هم عرض با تقابل اسلام و مسیحیت دو تقابل عمده دیگر مطرح است. تا آنجا که به دولت های مسیحی حاکم در اروپای غربی و ایالات متحده مربوط می شود مسأله استعمار مطرح می گردد و به جای آنکه مسألهای بین دو دین باشد روابط بین استعمارگر و استعمار شونده (کشورهای جهان سوم) مطرح است که در طرف مقابل نیز مسیحیانی از امریکای لاتین و آفریقا وجود دارند. علاوه بر این، دسته بندی بین ناتو(کاتولیک و پروتستان) و روسیه (ارتدوکس) نیز خود را نشان می دهد که هر دو طرف این تقابل مسیحی هستند. رابطه روسیه با جهان اسلام بویژه روسیه با مسلمانان شوروی سابق اعم از مسلمانانی که در خود روسیه مانند چچن زندگی می کنند و یا در جمهوری های دیگر شوروی سابق ساکن هستند نیز به یک معنا نشان دهنده روابط اسلام و مسیحیت است ولی حداقل از طرف روسیه این رابطه صبغه دینی ندارد.
اسلام و واتیکان
مقدمه
خداوند اصل مشترک بین اسلام و مسیحیت است در 12: 29-31 Mark آمده است: صاحب اختیار یعنی خدا یک صاحب اختیار است و تو باید خدای خود را با تمام قلب خود و با تمام روح خود و با همه فهم خود و با همه قدرت خود دوست بداری.
28 اکتبر 1965 شورای دوم واتیکان اعلام کرد کلیسا احترام زیادی برای مسلمانان قائل است. آنها خداوند را میپرستند خدایی که یکی است، زنده، مهربان، سبحان، و خالق آسمان و زمین است و با بشریت سخن گفته است. آنها میکوشند بدون قید و شرط تسلیم دستورات مخفی او باشند همانطور که ابراهیم[علیه السلام] تسلیم طرح خدا بود. حضرت عیسی[علیه السلام] را به عنوان پیامبر احترام میکنند گرچه وی را خدا نمیدانند. مادر او مریم [سلام ا... علیها] را باکره میدانند و حتی برخی اوقات به وی متوسل میشوند. منتظر روز قضاوت و پاداش در پی برانگیخته شدن مردگان هستند. لذا آنها خدا را میپرستند بهویژه از طریق نماز، زکات، و روزه.
ژان پل دوم، پاپ فقید در یک سخنرانی مورخ 5 مه 1999 میگوید: ما مسیحیان ارزشهای دینی مشترک با اسلام را با خوشحالی قبول داریم. امروز میخواهم چیزی را که در چند سال قبل به جوانان مسلمان در کازابلانکا گفتم تکرار کنم: خدای همه ما مشترک است خدای یکتا، زنده، خدایی که جهان را خلق کرد و خلقت را بسوی کمال میبرد. (1)
پاپ بندیکت، اسلام و مسیحیت
قبل از اینکه وی به سمت پاپ، رهبر کاتولیکهای جهان منصوب شود، به عنوان فردی محافظهکار که در امور الهیات تخصص داشت، شناخته شده بود و به نظر میرسید وی با تلاشهای پاپ ژان پل دوم برای گسترش گفتوگوها با دنیای اسلام مخالف بود. پاپ بندیکت در سال 1996 نوشت که اسلام برای مطابقت با زندگی مدرن مشکلاتی دارد. در سال 2005 پاپ بندیکت از رهبران مسلمان نسبت به ناتوانی در آنچه که وی «افتادن جوانان به منجلاب تاریکی بربریسم جدید» خواند، انتقاد کرد.
پاپ بندیکت در زمانی که به عنوان کاردینال در کلیسا مشغول به فعالیت بود، با پیوستن ترکیه به اتحادیهی اروپا مخالفت کرد و گفت ترکیه به یک دامنهی فرهنگی متفاوت تعلق دارد و اگر این کشور به اتحادیهی اروپا بپیوندد اشتباه بزرگی در روند حرکتی تاریخ جهان صورت گرفته است.(2)
پاپ بندیکت (25/2/1385) ضمن درخواست از کشورهای اسلامی برای تضمین حقوق مذهبی مهاجران مسیحی گفت که مسیحیان نیز باید از مهاجران مسلمان با آغوش باز استقبال کنند.
وی طی سخنانی در جمع اعضای شورای پاپی برای مهاجران بر لزوم متقابل بودن روابط مسلمانان و مسیحیان تأکید کرد.
کاردینال رناتو مارتینو، رئیس دفتر مهاجرت اخیراً ادعاکرده که در حالیکه مهاجران مسلمان اغلب در بیشتر کشورهای اروپایی مورد استقبال قرار میگیرند و اجازه دارند که آزادانه فرائض دینیشان را بهجا آورند، مهاجران مسیحی در جهان اسلام از چنین حقوقی محروم هستند.
پاپ بندیکت گفت: از مسیحیان میخواهیم که آغوش خود و دلهایشان را (بدون توجه به کشور و اصلیت افراد) بسوی همگان باز کنند واضح است که امید میرود هویت مذهبی مسیحیانی که به کشورهایی با اکثریت مسلمانان مهاجرت میکنند مورد استقبال و احترام قرار بگیرد.
پاپ بندیکت شانزدهم تصریح کرد: اصل رابطه متقابل در گفتوگوها بیش از هر چیز دیگری احساس میشود. وی در گذشته خواستار احترام به حقوق مذهبی اقلیتهای مسیحی شده بود.(3)
پاپ بندیکت شانزدهم در پیامش به مناسبت عید پاک مسیحیان از درد و رنج موجود در جهان، قتل عام هر روزه در عراق و ادامهی بیثباتی و خشونت در افغانستان ابراز تأسف و نگرانی کرد، و اعلام کرد وی به تروریسم، آدمربایی، خشونت پیشروی هزاران تن از مردم که برخی به نام مذهب آن را توجیه میکنند و همچنین ناامیدی از زندگی، نقض حقوق بشر و استثمار افراد فکر میکند. وی بر اوضاع بد انسانی در دارفور و دیگر کشورهای افریقایی از جمله خشونت و چپاول در کنگو، و مبارزه در سومالی تأکید کرد و آنها را فاجعه خواند و اظهار داشت: تیمور شرقی در آستانهی برگزاری انتخاباتهایش به آشتی ملی نیاز دارد. (4)
وی دربارهی شکنجهی شهروندان عراقی در زندانهای این کشور به دست نظامیان امریکایی، تصریح کرد: درسی که تاریخ به ما میدهد را نمیتوان نادیده گرفت.(5) رهبر کاتولیکهای جهان همچنین به وضوح اعلام کرد که انتظار دارد جوامع اسلامی از حقوق اقلیت مسیحی در جهان دفاع و حمایت کنند. شمار مسیحیان در ترکیه 90 هزار تن تخمین زده شده است.(6)
پاپ گفت: بر حق مردم لبنان برای تمامیت ارضی و حاکمیت کشورشان و حق اسرائیلیها برای زندگی در صلح در سرزمینشان و حق فلسطینیان برای داشتن یک کشور مستقل و آزاد تاکید دارم.
در تاریخ1/5/1385 پاپ بندیکت شانزدهم درخواستش را برای آتشبس و مذاکرات فوری در خاورمیانه در بخشی از دعا برای برقراری صلح در منطقه تکرار کرد.
پاپ بندیکت شانزدهم اعلام کرد وی شدیداً نسبت به اوضاع خشونت بار در عراق و فلسطین نگران است و همزیستی مسالمتآمیز میان مردم در این مناطق را خواستار شد.
سخنرانی پاپ در دانشگاه رگنسبرگ آلمان
12 سپتامبر 2006 (21 شهریور 1385) پاپ در سخنرانی خود در دانشگاه رگنسبرگ آلمان مطالبی را بیان کرد که خشم مسلمانان جهان را برانگیخت. بهدنبال آن واتیکان و پاپ اقداماتی را در راستای آرام نمودن جو انجام دادند. در اینجا ابتدا به این اقدامات از جمله تغییراتی که در متن اصلی و ترجمه آنها صورت پذیرفت اشاره کرده و سپس به بررسی مواضع مسلمانان در قبال سخنان پاپ میپردازیم:
- 16سپتامبر 2006 وزیر امور خارجه واتیکان با انتشار بیانیهای اعلام کرد موضع پاپ راجع به اسلام همان چیزی است که در سند شورای واتیکانNostra Aetate اعلام شده است و اینکه پاپ مدافع گفتگوی میان ادیان و بین فرهنگها است. پاپ با نقل قول از مانوئل دوم قصد نداشته و ندارد که اینها نظرات وی نیز هست. بلکه خواسته ابتدا بدینوسیله موضوع را مطرح تا بر اساس آن رابطه بین مذهب و خشونت را بهطور کلی بررسی کند و به شدت انگیزه مذهبی برای خشونت را نفی کند. پاپ متأسف است که بخشی از سخنان وی توسط مسلمانان معتقد اهانتآمیز تلقی شده است.
- 17سپتامبر پاپ بندیکت قبل از نماز هفتگی آنجلوس گفت: در این زمان میخواهم تاسف عمیق خود را نسبت به عکسالعمل به برخی از سخنان خود در دانشگاه رگنسبرگ را که برای مسلمانان احساس اهانت آمیز تلقی شده است ابراز دارم. این فقط نقل قولی از یک متن قرون وسطی بود و قصد واقعی من دیروز توسط کاردینال و وزیر امور خارجه واتیکان اعلام شد. امیدوارم این امر قلبها را آرام کند و معنای واقعی سخنرانی من که در کل دعوتی به گفتگویی صریح و صمیمانه همراه با احترام متقابل بود روشن شده باشد.
- 25 سپتامبر رهبر کاتولیکهای جهان در دیدار با نمایندگان و سفرای کشورهای اسلامی در اقامتگاه تابستانیاش در حومهی رم ضمن تقدیر از پاسخگویی نمایندگان کشورهای اسلامی به درخواستش و حضور در این جلسه بار دیگر احترام خود را به دین اسلام و پیروان آن ابراز کرد.