علی قنادی
گروه بینالملل
نشست دوشنبه شب 5 عضو داریم شورای امنیت به همراه آلمان، به نتایج دلخواه اروپا و آمریکا نرسید، هر چند اروپاییان تلاش کردند وانمود کنند که در این نشست توانستهاند روسیه را با خود همراه کنند. پس از یک فضاسازی 5 روزه که از واپسین روزهای هفته گذشته و همزمان با آغاز روند تحقیقات هستهای کلید خورد، آمریکا، انگلیس، آلمان و فرانسه امیدوار بودند که در لندن بتوانند نظر مثبت روسیه و چین را برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت جلب کنند، ولی گزارشهایی که از نشست لندن منتشر شد، نشان میدهد که آمریکا و اروپا حداقل در نخستین نشست مشترک خود با مسکو و پکن، نتوانستهاند رضایت آنها را جلب کند.
دیپلماتهای غربی پس از نشست دوشنبه شب ادعا کردند که نظر مسکو برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت جلب شده، ولی براساس آخرین اخباری که شب گذشته روی تلکس خبرگزاریها منتشر شد، روسیه هیچ موضع مثبتی در این باره از خود بروز نداد. فضاسازی چند روز گذشته اروپا که آخرین پرده آن در نشست لندن، تصمیم تروئیکا برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و «ادعای» جلب نظر مسکو در این باره به نمایش درآمد، دو هدف مهم را دنبال میکند:
1- جلوگیری از گام بعدی تهران، یعنی آغاز فرآیند غنیسازی
2- فشار بر ایران برای تن دادن به طرح روسیه
آغاز روند تحقیقات هستهای در ایران که با جار و جنجال غیرمنتظره اروپا و آمریکا همراه شد، در روند فعالیتهای هستهای یک اقدام طبیعی محسوب میشود. در واقع، تهدید اروپا برای بازداشتن ایران از برداشتن گام بعدی، یعنی آغاز فرآیند غنیسازی صورت گرفت.
گزارش تحلیلی جوان درباره نشست
نشست دوشنبه شب پنج عضو دایم شورای امنیت به همراه آلمان در لندن، با توافق سه کشور اروپایی و آمریکا برای ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت در اجلاس آتی شورای حکام آژانس پایان یافت.
دیپلماتهای غربی بعد از این نشست گفتند که آلمان، فرانسه و انگلیس برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت در نشست اضطراری شورای حکام که احتمالا دوم و سوم فوریه (13 و 14 بهمن) برگزار خواهد شد، به توافق رسیدهاند.
آنها همچنین اعلام کردند که اروپا و آمریکا موفق شدهاند تا حد زیادی روسیه را برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت با خود همراه کنند ولی در عینحال تصریح کردند که چین درباره این موضوع مردد است.
همزمان، برخی دیپلماتهای اروپایی از اقدام اروپا برای تهیه یک پیشنویس کوتاه جهت ارایه به شورای حکام خبر دادند که آشکارا خواستار ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت است. مسکو و پکن بعد از نشست دوشنبه شب درباره همراهی یا عدم همراهی خود با این طرح اعلام موضع نکردند، ولی از سخنان دیپلماتها این طور به نظر میرسد که آنها همچنان با ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت مخالفند. سخنگوی وزارت امور خارجه انگلیس گفت که تمام شرکتکنندگان در نشست لندن همچنان خواهان حل دیپلماتیک موضوع هستهای ایران هستند.
او همچنین از تداوم مذاکرات در مراحل بعدی خبر داد، موضوعی که خود بازتاب عدم توافق جمعی درباره ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت است.
ناظران سیاسی در تهران که موضعگیری مسکو درباره مساله هستهای را تحت تاثیر عوامل اقتصادی میدانند، پیشبینی میکنند نظر کرملین درباره موافقت یا ممانعت از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت، دست کم تا چند روز دیگر یعنی زمان سفر رییس آژانس اتمی روسیه به تهران به تعویق بیفتد. این احتمال هم وجود دارد که مسکو همچنان به موضعگیریهای کلی، مبهم و دو پهلو بسنده کند.
آغاز ماراتن دیپلماتیک
از شامگاه دوشنبه که تروئیکا و آمریکا برای برگزار نشست شورای حکام توافق کردند، تا سحرگاه دوم فوریه که این نشست آغاز میشود، ایران و شش بازیگر مهم پرونده هستهای یک ماراتن دیپلماتیک را برگزار خواهند کرد. هر چند شلیک تیر شروع مسابقه از روز پنجشنبه و رایزنی سخنگوی وزارت خارجه آمریکا با همتایان چینی و برزیلیاش کلید خورد، ولی توافق تروئیکا با واشنگتن در نشست دوشنبه شب پاریس، روند این ماراتن نفسگیر را تنگاتنگتر خواهد کرد.
نخستین تلاشهای این مسابقه دیروز با رایزنی کریستوفر هیل، معاون وزیر خارجه آمریکا با حامد البار، نخستوزیر مالزی کلید خورد و طی چند روز آینده روندی فزاینده به خود خواهد گرفت. هر چند نخستوزیر مالزی آشکارا تصریح کرد که به حقوق کشورها برای دستیابی به فناوری هستهای برای اهداف صلحآمیز احترام میگذارد، ولی هماهنگی اروپا و آمریکا و موضع دو پهلوی روسیه، روند رایزنیها را برای ایران دشوارتر ساخته است.
حاشیه امن روسیه
از زمان مطرح شدن طرح غنیسازی در خاک روسیه، موضع روسها درباره مساله هستهای ایران با یک تغییر جهت چشمگیر روبهرو شده است. آنها که تا چند ماه پیش فقط به دلارهای احداث نیروگاه هستهای در ایران چشم دوخته بودند، اکنون زمین بازی وسیعتری را پیش روی خود میبینند که از بسیاری جهات برای تصمیمسازان کرملین وسوسهانگیزتر است؛ «غنیسازی ایران در خاک روسیه». برخی ناظران بیطرف، طرح مسکو را یک پروژه مشترک اروپایی ـ روسی میدانند که دو هدف جدا، مکمل و اولویتبندی شده را دنبال میکند:
1- محدود کردن فعالیت هستهای ایران از طریق غنیسازی در خاک روسیه؛ اگر ایران طرح روسیه را قبول کند، اروپا به هدف خود رسیده است، ولی چنانچه این طرح را نپذیرد، اروپا هدف دوم خود را دنبال خواهد کرد.
2- قطع حمایت مسکو از تهران، روسها بعد از آغاز تحقیقات هستهای در ایران و نشست دوشنبه شب لندن از موضع آمریکا و اروپا حمایت نکردند، ولی شواهد نشان میدهد که چندان هم از جاروجنجالهای کنون ناخشنود نیستند. از نظر کرملین، تهدیدهایی که برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت مطرح میشود، از این جهت مهم است که تهران را مجبور به پذیرش طرح مسکو میکند؛ روندی که از یک سو منافع اقتصادی کلانی برای کرملین دارد و از سوی دیگر، جایگاه پرستیژی روسیه را به عنوان یک بازیگر پرنفوذ بینالمللی ارتقا میدهد. سکوت معنادار روسیه بعد از جاروجنجالهای اخیر و نشست دوشنبه شب لندن، دقیقا از همین منظر قابل ارزیابی است.
روسها در جریان شروع تحقیقات هستهای و نشست دوشنبه شب لندن به طور علنی از موضع اروپا و آمریکا حمایت نکردند، ولی سرگئی ایوانف، وزیر دفاع روسیه چند روز پیش ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت در نشست آتی شورای حکام را غیرمحتمل ندانسته بود، موضعی که برخی دیپلماتها آن را «علامت ضمنی کرملین به تهران برای پذیرش طرح خود» میدانند.
اروپا به دنبال چیست؟
آغاز فرآیند تحقیقات هستهای برای آمریکا و اروپا حاوی این معنا بود که «گام بعدی ایران، غنیسازی است». دیوید آلبرایت، کارشناس برجسته هستهای طی مقالهای در موسسه علم و امنیت بینالمللی به صراحت گفت که ایران در گام بعدی غنیسازی را آغاز خواهد کرد. در واقع از نظر اروپا و آمریکا تهران در حال حاضر طی یک روند گام به گام «آزمون و خطا»، واکنش جامعه بینالمللی به اقدامات هستهای خود را میسنجد.
از نظر اروپاییان، آغاز تحقیقات هستهای به خودی خود موضوع حساسیتبرانگیزی نیست، ولی باید طوری موضع گرفت که جمهوری اسلامی گام بعدی را برندارد.
آگاهان سیاسی در تهران، واکنش تند و تیز اروپا به آغاز تحقیقات هستهای در ایران را از این منظر ارزیابی میکنند.
با این حال، هدف دیگر اروپا، پذیرش طرح روسیه توسط ایران است. بیانیه روز جمعه سه کشور اروپایی، نشست دوشنبه شب لندن، تصمیمگیری برای برگزاری نشست اضطراری شورای حکام و تهدید به ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت، همگی با این هدف صورت گرفت که تعلیق غنیسازی در ایران ادامه پیدا کند و یا دست کم با قبول طرح روسیه محدود شود.