درافشانی
با تشکیل دولت سایه از سوی احزاب مخالف دولت مصر، به نظر میرسد تحولات این کشور در فاز جدید و جدیتری قرار گرفته است. برای نخستین بار در مصر، رهبران 10 حزب مخالف، دولتی تشکیل دادهاند. براساس توافقهای به عمل آمده در این دولت 15 نفره، هر یک از اعضا بمدت یک سال، سمت نخستوزیری را نیز برعهده خواهد گرفت.
پس از انتخابات پارلمانی اخیر در مصر، تشکیل دولت سایه از طرف احزاب مخالف در این کشور میتواند به معنای گام نهادن در مسیری متفاوت با فعالیتهای گذشته آنها باشد. در تابستان و پاییز گذشته، مصر و مصریها، دو آزمون جدی را در عرصه انتخابات تجربه کردند؛ انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی عرصای بود تا بتوان یک ارزیابی نسبتاً دقیق نسبت به جایگاه احزاب، مشارکت سیاسی و روند تحولات سیاسی مصر به عمل آورد.
نتایح انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی در مصر باز هم ادامه ریاست جمهوری حسنیمبارک و حزب دموکراتیک ملی (حزب حاکم) را به تصویر کشید، با این تفاوت که در انتخابات پارلمانی، جمعیت اخوانالمسلمین با جهشی خیرهکننده به مثابه یک زنگ خطر برای حزب حاکم عمل کرده است. با این حال، احزاب مخالف دولت در انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی، توفیق چندانی کسب نکردند. این ناکامی که بخش قابل ملاحظهای از آن به فضای سیاسی در مصر و انحصارطلبیهای حزب حاکم مربوط میشود، در عین حال به فقدان یک راهبرد مشخص از سوی احزاب مخالف برای جلب افکار عموم یو حضور پررنگ در جامعه نیز برمیگردد. در این ارتباط، آنچه فضای سیاسی مصر را از پویایی سیاسی دور کرده و احزاب را به حاشیه رانده، نگاه حذفی دولت به احزاب و تلاش در گسترش هژمونی حزب حاکم در این کشور بوده است.
برقراری و تداوم قانون حالت فوقالعاده در مصر را از این زاویه باید ارزیابی کرد. پس از ترور «انور سادات» رئیس جمهوری سابق مصر در اکتبر 1981 توسط «خالد اسلامبولی» و همکارانش در گروه جماعت اسلامی، «حسنی مبارک» معاون سادات که جانشین وی شد، قانون وضعیت فوقالعاده را برای مقابله با عامل بیثباتی سیاسی در مصر برقرار کرد. ا زآن پس، قانون وضعیت فوقالعاده بهانهای شد برای اعمال فراقانونی دولت علیه مخالفان چرا که براساس آن، دولت و دستگاه امنیتی مصر میتوانند افراد را به بهانههای واهی دستگیر و بدون محاکمه در بازداشتهای طولانی مدت زندانی کنند. اجازه تجمع و گردهماییهای سیاسی داده نمیشود و به طور کلی، آزادیهی فردی و سیاسی تحت قوانین حالت فوقالعاده تعطیل شده است. چنین وضعیتی علیرغم گذشت بیش از 25 سال از حادثه ترور سادات، همچنان در مصر حاکم است. جمعیت اخوانالمسلمین و دیگر احزاب مخالف دولت با انتقاد از ادامه حالت فوقالعاده در مصر، آن را نافی و مانع بسط و توسعه سیاسی در جامعه و مشارکت مردمی تلقی میکنند.
در چنین وضعیتی، علیرغم برخی تغییرات در روند سیاسی مصر از جمله تغییر و تعدیل قانون انتخابات ریاستجمهوری که آن را به حالتی رقابتی درآورد، نتایج انتخابات ریاستجمهوری و پارلمانی در این کشور حاکی از سطح پایین مشارکت مردم د راین دو کشور بوده است و برخی محافل عقیده دارند مردم مصر، تحولات اخیر را بیشتر به یک بازی سیاسی از سوی حزب حاکم شبیه می دانند. با این اوصاف، تشکیل دولت سایه از سودی احزاب مخالف دولت مصر میتواند یک نقطه عطف در حیات سیاسی آنها تلقی شود. صرف تشکیل دولت سایه چنانچه با استراتژی مشخصی صورت گرفته باشد، با توجه به موقعیت خاصی که مصر و دیگر کشورهای عربی در منطقه تجربه میکنند، میتواند جایگاه احزاب را در فضای سیاسی آینده مشخص کند.