی که در تأمین نیاز کشورهای جهان به گاز دارد، از پیامدهای بحران اقتصاد جهانی در امان نمانده است. هنگامی که بحث از اختلاف میان روسیه و اوکراین در انتقال گاز مطرح می شود، می توان با بیانی دقیق تر از اختلاف میان اوکراین و شرکت روسی گازپروم سخن گفت.
ساختمان اصلی شرکت گازپروم در جنوب مسکو قرار دارد در طبقه هفتم این ساختمان مرکز بسیار مهمی قرار دارد که نقش مغزمتفکر این شرکت را ایفا می کند. آنتونیو پارائونوف، رئیس بخش مدیریتی گازپروم، این مرکز را کنترل کننده تمامی فرایندهای اصلی تولید از جمله استخراج گاز و نفت خام و انتقال آن به اروپا ونظارت بر راه های انتقال در داخل روسیه و در راه اروپا معرفی کرده است. در بخشهایی از این ساختمان کارمندانی مشغول کار هستند که فشار، میزان و... گاز را کنترل می کنند. کارکنان مرکز ارسال گاز جریان گاز را با سیستم های رایانه ای زیر نظر دارند و می توانند با یک کلیک روی قسمتهای مربوط، لوله ها را باز یا بسته کنند اگر قرار باشد مانند روز دهم ژانویه شیر گاز ورودی به اوکراین بسته شود، کارکنان این شرکت در نقطه ورود لوله به مرز اوکراین این کار را انجام می دهند. گازپروم در سال 1989 از وزارت گاز اتحاد جماهیر شوروی، جدا گردید و بزرگترین شرکت روسی را تشکیل داد. در ابتدای تابستان سال 2008 هنگامی که هنوز سخنی از بحران اقتصاد جهانی در میان نبود، گازپروم از نظر ارزش اوراق بهادار پس از شرکتهای اکسون موبایل و جنرال الکتریک، سومین شرکت بزرگ جهان به شمار می رفت. در اوج بحران اقتصادی با افت قیمت نفت، بهای گاز نیز کاهش یافت و گازپروم نیز اهمیت خود را تا حدی از دست داد. این موضوع مشکلات این شرکت را بیشتر کرد. هم اکنون این شرکت بیش از 43 هزار کارمند دارد که از شغلی با درآمد مناسب و مطمئن برخوردارند.
روسها برای این شرکت اهمیت بسیاری قایلند و آن را افتخار روسیه می دانند و می گویند گازپروم، گرما و روشنایی خانه ماست.
روسها انتقال گاز خود را از طریق گازپروم به اوکراین و سپس اروپا به پرداخت بدهی دو میلیارد و 400 میلیون دلاری و نیز سرقت 86 میلیون مترمکعب گاز از گاز ترانزیتی روسیه به کشورهای اروپایی منوط کرده و نیز قرار شده است مادامی که گروه های ناظر اروپایی در مرزهای روسیه و اوکراین مستقر شوند، روسیه انتقال گاز را از سر بگیرد.
این شرایط بر وضعیت سیاسی اوکراین تا جایی تأثیر گذاشته که نشان از کاهش شدید محبوبیت «ویکتوریوشچنکو» رئیس جمهور این کشور داشت، به طوری که «سازمان ابتکارهای دموکراتیک» براساس نظرسنجی خود در یک جامعه آماری 2012 نفری از 17 تا 28 دسامبر 2008، محبوبیت یوشچنکو را با توجه به بحران گازی این کشور با روسیه و مناقشات سیاسی داخلی 4/2 درصد اعلام کرد.
در این نظرسنجی «ویکتوریائوکوویچ» رئیس حزب مخالف طرفدار روسیه و رقیب یوشچنکو در زمان انقلاب نارنجی اوکراین در سال 2004 با 3/22 درصد در بالای این فهرست قرار دارد.
این در حالی است که این میزان برای خانم یولیا تیموشنکو، نخست وزیر اوکراین 9/13 درصد ارزیابی شد. «آرسنی یاتسنیوک» رئیس پیشین پارلمان اوکراین- که محبوبیتش از زمان استعفا در ماه نوامبر افزایش یافته است- 9/7 درصد از آرا را در این نظرسنجی از آن خود کرده است.
الکساندر ویچینک، مدیر مؤسسه جامعه شناسی اوکراین گفت: «محبوبیت رئیس جمهور و نخست وزیر با توجه به مناقشه گازی با روسیه رو به کاهش است. اوکراین از برخی سیاستمداران خسته شده است.
براساس این نظر سنجی فقط 14 درصد از سؤال شدگان معتقد بودند، انتخاب پیش از موعد وضع این کشور را بهتر خواهد کرد.
براساس نظر سنجی قبلی که پاییز انجام شد، محبوبیت یوشنجکو به 8 درصد رسیده بود و در حالی که خانم تیموشنکو 25 درصد آرا را با احتمال برگزاری انتخابات ریاست جمهوری پیش از موعد به خود اختصاص داده بود. در این میان بالاترین قیمت پیشنهادی کی یف به روسیه برای هزار مترمکعب 235 دلار است که فقط نصف 450 دلار پیشنهادی روسیه می باشد. حال آنکه قیمت گاز طبیعی حدود 180 دلار بوده است که 15 کشور از جمله اوکراین، بلغارستان، بوسنی، یونان، ایتالیا اعلام کردند انتقال گاز روسیه به کشورشان قطع شده است. آلمان و لهستان نیز اعلام کرده اند که میزان گاز ورودی از روسیه افتی چشمگیر داشته است؛ زیرا اروپا یک چهارم گاز طبیعی خود را از روسیه دریافت می کند که ورود 80 درصد از این مقدار از طریق لوله هایی صادر می شود که از اوکراین می گذرد و دست کم تاکنون 25 نفر در اروپا از جمله 10 نفر در لهستان از سرما جان باختند.