* با توجه به گفتوگوهای انجام شده با کوفی عنان دبیرکل سازمان ملل متحد، آیا زمان آن فرا نرسیده است که سعی و تلاش تازهای برای حل مناقشه قبرس انجام شود؟
** مقدمات چنین تلاشی باید از قبل به نحو مطلوب آماده شود. با یک تدارک و آمادگی نامناسب گفتوگوها ظرف مدت 2 یا 3 ماه مجدداً سست شده و تمام توافقات و نتایج به دست آمده به شکست منجر میشود. پیام چنین شکستی برای دنیا این خواهد بود که پس مناقشه قبرس حلنشدنی است.
* برای اینکه مقدمات یک گفتوگوی ثمربخش فراهم شود به چقدر زمان نیاز است؟
** تحقق بخشیدن و عملی شدن چنین چیزی به عهده ما نیست بلکه با دبیرکل سازمان ملل است. ما با کوفی عنان مسائل را در میان گذاشتهایم و اینکه در زمینه طرح پیشنهادی او خواهان چه اصلاحات و تغییراتی هستیم.
* مهمترین نکاتی که در طرح عنان خواهان تغییر آنها هستید کدامند؟
** به یک ساعت وقت نیاز دارم اگر بخواهم همه را توضیح بدهم. طرح سازمان ملل نه به یک اتحاد مجدد بلکه به تقسیم دائمی قبرس به دو بخش منتهی خواهد شد. لازم بود کسی پیشنهادات ما را به ترکهای قبرس ارائه میکرد. توپ اکنون در زمین ترکهاست.
* ترکها با طرحی برای حل مسائل قبرس موافقت کردهاند.
** یک موافقتنامه باید از سوی هر دو طرف مورد قبول واقع شود. این عجیب نیست که ترکها طرح کوفی عنان را پذیرفتهاند، آنها به هر چیزی که میخواستند رسیدهاند.
* رهبر سابق ترکهای قبرس، رئوف دنکتاش، سیاستمدار لجوج و یکدندهای بود که به هیچ مصالحه و سازشی تن درنمیداد اما اکنون «محمدعلی طلعت» جانشین او فرق میکند. طلعت آماده گفتوگوست.
** من هیچ تفاوت عمدهای میان دنکتاش و طلعت نمیبینم. فقط شیوه بیان مطالب عوض شده است.
* چرا در ماه گذشته با طلعت ملاقات نکردید؟
** من و طلعت گفتوگوهای مشترک داشتهایم.
* اما از زمان آن گفتوگوها دو سال گذشته است.
** من هیچ دلیل تعصبآمیزی برای خودداری از دیدار با آقای طلعت ندارم اما از خودم میپرسم آیا وی به طور مثال اختیار تام دارد که درباره بازگشت نیروهای ترکیهای مستقر در قبرس مذاکره و گفتوگو کند. هر تصمیمی که طلعت بگیرد، از طرف آنکارا دیکته شده است. وی همواره میگوید ما باید خودمان دور هم جمع شویم و با نوشیدن قهوه برای صلح گفتوگو کنیم. سرنوشت قبرسیها مهمتر است از یک گپ و اختلاط همراه با قهوه نوشیدن.
* شما اغلب از وتوی عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا صحبت میکنید اما هیچوقت هم از این حق خودتان استفاده نکردهاید. چرا؟
** من هیچگاه با حق وتو تهدید نکردهام. وتو حق هر یک از اعضای اتحادیه اروپاست اما فقط زمانی نتیجهبخش است که دیگر اعضای اتحادیه هم متقاعد شوند که کشوری که مبادرت به استفاده از این حق میکند به آخرین حد ظرفیت تحمل و طاقت خود رسیده و امکان هیچ مصالحه و سازش دیگری با طرف مقابلش ندارد. ما هنوز به این مرحله نرسیدهایم. من امیدوارم که ترکیه فهمیده باشد که باید به تعهداتش در قبال اتحادیه اروپا عمل کند. درصورتیکه به این نتیجه برسیم که استفاده از حق وتو به عنوان آخرین ابزار ضروری است آن را به کار خواهیم برد.
* سخنگوی دولت شما اخیراً تهدید کرده است در صورتی که ترکیه به رغم معاهده گمرکی که با اتحادیه اروپا دارد، بنادر و فرودگاههایش را به روی قبرس باز نکند از حق وتو علیه این کشور استفاده خواهد کرد.
** ترکیه به تعهداتش در زمینه معاهده گمرکی نهتنها در برابر قبرس بلکه در برابر کل اتحادیه اروپا تن در نداده است. این مسأله اروپا را با یک دوراهی بسیار جدی مواجه میکند: یا آنها نادیده گرفته شدن تعهدات و شرایط عضویت در اتحادیه اروپا از طرف ترکیه را تحمل میکنند و یا هشداری قاطع میدهند که آنکارا هم باید مثل دیگران قواعد و قوانین را رعایت کند.
* آیا خواهان آن هستید که ترکیه هم عضوی از اتحادیه اروپا باشد؟
** ترکیهای که قواعد بازی در اروپا را بپذیرد، هم برای اتحادیه و هم برای قبرس خوب و مفید است.
* به چه دلیل از پیشنهاد اتریش مبنی بر اینکه ترکیه به جای عضویت کامل در اتحادیه اروپا، فقط بهعنوان شریک ممتاز به حساب آید حمایت نکردید؟
** ما ارتباط نزدیکی با اتریش داشته و داریم. قبرس از همان ابتدا کشوری بود که از پیشنهاد اتریش مبنی بر اینکه توانایی ورود به اتحادیه باید یکی از شروط لازم برای عضویت ترکیه باشد حمایت کرد.
* آیا از قبل پیغامهای تلفنی از طرف واشنگتن برای چراغ سبز نشان دادن قبرس به عضویت ترکیه دریافت کردهاید؟
** فقط یک پیغام از طرف «کاندولیزا رایس».
* آیا فشاری از طرف وزیرخارجه آمریکا وجود دارد تا قبرس عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا را وتو نکند؟
** تا فشار را چه بنامیم؟ «تنبیه بدنی»؟! هیچ فشاری در کار نبود. این تماس فقط یک توصیه و درخواست بود.
* «جک استراو» وزیرخارجه انگلستان گفته است سیاستی که شما در پیش گرفتهاید نهایتاً میتواند به تقسیم قطعی جزیره منجر شود.
** این خطر وجود دارد. اما این خطر برمیگردد به زمانی که ارتش ترکیه در سال 1974 به قبرس لشکرکشی کرد و هنوز هم 43000 سرباز را در این جزیره مستقر کرده است.
* بله، اما طرح «کوفی عنان» کاهش نیروهای نظامی ترکیه را هم پیشبینی کرده است. برای عملی شدن عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا میبایست تنها 650 سرباز ترک در قبرس باقی بمانند.
** هیچ کشور عضو اتحادیه اروپا استقرار نیروهای خارجی در قلمروش را تحمل نمیکند. ترکیه حق مداخله نظامی را برای خود محفوظ داشته است.
* آیا عدم پذیرش طرح عنان برای دولت شما دشواری یا مشکلاتی به همراه آورده است؟
** نه، اما این طرح هیچ نقشی در تحولات قبرس بازی نمیکند. به تصمیم مردم باید احترام گذاشته شود. وقتی 76 درصد جمعیت در یک رفراندوم آزاد به این طرح جواب منفی میدهند، این امر دست من و دولت را میبندد. این معنای دموکراسی است.
* بهنظر میرسد یونانیهای قبرس از ترکها نقش آدم خبیث را به ارث بردهاند.
** تا وقتی که یکی پس از دیگری سازش و مصالحه میکردیم آدمهای خوبی بودیم. درست از زمانی که اطاعت نکنی دیگر آدم خوبی نیستی. هیچکس طرح 9000 صفحهای عنان را نخوانده است با این وجود بسیاری از رسانهها از قبل پیشداوری کردهاند که هرکس طرح سازمان ملل را نپذیرد باید شیطان باشد. من بهعنوان کسی که برضد ترکها شیطانی و خباثت میکند و همچنین یک ناسیونالیست شمرده میشوم. اما کسی این مطلب را در نظر نمیگیرد که این طرح نتیجه مذاکره و گفتوگو نیست بلکه ماحصل داوری و حکمیت دبیرکل سازمان ملل است.
* آیا باید منتظر یک دبیرکل تازه برای سازمان ملل باشید؟
** من هیچ ضدیتی با کوفی عنان ندارم. اما در طرح وی منافع کشورهایی در میان بوده است که میخواهند راه عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا را هموار کند.
* بنابراین بهطور ضمنی میگویید که «طرح عنان» دستنوشته انگلیسیهاست.
** اینکه نماینده انگلیسیها «سر دیوید هنی» و «توماس وستون» هماهنگکننده ویژه آمریکا در امور قبرس، در تنظیم پیشنویس طرح عنان مشارکت داشتهاند، دیگر از اسرار نیست.