علی تتماج
پس از پیروزی مقاومت در انتخابات پارلمانی فلسطین که موجب تشکیل دولت توسط حماس گردید، شاهد تحرکات و مواضع گوناگونی در قبال تحولات سرزمینهای اشغالی بودهایم.
از یک سو رژیم صهیونیستی و متحدان غربی آن که از کلیه ابزارهای سیاسی، اقتصادی و حتی بینالمللی برای تضعیف و در نهایت سرنگونی دولت جدید بهرهبرداری مینمایند و از سوی دیگر یاریگران مقاومت و کشورهایی که برای تحقق آرمان تشکیل کشور مستقل فلسطینی به پایتختی قدس شریف تلاش میکنند، دو طیف اصلی این جبههبندی را تشکیل میدهند.آنچه در جمع بازیگران حاضر در صحنه تحولات فلسطین قابل تامل است، گرایش و مواضع اتخاذ شده از سوی جهان عرب (به صورت انفرادی و یا در قالب شورای همکاری خلیجفارس و اتحادیه عرب) میباشد. پس از پیروزی حماس در انتخابات شاهد هستیم که کشورهای عربی با استقبال از دولت جدید و به رغم تهدیدهای غرب و رژیم صهیونیستی به حمایت از آن پرداخته و از کمکهای مالی و معنوی به حماس خبر دادهاند. مهمترین دلایل این رویکرد عبارتند از:
1ـ از چالشهای جهان عرب، مقابله با توطئهها و زیادهخواهیهای رژیم صهیونیستی است. با توجه به اینکه تشکیلات خودگردان در سالهای اخیر نتوانسته است، به عنوان سدی دفاعی در برابر این رژیم قرار گیرد، لذا جهان عرب حماس و دولت جدید که به ریاست مقاومت تشکیل میگردد را بهترین گزینه برای استمرار مقاومت به عنوان سپری فعال در برابر رژیم صهیونیستی میداند.
2ـ تحولات عراق و لبنان به جهان عرب نشان داد که غفلت از تحولات منطقه، چه پیامدهای ناگواری برای آنها و منطقه خواهد داشت. امروز در عراق از یک سو نیروهای اشغالگر تهدیدات امنیتی بسیاری برای خاورمیانه ایجاد کردهاند. در لبنان نیز همچنان بحران سیاسی و امنیتی وجود داردو می رود تا این کشور را وارد جنگ داخلی نماید. بر این اساس اعراب سعی دارند تا با حضور در فلسطین از تکرار این حوادث در این منطقه جلوگیری نمایند. (البته این نکته قابل ذکر است که کشورهای عربی از نفوذ و حضور گسترده ایران در عراق چندان رضایتی نداشته و از هماکنون سعی دارند تا از تکرار این سناریو در فلسطین جلوگیری کنند).
3ـ هر چند کشورهای عربی به دلایل مختلف دنبالهرو و بعضا اجراکننده سیاستهای آمریکا و غرب میباشند، اما ملتهای آنها خطمشی جدا داشته و خواستار پایان این رویه میباشند. با توجه به نهضت غرب ستیزی در جهان اسلام، دولتای عربی برای حفظ مقبولیت مردمی چارهای ندارند جز آنکه در راستای خواستههای مردم گام بردارند. چنانکه امروز آنها برای انجام این مهم ،حضور در فلسطین و حمایت از مقاومت را سرلوحه اقدامات خود قرار دادهاند.
4ـ از اهداف سالهای اخیر آمریکا انجام اصلاحات سیاسی و اجتماعی در خاورمیانه بویژه کشورهای عربی میباشد. در شرایط کنونی و در حالی که بسیاری از بخشهای این سیاست با شکست همراه گشته کشورهای عربی با قرار گرفتن در موضعی خلاف مواضع آمریکا در قبال حماس، سعی دارند تا شکستی دیگر را برای این سیاست رقم بزنند تا در نهایت از استمرار آن جلوگیری نمایند (پیشتر این طرح با پیروزی اخوان المسلمین در مصر، حزبا… در لبنان و شیعیان در عراق و … با شکست همراه بود)
5ـ در طی سالهای اخیر، جهان عرب بویژه اتحادیه عرب، به دلیل ناآرامیهای داخلی و اختلاف میان اعضاء، آنچنان که باید در عرصهها معادلات منطقهای و جهانی حضور نیافته و بیشتر در انزوا قرار داشتهاند .امروز اولا حضور بازیگران جدید در عرصه بینالملل بویژه در تحولات سرزمینهای اشغالی، ثانیا تلاش اعراب برای احیاء قدرت، سبب شده تا بار دیگر جهان عرب بویژه در قالب اتحادیه عرب، برای حضور پررنگتر در جهان فعال گردند چنانکه نمود آن را در تحولات اخیر عراق و هماکنون سرزمینهای اشغالی مشاهده میکنیم. البته باید به این امر توجه داشت که مواضع رئیسجمهور ایران در قبال رژیم صهیونیستی و حمایتهای آن از مقاومت که موجب ارتقاء جایگاه ایران در میان بازیگران جهانی گردید، این نکته را به اعراب آموخت که رسیدگی به تحولات فلسطین نه تنها میتواند در عرصه داخلی بلکه در گسترش حوزه فعالیت کشورها به عنوان بازیگری بزرگ و تاثیرگذار، موثر خواهد بود.
6ـ در اجلاس اضطراری سازمان کنفرانس اسلامی (مکه) کشورهای اسلامی در حالی که بر حفظ وحدت و انسجام داخلی تاکید نمودند، یکی از اولویتها و چارچوبهای کاری خود را حمایت از ملت فلسطین و مقابله با توطئهها و جنایات رژیم صهیونیستی تدوین نمودند. بر این اساس میتوان گفت که بخشی از مواضع اخیر جهان عرب در قبال فلسطین نشات گرفته از توافقات سازمان کنفرانس اسلامی و گامی در جهت تحقق آن است. (از زمان برگزاری اجلاس مکه، شاهد رویکرد کشورها به گسترش مناسبات و اتخاذ مواضع مشترک در قبال تحولات منطقه و جهان اسلام، میباشیم).
در نهایت میتوان گفت که رویکرد کشورهای عربی به فلسطین را میتوان نقطه عطفی در همگرایی منطقهای و اتحاد کشورهای خاورمیانه برای مقابله با سیاستهای توسعهطلبانه رژیم صهیونیستی و غرب دانست که در صورت استمرار در آیندهای نه چندان دور ضمن کوتاه کردن دستان غرب از جهان اسلام، تحقق بخش آرمان تشکیل کشور مستقل فلسطین به پایتختی قدس شریف خواهد بود ،چنانکه نمود این اقدام و سرآغاز آن را میتوان در مخالفت کشورهای عربی با طرح آمریکا مبنی بر تحریم ایران و حماس که در سفر اخیر رایس به خاورمیانه صورت گرفت، مشاهده کرد که جهانیان آن را شکست بزرگ کاخ سفید در برابر ملتهای مسلمان ارزیابی نمود.