دکتر حمید هادیان
چین در همه ابعاد قدرت ملی (اقتصادی، سیاسی، نظامی و تکنولوژیک) دستخوش تغییرات سریع است. این مقاله بیشتر در نظر دارد تا به طراحی نیروهای مسلح آن کشور و یکی از جهات روابط و همکاری های نظامی پکن با کشورهای خارجی آن هم با اسرائیل بپردازد.
سوابق تاریخی حاکی است که زیرساخت ملی کشورها از تجارب مجتمع های صنعتی- نظامی است و چین دارای روندهای سریع و پرشتاب صنعتی _ نظامی بوده است. در چین در حوزه نظامی ۴ روند کلی و کلیدی مدت دار به شرح ذیل به چشم می خورد:
۱- با تبدیل تدریجی ارتش کلاسیک چین به ارتش حرفه ای، نسل جدیدی از رهبران نظامی حرفه ای روی کار آمده است که عمدتاً از نخبگان تأثیرگذار در امور سیاستگزاری دفاعی به شمار می روند. توجه شخصیت های مذکور
سیاسی _ نظامی به مدرنیزاسیون نظامی و انقلاب در امور نظامی RMA است. گفته می شود که ادامه پیشرفت های اقتصادی، تجاری و صنعتی آن کشور از زیرساخت های قدرتمند صنعتی _ نظامی آن کشور نشأت می گیرد.
۲- محیط پیچیده امنیتی منطقه ای چین، روند مدرنیزاسیون ارتش را در امور موشکی، هوایی، سطح و زیر سطح دریا پرشتاب کرده است. توان بازدارندگی، دفاع در عمق و نیروی ضربت قاره ای در محیط امنیتی شرق آسیا از مفاد اصلی دستور کار امنیت ملی و امنیت نظامی چین به شمار می رود.
۳- فرهنگ و بستر تمدنی چین زمینه نرم افزاری فکری انقلاب در امور نظامی چین را فراهم کرده است. به نظر می رسد که امور نرم افزاری، مغزافزاری، فرهنگ افزاری و سخت افزاری انقلاب در امور نظامی چین توأماً شتاب گرفته است.
۴- صدور مجوز درآمدسازی ارتش چین در امور عمران و آبادی، صنعتی و طراحی ملی است که هدف آن جبران کسری بودجه و نیز افزایش رشد اقتصادی غیرنظامی است. بنابراین حضور نظامیان حرفه ای و تکنوکرات (سیاستمداران نظامی و نظامیان سیاستمدار) در امور غیرنظامی به خوبی دیده می شود.
استراتژی طراحی نیروهای مسلح چین می باید با شرایط متحول بین المللی پس از ۱۱ سپتامبر در پیکار با جنگ های نامتقارن تروریستی منطبق باشد. متدلوژی های طراحی مذکور شامل ژئوپلیتیک، اقتصاد متحول، دموگرافی و امور فرهنگ سازی، تکنولوژی برتر و مسائل زیست محیطی است. بدیهی است که طراحی مذکور در ردیف استراتژی های بلند مدت است و در رده امنیت و منافع ملی آن کشور طبقه بندی شده است و White Paper نامیده می شود. پیش بینی می شود که حداکثر مدت اجرای این استراتژی تا ۲۰۲۵ باشد.
از مطالعه اسناد علمی در این باره برداشت می شود که ارتش حرفه ای چین در جهت تحول استعداد پرسنلی و استعداد رزمی مشخصات و مختصات ذیل را در چارچوب طراحی نیروهای مسلح برای ۲۰۲۵ داشته باشد:
۱- امنیت بخشی و اطمینان سازی ملی
۲- ارتباطات شبکه ای فراگیر
۳- لجستیک پرشتاب و قابل انعطاف
۴- توان بازدارندگی هوایی، دریایی و زمینی در قبال تهدیدات غیرمتعارف
۵- تربیت واحدهای نخبه رزمی در پیکار نرم و سخت افزاری با تهدیدات نامتقارن.
در واقع انقلاب پرشتاب در امور نظامی چین فرآورده جدیدی به نام ارتش حرفه ای Special Armyرا در تطابق با محیط جدید امنیتی بین المللی پس از ۱۱ سپتامبر بوجود می آورد. البته یکی از مشخصات سیاسی ارتش حرفه ای چین با ارتش حرفه ای ایالات متحده فقدان کار ویژه های سیاسی چون دولت سازی، صلح سازی، جنگ سازی در سطح جهانی توأم در دو یا سه جبهه هم عرض جغرافیایی و اجرای عملیات مرکب است. به نظر می رسد که ارتش حرفه ای چین در بعد مانور جهانی آن هم درهماهنگی با منافع ملی ایالات متحده قابلیت هایی را به اجرا درآورده که این قابلیت بیشتر به دنبال حفظ و افزایش پرستیژ نظامی در سیستم فرامنطقه ای است. بدیهی است که لازمه اجرای قابلیت مذکور داشتن C4I2SR است که انقلاب پرشتاب امور نظامی چین به دنبال تحول در فرماندهی (C)، کنترل (C)، ارتباطات (C)، کامپیوتر (C) ارتباطات و روابط عمومی (I)، اطلاعات جاسوسی (I)، نظارت مراقب(S)، اکتشاف و تجسس(R) است. به نظر می رسد که هسته اصلی استراتژی طراحی ارتش حرفه ای چین برای ۲۰۲۵ Netwar Armyباشد. انقلاب شبکه ای نظامی سلسله اعصاب انقلاب در امور نرم و سخت افزاری نظامی چین (RMA) به شمار میرود.
ارتش جنگ شبکه ای در پوشش انقلاب شبکه ای نظامی به اجرای سه مأموریت شامل جنگ اطلاعات روانی، نبرد جاسوسی شبکه ای، برخورد از نوع نزدیک نیروهایی عملیات مخصوص SOF در دو سطح صحنه عملیاتی و عرصه دیپلماتیک تحت عنوان Warrior Diplomats میپردازند.
البته بعید به نظر می رسد که ارتش جنگ شبکه ای چین قادر به رقابت با ارتش حرفه ای آمریکا آن هم در محیط امنیتی سیستم بین المللی Dirty Environment باشد.
ظرفیت سیاسی _ نظامی و توانمندی های دفاعی ارتش حرفه ای چین در رقابت با همتای آمریکایی اش نیست. در White Paper مفهوم (AAN) Army after next دیده می شود که انقلاب پرشتاب امور نظامی آمریکا را بی بدیل کرده است. البته این بدان معنا نیست که انقلاب در امور نظامی چین قابل محاسبه برای کشورهای دیگر نیست. از طرف دیگر چین برای جبران برخی کاستی ها به همکاری های عالی نظامی با کشورهای دارنده برتری نظامی از جمله اسرائیل پرداخته است. به مدت یکماه آمریکا، اسرائیل را از فروش برخی تکنولوژی های حساس امور راداری، موشکی و هوایی به چین منع کرده و تحت فشار قرار داده است.
اخیراً اسرائیل تصمیم گرفت نوع جدیدی از هواپیماهای بدون سرنشین (UAV) موسوم به Horpy Killer را به چین بفروشد. صرف نظر از علل فروش اقلام پیشرفته نظامی اسرائیل، به نظر می رسد که چین به دنبال شبیه سازی و مدل سازی جدید از تکنولوژی های مدرن نظامی خریداری شده است. شاید یکی از علل سیاسی _ نظامی چین در معاملات نظامی با اسرائیل تحت فشار قرار دادن آمریکا در امور تایوان باشد. تایوان و اسرائیل به ترتیب برای چین و آمریکا اهمیت مضاعف استراتژیک دارند.
تجهیزات فروخته شده به چین می تواند سامانه های راداری آمریکا را در تایوان منهدم کند.سامانه های مذکور برای ارتقاء توان دفاع موشکی آمریکا _ تایوان در مقابل موشک های کروز چینی نصب شده است. شاید اختلافات اخیر تل آویو و واشنگتن در یکی از دپارتمان های پنتاگون یکی از علل فروش تجهیزات مدرن مذکور به پکن است. متقابلاً نیز آمریکا هواپیماهای مدرن هوا _ دریا از نوع شاهین دریا را در جواب به چین، به پاکستان فروخت.
البته در سال ۱۹۹۹ نیز اسرائیل تحت فشار آمریکا قرار گرفت. در آن سال تل آویو تصمیم گرفت تجهیزات مدرن راداری را به چین بفروشد. اگر چنین معامله ای انجام می شد چین قادر می شد ۶۰ هدف توأم را در فاصله ۲۵۰ مایلی مورد هدف قرار دهد.
هدف از ارائه این دسته از تجهیزات مذکور، تلاش چین برای جبران کاستی ها در امور شبکه ای نظامی بویژه راداری است. پکن تلاش دارد تا تجهیزات مذکور را از طریق روسیه و اسرائیل تأمین کند.
یکی از قابلیت های مندرج در استراتژی طراحی نیروهای مسلح چین شبیه سازی و مدل سازی از هر نوع تجهیزات نظامی و فروش آنها به قیمت های گوناگون برای انواع متقاضیان خارجی بویژه کشورهای جهان سوم از جمله کشورهای خاورمیانه است. شاید یکی از دلایل عدم فروش تجهیزات مدرن نظامی از آمریکا به چین این مسأله مهم است، در حالی که این نگرانی از جانب آمریکا در قبال هند و پاکستان دیده نمیشود.
بنابراین با توجه به کاستی های موجود در امور شبکه ای نظامی ارتش حرفه ای چین و به عبارتی Netwar Army وجود دارد:
۱- انجام معاملات عالی نظامی با کشورهای برتر نظامی برای دریافت تکنولوژی شبکه های نظامی که با مقاومت شدید آمریکا روبروست.
۲- تحقق اراده مشترک سیاسی بین پکن و واشنگتن برای درک نگرانی های امنیتی آمریکا در امور خاورمیانه و جنوب آسیا و متقابلاً درک نگرانی های امنیتی چین در محیط استراتژیک پکن به ویژه در امور تایوان شاید بتواند کاستی های شبکه ای نظامی آن کشور را جبران کند.