اسلام و مسلمانان در بلژیک

ترجمه : علی نورایی یگانه
پیدایش و ظهور مسلمانان در بلژیک ریشه‌های مشابهی همانند ظهور و پیدایش مسلمانان در هلند و آلمان دارد. مهمترین امواج مهاجرت از کشورهای اسلامی به بلژیک در اوایل دهه 1960 هنگامی که این کشور موافقت‌نامه‌های مهاجرت را با مغرب و ترکیه امضا کرد، ‌آغاز شد و تا پایان دهه 1960 این کشور با امضا موافقت‌نامه‌های مهاجرت با الجزایر و تونس ادامه یافت. در مقایسه با هلندی‌‌ها،‌ بلژیکی‌ها در طول دوره استعماری، ‌هیچ‌گونه روابط با جهان اسلام نداشتند. در 1974 بلژیک شرایط سختی را برای ورود کارگران خارجی وضع کرد. اما در عین حال یکی از آزادترین کشورهای اروپا در توجه به مهاجرت همسران و فرزندان مهاجران باقی ماند.
تعداد مسلمانان در بلژیک حدودا 400000 نفر تخمین زده می‌شود که 4 درصد کل جمعیت بلژیک است در مقایسه با دیگر کشورهای اتحادیه اروپا، جمعیت مسلمانان در بلژیک کاملا جوان است تقریبا 35 درصد از ترک‌ها و مغربی‌ها که بزرگترین گروههای اسلامی بلژیک را تشکیل می‌دهند. کمتر از 18 سال سن دارند. که در مقام مقایسه بلژیک‌ها فقط 18 درصد افراد زیر 18 سال دارند. یکی از نتایج چنین وضعیتی این است که 4/1 بروکسلی‌ها (مردم ساکن پایتخت) که زیر 20 سال سن دارند. مسلمان هستند. علاوه بر این در سال 2002 در منطقه بروکسل شایع‌ترین نام برای نام گذاردن کودکان «محمد» و « سارا» بوده است.
در جامعه چند فرهنگی مسلمانان این کشور بزرگترین گروه‌ها را، ‌مغربی‌ها را با 125000 نفر جمعیت و ترک‌ها با 70000 نفر تشکیل می‌دهند.
کوچکترین گروهها را نیز از نظر تعداد الجزایری‌ها با 8500 نفر، ‌تونسی‌ها با 4000 نفر، ‌بوسنی و هرزگوینی‌ها، ‌پاکستانی‌ها، لبنانی‌ها،‌ ایرانی‌ها،‌ سوری‌ها، ‌و مصری‌ها تشکیل می‌دهند براساس توافقنامه مارشال (113842 (marechal نفر از کشورهای اسلامی بین سال‌های 1985 تا 1997 تابعیت بلژیک‌ها را کسب کردند. علاوه بر این هر سال حداقل 8000 مغربی و 6000 ترک تابعیت بلژیک را کسب می‌کنند. همچنین در این کشور 6500 پناهنده سیاسی از کشورهای اسلامی زندگی می‌کنند. همچنین تعداد کسانی که به دین اسلام روی آورده‌اند نیز (براساس آمار سال 2002) بین 3000 تا 15000 نفر می‌باشد.
پراکندگی مسلمانان در بلژیک در نتیجه تفاوت مبدأ مهاجرت آنها می‌باشد. اما بزرگترین محل تمرکز مسلمانان بروکسل است مهمترین گروه‌ از مسلمانان بروکسل در مناطق صنعتی فرانسوی زبان جنوب ساکن هستند. حومه شهر بروکسل محل تجمع بیش از 50 درصد مراکشی‌ها است. مراکشی‌ها همچنین در Antwerp, liegehoinovt در منطقه limborg ,chareroi قرار دارند نیز ساکن هستند. نیمی از ترک‌ها نیز در منطقه فلاندرها به خصوص در Antwerp, limburg و Ghent مستقر هستند. ترک‌ها همچنین در نواحی مرکزی بروکسل نیز زندگی می‌کنند.
طرح عقائد مسلمین ((The muslim voices projecتفاوت‌های قابل توجهی بین دو گروه عمده مسلمانان این کشور یافته است. در حالی که ترک‌ها جامعه‌ی منسجم وابسته به خود را حفظ کرده‌اند و بسیاری از آداب سنتی خود را نگاه داشته‌اند، اما به نظر می‌رسد مراکشی‌ها همگرایی بیشتری در همه حوزه‌های اقتصادی، ‌اجتماعی و فرهنگی و سیاسی داشته‌اند. آنها نسبتا در سطح وسیعتری با مردم بومی بلژیک ازدواج کرده‌اند.
از سوی دیگر به نظر می‌رسد ترک‌ها در به کار بردن زبان‌های بلژیکی نسبت به مراکشی‌ها خوب عمل نمی‌کنند و در نتیجه دانش‌آموزان ترک نیز در مدارس این گونه‌اند.
همچنین بیکاری در میان تمام گروه‌ها غیر اروپایی (مهاجرین) کاملا مشهود است.
روابط مسلمانان با دولت بلژیک
در بلژیک بر اساس نظام حقوقی بجای مانده از زمان ناپلئون رابطه رسمی و قانونی میان دین و دولت و کلیساها وجود دارد دولت نیز این ادیان را به رسمیت شناخته است.
کاتولیک رومی، پروتستان، ‌اسلام، ‌یهود،‌ کلیسای انگلیس و ارتدوکس، ‌این ادیان از بودجه دولت یارانه‌ دریافت می‌کنند. دولت همچنین از‌ آزادی عضویت در سازمانهای غیر مذهبی نیز حمایت می‌کند. گروه‌های سکولار و انسان‌گرا نیز به عنوان هفتمین دین رسمی می‌باشند و اعضای سازمانی شورای مرکزی کمیته‌های میانه‌روی غیر مذهبی بلژیک نیز بودجه و مزایای همانند شش دین رسمی دریافت می‌کنند.
بر این اساس هر یک از ادیان رسمی حق دارند با هزینه دولتی مربی جهت آموزش‌های دینی را مدارس بکار گیرند. دولت همچنین حقوق، بازنشستگی و هزینه‌های مسکن کشیش‌ها و کمک هزینه ساخت و تعمیر ساختمان کلیساها و سایر ادیان به رسمیت شناخته شده را می‌پردازد. مدیریت کلیساها و سایر اماکن مذهبی به رسمیت شناخته شده دارای حقوق و تعهد قانونی هستند که در محدوده هر یک از مناطق شهرداری که واقع شده‌اند، شهرداری‌ها می‌بایست بدهی‌های آنان را که متحمل می‌شوند بپردازند. بعضی از این کمک‌های (عمومی به اماکن مذهبی که دارای منافع عمومی هستند) وظیفه دولت ملی (فدرالی) می‌باشد اما بعضی دیگر از کمک‌ها را حکومت‌های محلی و منطقه‌ای می‌پردازند. بر اساس یک تحقیق دانشگاهی دولت مجموعه تمام هزینه‌هایی را که به عنوان کمک عمومی صرف ادیان به رسمیت شناخته شده در سال 2000 کرده است، 523 میلیون دلار یا 23 میلیارد فرانک بلژیک بوده است. (از این میزان فقط) 5/3 درصد این بودجه متعلق به مسلمانان بوده است) در سال 2001 برای اولین بار شورای اجرایی مسلمانان درخواست استفاده از کمک‌های عمومی را کرد در سال 2002 دولت 75 مسجد را به رسمیت شناخت و شروع به پرداخت حقوق به امامان جماعت منصوب شده این مساجد کرد. (بر اساس گزارش آزادی مذاهب سال 2002)
نظام قانونگذاری
یکی از مهمترین بخش‌های قانونی اخیر که می‌تواند بر وضعیت مسلمانان در بلژیک تاثیرگذار باشد، مربوط به قانون ضد تبعیض است. در دسامبر 2002 این کشور قانون ضد تبعیض جدیدی را وضع کرد که تبعیض در همه سطوح به خصوص در زمینه هنر را ممنوع می‌کرد. همچنین 13 معاهده و قرارداد در اتحادیه اروپا بر اساس چارچوب این قانون بسته شده‌اند. دامنه قانون ضد تبعیض بلژیک وسیعتر از دامنه قوانین دیگر است. به عنوان مثال قانون بلژیک فقط روابط کارگر و کارفرما را شامل نمی‌شود، بلکه همچنین تبعیض در دسترسی تمامی کالاها و خدمات را در روابط دولت و شهروندان و در هر فعالیت عمومی دیگر را نیز ممنوع می‌کند.
]متاسفانه[ بلژیک نیز از پدیده ]اسلام و[ حجاب هراسی Hijabophobia)) در امان نمانده است. در سال‌های اخیر و به خصوص پس از حملات انتحاری 11 سپتامبر، ‌موارد زیادی از توهین و اهانت به زنان و دخترانی که با پوشش مذهبی با روسری در انظار عمومی حضور یافته بودند، گزارش شده است. در ژانویه 2001،‌ دادگاه Cassation عالی‌ترین دادگاه ملی بلژیک،‌ حکم صادر کرد که مقامات شهری نمی‌توانند کارت شناسایی برای زنانی که روسری سر کرده‌اند صادر کنند. (منبع: گزارش آزادی‌های مذهبی سال 2002 بلژیک).
در سال 2000 یک قانون ملی به اجرا گذاشته شد که کسب تابعیت بلژیک را آسان‌تر می‌کرد. بر اساس این قانون، ‌تمام کسانی که در بلژیک متولد شوند و یا حداقل یکی از والدینشان بلژیکی باشد و یا کسانی که حداقل هفت سال در بلژیک اقامت داشته باشند، ممکن است بتوانند با ثبت نام در بخش‌ها و نواحی این کشور به سادگی تابعیت کسب کنند. تمام کسانی نیز که سه سال در این کشور زندگی کرده بودند بایستی مقررات زبانی و فرهنگی این کشور را برای کسب تابعیت اجرا کنند.
این کشور تعهد داده است تا اقدامات مختلفی را با هدف متعهد کردن و به تابعیت در آوردن جمعیت خارجیان کشورش به اجرا در آورد. برای مثال در ژانویه سال 2000، بلژیک دومین گام در جهت مبارزه علیه اتباع غیر قانونی این کشور را برداشت.
این برنامه تا سال 2002 ادامه یافت و یکی از نتایج این طرح، ثبت نام بیش از 60 هزار تبعه غیر قانونی و تقاضای آنان برای تعیین وضعیت قانونی بود.
در نوامبر 2003 کمیته داخلی سنای این کشور طرح قانونی را پذیرفت که بر اساس آن افرادی که ملیتی غیر اروپایی دارند و حداقل 5 سال در بلژیک زندگی کرده‌اند بایستی بتوانند در انتخابات شوراهای محلی شرکت کنند اما در عین حال نمی‌توانند حق انتخاب شدن را داشته باشند.
سازمان‌های اسلامی بلژیک
در این کشور، جایی که اسلام از 1974 به عنوان یک حقیقت قانونی و به رسمیت شناخته شده بوده است. تا کنون هیچ سازمانی به نمایندگی رسمی از مسلمانان وجود ندارد. سازمان‌های اسلامی در این کشور زمان زیادی است که نتوانسته‌اند گرد هم جمع شوند و بر سر یک ساختار سازمانی به اتفاق برسند و علاوه بر این وضعیت با مساله سخت‌تری هم پیچیده‌تر می‌شود و آن مخالف دولت با هرگونه گروه‌‌ها و انجمن‌های اصول‌گرایی و اسلام‌گرایی است.
شورای اجرای مسلمانان
این شورا در می ‌1999 تاسیس شد و مسئول اداره امور اجرایی و عبادی مذهبی مسلمانان بلژیک می‌باشد. این شورا نقش واسطه بین دولت و گروه‌های اسلامی را ایفا می‌کند. وظایف این شورا از فراهم کردن زمینه آموزش‌های مذهبی در مدارس شروع می‌شود، تا آموزش امامان مذهبی برای ملاقات و کمک به مسلمانانی که حتی در بیمارستان‌ها و زندان‌ها گرفتار هستند متغیر است. این شورا متشکل از 17 عضو اصلی است که 7 نفر آنها مراکشی 40 نفر ترک، 3 تازه کشیش (جدیدا مسلمان شده) و 3 نفر دیگر هم از ملیت‌های مختلف می‌باشند. شورای اجرای مسلمانان از سال 2001 تا کنون به طور رسمی از دولت 420 هزار یورو به این سازمان کمک مالی کرد. در حالی که به مسیحیان کاتولیک 350 میلیون یورو کمک کرد.
مرکز فرهنگ اسلامی بلژیک
(WWW.Embnet.be)
تا زمانی که شورای اجرایی مسلمانان بلژیک تاسیس نشده بود، ‌این مرکز به طور غیر رسمی نمایندگی مسلمانان بلژیک را برعهده داشت. سرپرست و متولی این مرکز توسط شخصی که دولت عربستان سعودی تعیین می‌کند به این مقام گمارده می‌شود.
زمین این مرکز از سوی پادشاه عربستان (فیصل) در سال 1967 به عنوان هدیه و بخششی از سوی وی به این مرکز داده شده است. ساختمان این مرکز نیز با کمک‌های مالی مجامع مسلمانان جهان ساخته شده است.
مجمع اعراب اروپایی
(WWW,arabeuropean.org)
این سازمان که در بین سایر مجامع بلژیک به عنوان حامی حقوق مدنی عرب‌های اروپایی بشمار می‌آید، ‌توانسته است هزاران بیکار و مهاجران جوان ناتوان را که احساس می‌کنند توسط جریان اصلی جامعه اروپایی طی 2 سال گذشته طرد شده‌اند، جذب کند. رهبر این سازمان « ابوجهجه» می‌باشد که رسانه‌های بلژیک معمولاً او را ماالکوم ایکس (رهبر و شخصیت قهرمانی سیاهپوستان آمریکا) می‌نامند. ابوجهجهه به عنوان یک رهبر و طرف بحث فرهمند (کاریزماتیک) در سیاست بین‌الملل مسلمانان و مسلط به 4 زبان مِی‌باشد. این سازمان همراه با حزب دست چپی بلژیک حزبی را تحت عنوان مقاومت (resist) تاسیس کردند و در انتخابات اخیر در سال 2003 شرکت کردند. اما میزان کسب شهرت رسانه‌ای رهبری آن و دستاوردهای انتخاباتی آن نسبتا ضعیف بود با این حال ابوجهجهه از ایجاد یک حزب جدید سیاسی دیگری را خبر داده است که حزب دموکراتیک مسلمانان نام دارد و امید دارد که با این حزب نتایج و دستاوردهای بهتری را در انتخابات ملی و محلی سال 2006 کسب کند. این سازمان همچنین شعبات در حال رشد و روزافزونی را در فرانسه و هلند نیز ایجاد کرده ست.
جنبش مسلمانان
(www.mvjm.bePesjeunese)
همانند سازمان‌ اعراب اروپایی این سازمان یک حزب سیاسی ایجاد کرده است. این حزب در انتخابات محلی بروکسل در می‌ 2003 توانست نتایج و دستاوردهای خوب و تعجب‌آوری را کسب کند.