پیمان جنوبی
طبق جداول قانون برنامه چهارم توسعه کشور (88-84) مجموع استفاده از درآمد نفت خام طی سال های 1384 تا 1387 حدود 2/64 میلیارد دلار و استفاده از حساب ذخیره ارزی نیز طی چهار سال فوق حدود 3/20 میلیارد دلار در نظر گرفته شده است اما ارقام مندرج در جدول عملکرد منابع ارزی بودجه بانک مرکزی به ترتیب بیانگر استفاده 8/112 میلیارد دلاری دولت از درآمدهای نفتی و 6/80 میلیارد دلاری از حساب ذخیره ارزی طی چهار سال اول برنامه چهارم و طی سال های 1384 تا 1387 است. مقایسه ارقام قانون برنامه و عملکرد دولت طی سال های 1384 تا 1387 به ترتیب نشانگر انحراف 6/48 میلیارد دلاری و 3/60 میلیارد دلاری استفاده دولت از درآمدهای حاصل از فروش نفت خام و حساب ذخیره ارزی طی چهار سال اول برنامه بوده و در مجموع بیانگر حداقل 9/108 میلیارد دلار یا 229 درصد استفاده بیشتر از درآمد نفت و حساب ذخیره ارزی طی چهار سال گذشته است. از مجموع حدود 270 میلیارد دلار درآمد ارزی حاصل از فروش نفت و گاز در چهارسال 84 تا 87، دولت طبق برنامه چهارم باید 5/84 میلیارد دلار هزینه می کرد که نسبت آن 3/31 درصد است. اما در عمل دولت حداقل 4/193 میلیارد دلار از درآمد نفت را هزینه کرده که نسبت آن معادل 6/71 درصد شده است که بیش از دو برابر رقم مصوب برنامه چهارم بوده است.برابر جداول قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور، دولت اجازه داشته که طی سال های 1384 تا 1387 به ترتیب سال معادل 2/15 ، 6/15 ، 3/16 و 1/17 میلیارد دلار از درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت خام و معادل 1/5، پنج، 2/5 و پنج میلیارد دلار از حساب ذخیره ارزی جهت برآورده کردن احتیاجات بودجه ای و مرتفع کردن نوسانات بهای نفت در بازارهای جهانی و برای سرمایه گذاری استفاده کند لیکن برابر جدول ارقام عملکرد منابع ارزی بودجه ای کشور منتشره توسط بانک مرکزی با آمار متفاوتی روبه رو هستیم.
جدول ارقام عملکرد منابع ارزی بودجه طی سال های1384 تا 1387، منتشره توسط بانک مرکزی به ترتیب سال بیانگر استفاده دولت از درآمدهای نفتی به میزان 1/30 ، 0/29 ، 7/29 و 24 میلیارد دلار است و در بخش حساب ذخیره ارزی نیز طی سال های فوق به ترتیب مبالغ 7/9 ، 8/17 ، 1/17 و حداقل 36 میلیارد دلار توسط دولت برداشت شده است.
روند استفاده دولت از درآمدهای نفتی و حساب ذخیره ارزی طی سال های 1383 تا پایان 1387 نشانگر آن است که در بخش استفاده دولت از درآمدهای نفتی و حساب ذخیره ارزی، برداشت های مجموع دولت از 8/27 میلیارد دلار در سال 1383 (پایان دولت هشتم) به حداقل 60میلیارد دلار در پایان سال 1387 بالغ خواهد شد که افزایش 8/115 درصدی در استفاده دولت از منابع ارزی کشور نسبت به چهار سال گذشته و پایان سال 1383 را نشان می دهد.
کارشناسان معتقدند در کشور ما ارزیابی سیاست مالی به لحاظ دسترسی دولت به درآمد نفت خام و منابع حساب ذخیره ارزی، تنها با استفاده از معیارهای نرخ رشد اسمی و واقعی و نسبت درآمدها و مخارج دولت به تولید ناخالص داخلی در سال های متوالی، کافی نیست. تامین مالی بخش قابل ملاحظه ای از مصارف بودجه ، همه ساله از طریق درآمدهای ارزی حاصل از صدور نفت و موجودی حساب ذخیره ارزی، صورت می گیرد. الزام بانک مرکزی بر تامین منابع ریالی بودجه، این بانک را ناگزیر از مداخله در بازار ارز به منظور تسویه بازار با نرخ شناور مدیریت شده ارز می کند.
هر میزان خرید ارز توسط بانک مرکزی، افزایش پایه پولی (پول پرقدرت) و نقدینگی متعاقب آن را به دنبال دارد. در واقع اتکای بودجه به درآمد نفت و منابع حساب ذخیره ارزی، از مجرای خریدهای ارزی بانک مرکزی خود را بر سیاست پولی تحمیل می کند. بنابراین در شرایطی که نرخ های مالیاتی در چند سال اخیر تغییر محسوسی نداشته اند، بر حسب تعقیب روند درآمدهای مالیاتی یا مخارج دولت، سیاست مالی ممکن است انقباضی یا انبساطی ارزیابی شود لیکن در نهایت سهم درآمدها با منشاء ارزی در بودجه است که قضاوت درستی در مورد انبساطی یا انقباضی بودن بودجه به دست می دهد.