امیرعلی ابوالفتح
سفر جورج بوش به هند و اعضای قرارداد هستهای میان دو کشور چهره استراتژیک جهان و یا لااقل آسیا را دگرگون خواهد کرد. به همین دلیل نیز رئیسجمهوری آمریکا از قرارداد همکاریهای هستهای با هند تحت عنوان قرار داد تاریخی نام برد.
از دید دولت هند،دریافت تکنولوژی پیشرفته اتمی از آمریکا و تامین سوخت هستهای از این کشور یک دستاورد بزرگ به شمار میآید. بویژه که در دو دهه اخیر به دلیل ناخرسندی واشنگتن از دستیابی دهلینو به سلاح اتمی هند با یک انزوای تکنولوژیکی در زمینه برنامههای هستهای خود روبرو بوده است. اکنون تنها با صدور مجوز بازدید بازرسان آژانس بینالمللی انرژی هستهای از نیروگاههای غیرنظامی هند دهلینو بطور رسمی به جمع 5 عضو کلوپ هستهای میپیوندد در حالی که این کشور میتواند همچنان به تولید سلاحهای اتمی همچون آمریکا روسیه، فرانسه، انگلستان و چین ادامه دهد.
اما قرارداد تاریخی برایآمریکا فراتر از یک همکاری دو جانبه اتمی تلقی میشود. در صورت تائید این قرارداد در سنای آمریکا واشنگتن به تامینکننده اصلی سوخت هستهای هند تبدیل میشود اما این مساله تنها هدف بوش برای صرف نظر کردن از استراتژی قدیمی آمریکا در قبال هند اتمی نیست. تغییر مناسبات قدرت در جهان و ظهور قدرتهای جدید در عرصه بینالمللی موجب شده تا واشنگتن چشمان خود را بر روی فعالیتهای اتمی یک کشور غیر عضو آژانس بینالمللی انرژی هسته ای ببند. حرکتی که در دوران جنگ سرد و حتی یک دهه پس از آن تقریبا غیر ممکن به نظر میرسید. اکنون این سوال وجود دارد که چه عاملی موجب تغییر رویکرد واشنگتن به فعالیتها هستهای هند شده است؟
پاسخ در قدرت رو به رشد جمهوری خلق چین نهفه است . اگر به قدرت اقتصادی چین نگاهی افکنده شود. این واقعیت مشخص میشود. که رقیب استراتژیک آمریکا در ربع قرن آینده چین و نه اتحاد اروپا خواهد بود در حال حاضر چین از یک تراز مثبت 200 میلیارد دلاری در تجارت با آمریکا برخوردار است. اخیر پنتاگون چین را به عنوان جدیترین رقیب در سند راهبری نظامیآمریکا قرارداد جان نگروپنته عالیرتبهترین مقام اطلاعاتی در آمریکا نیز اذعان کرد چین در دو دهه آینده به یک ابرقدرت جهانی تبدیل خواهد شد که میتواند با اتخاذ یک سیاست خارجی فعالتر نظام تک ابرقدرتی مد نظر واشنگتن را به چالش بطلبد.
در نتیجه از نظر استراتژیکهای آمریکایی تقویت یک قدرت اتمی در مرزهای جنوبی چین که اتفاقا با این کشور ا اختلافات مرزی دیرینه دارد میتواند در آینده توازن منطقهای و بینالمللی را به ضرر پکن تغییر دهد. همانگونه که هند در اوج اختلافات ایدئولوژیک میان مسکو و پکن توانست با کمک اتحاد شوروی به توان هستهای دست یابد اکنون نیز چنین به نظر میرسد رقابت واشنگتن و پکن به یاری دهلی نو آمده است. از این رو هند در سالهای نخست قرن بیست و یکم برخلاف نیمه دوم قرن بیستم یک کشور شاخص عضو جنبش عدم تعهد نخواهد بود. بلکه از این پس باید از هند انتظار متحد استراتژیک آمریکا درآسیا داشت که میخواهد نقش برتریدهنده به واشنگتن در مقابل پکن را بازی کند.
به همین دلیل نباید از رای مثبت دهلی نو به قطعنامه شورای حکام آژانس بین المللی انرژی هستهای علیه جمهوری اسلامی ایران چندان تعجب کرد.