چرایی ایجاد تورم پولی
تورم مساوی است با حجم اسکناس و چک پول ضرب در سرعت گردش پول، چرا تورم ایجاد شد؟
1ـ بانکها قانونا میتوانستند معادل 40 درصد موجودی نقدی، چکپول منتشر کنند.
2ـ یک بانک معادل 700 درصد و چهار بانک معادل 200 درصد بیش از موجودی نقدی، چکپول منتشر کردهاند.
3ـ از نظر آثار تورمی چکپول، در حکم اسکناس است و چاپ چکپول همان آثار تورمی اسکناس را دارد.
ضریب فزایندگی پولی
ضریب فزایندهای پولی 8/4 است. حجم چکپول در آخر اسفند 85، 13 هزار و 400 تومان بوده است. چاپ چکپول 8/4 برابر، توان وامدهی بانکها را افزایش میدهد.
1ـ یک بانک بدون داشتن منابع اقدام به پرداخت یک میلیون تومان تسهیلات با چاپ چکپول میکند (چاپ چکپول بیشتر از حد قانونی 40 درصدی).
2ـ فرد A با دریافت وام و دریافت چکپول بدون پشتوانه از فرد B کالایی خریداری میکند و فرد B مابهازای کالا چکپول را با بانک C منتقل میکند.
3ـ بانک C از این چکپول تلقی سپرده واقعی کرده و معادل آن با کسر ذخیره قانونی به فرد D تسهیلات پرداخت میکند.
4ـ این کار چند بار در اقتصاد تکرار میشود؟ براساس پولی که اساساً وجود نداشته است چند بار در اقتصاد تسهیلات پرداخت میشود؟ ضرب فزایندگی مقدار آن را نشان میدهد.
5ـ چون ضریب فزایندگی اکنون 8/4 است این کار 8/4 بار در اقتصاد تکرار میشود.
جدول شماره یک آن را نشان میدهد:
جدول شماره دو روند مانده تسهیلات را نشان میدهد:
مقایسه جدول فوق با جدول وزن چکپول در تسهیلات پرداختی نشان میدهد، عمده تسهیلات پرداخت شده در سالهای 84 و 85 به سبب چاپ چکپول بدون پشتوانه بوده است، در واقع بانکها بدون اینکه امکان پرداخت تسهیلات داشته باشند در سالهای 85 و 86 با چاپ چکپول بدون پشتوانه تسهیلات پرداخت کردهاند، برگرفته از مطالب فوق، مهمترین عامل تورم در کشور پرداخت تسهیلات بودن پشتوانه بوده است.
جدول شماره 3 نحوه پرداخت تسهیلات را نشان میدهد.
رابطه حجم پول با تورم
جدول شماره 4 استقراض بانکها از بانک مرکزی را نشان میدهد.
جدول فوق نشان میدهد، بانکها از اسفند 85 تا خرداد 87 حدود 12186 میلیارد تومان از بانک مرکزی استقراض کردهاند.
جدول شماره 5، مانده تسهیلات بانکهای دولتی از اسفند 85 تا خرداد 87 را نشان میدهد.
جدول شماره 5 نشان میدهد، بانکها از اسفند 86 تا خرداد 87 مبلغ 31659 میلیارد تومان تسهیلات پرداخت کردهاند که 12186 میلیارد آن از محل استقراض از بانک مرکزی بوده است. برگرفته از جدول فوق، بانکها از اسفند 86 تا خرداد 87،4/38 درصد از تسهیلات پرداختی را تنها با استقراض از بانک مرکزی تأمین منابع کردهاند.
جدول شماره 6 نحوه پرداخت تسهیلات از اسفند 85 تا خرداد 87 را نشان میدهد.
جدول فوق نشان میدهد، 4/38 درصد از تسهیلات پرداختی از اسفند 85 تا خرداد 87 از محل استقراض از بانک مرکزی بوده است.
استقراض از بانک مرکزی
جدول شماره 7 نشان میدهد، از اسفند 86 تا خرداد 87، یکهزار و 655 میلیارد تومان اسکناس جدید چاپ شده است، در واقع استقراض بانکها از بانک مرکزی منجر به چاپ یکهزار و 655 میلیارد تومان اسکناس شد است.
برگرفته از جدول شماره 7، چاپ اسکناس در فاصله اسفند 86 تا خرداد 87، 52/24 درصد افزایش داشته است که عامل آن استقراض بانکها از بانک مرکزی بوده است. برآمده از جدول شماره 8، 3/60 درصد از پرداخت تسهیلات از سال 82 تا اسفند 85 از محل چاپ چکپول و 4/38 درصد از تسهیلات پرداختی از اسفند 85 تا خرداد 87 از محل استقراض از بانک مرکزی بوده است.
عامل اصلی تورم
عامل اصلی تورم عملکرد سیستم بانکی در پرداخت تسهیلات به شکل فوق بوده است. حجم چکپول به 3 هزار میلیارد تومان کاهش یافته است.
سیاستهای بانک مرکزی در صورت تداوم تا اسفند منجر به کاهش تورم از 24 درصد موجود به کمتر از 20 درصد میشود. کاهش حجم چکپول سیاستی شجاعانه بود.
سرعت گردش پول و تورم
عدم تناسب رشد حسابهای دیداری با رشد موجودی نقدی بانکها.
جدول شماره 9 موجودی نقدی اسکناس، مسکوک، و جکپول بانکها را نشان میدهد.
جدول شماره 10 رشد سپردههای دیداری را نشان میدهد و مقایسه آن با رشد موجودی نقدی بانکها نشان میدهد، موجودی نقدی بانکها در برابر رشد حسابهای دیداری (حساب جاری) از سال 1385 تا خرداد 1387 متناسب رشد نکرده است.
جدول شماره 11، درصد رشد حساب جاری با درصد رشد موجودی نقدی بانکها را نشان میدهد.
جدول شماره 12 میانگین سنی سپردهها را به میلیارد تومان در اسفند 86 نشان میدهد.
برگرفته از جدول شماره 12، جدول شماره 13 درصد میانگین سنی سپردهها را نشان میدهد.
جدول شماره 14، درصد مانده تسهیلات را نشان میدهد.
جدول شماره 15 مقایسه میانگین سنی سپرده و میانگین سنی تسهیلات را نشان میدهد.
از این مطالب چگونه نتیجهگیری میشود؟
مدیریت پولی کشور باید بین میانگین سنی سپرده و میانگین سنی تسهیلات تناسب نسبی را حفظ کند. اگر 72/87 درصد سپردهها یک ساله است،قاعدتا باید همین حدود نیز تسهیلات یک ساله و کمتر پرداخت شود اما جداول بالا نشان میدهد کاملاً عکس آن عمل شده است. معکوس عمل کردن باعث فشار برای دریافت پول به نقد به بانکها شده و بانکها را با بحران کمبود موجودی نقدی روبهرو کرده است.
معوقات بانکی
معوقات بانکی در پایان اسفند 86، 9/17739 میلیارد تومان اعلام شده است. رئیس کل بانک مرکزی معوقات بانکی را در تاریخ 7 شهریور 1387 مبلغ 29500 میلیارد تومان اعلام کرد؛ نظر به اینکه بارندگی در سال86 معادل 50 درصد میانگین 40 ساله بوده است، عمده تسهیلات کشاورزی استمهال شد و این امر وصولی بانکها را به شدت کاهش داد.
وصول بانکها در سال 87 از محل تسهیلات به بخشهای کشاورزی، صنایع، مسکن و بازرگانی به صورت زیر است.
بخش کشاورزی: به سبب استمهال تقریباً سفر.
بخش صنایع: معوقات بانکی 29500 میلیارد تومان بخش صنعت چهار ساله باشد وصولی سالیانه 8842 میلیارد تومان و با لحاظ کردن معوقات، وصولی حدود 3 هزار میلیارد تومان است.
بخش مسکن: با میانگین سنی 10 ساله تسهیلات مسکن، وصولی سالیانه 2543 میلیارد تومان.
بخش بازرگانی: معوقات بانکی شهریور 87، 29500 میلیارد تومان بوده و در اسفند 85، 6/32 درصد معوقات بانکی به بخش بازرگانی تعلق داشته است، اگر درصد معوقات، اکنون نیز در سطح اسفند 85 باشد، معوقات بخش بازرگانی 9617 میلیارد تومان و مانده تسهیلات بخش بازرگانی و خدمات 29895 میلیارد تومان است، لذا وصول بخش بازرگانی در سال 87 حدود 29895 میلیارد تومان است.
جمع وصولی: 35438 میلیارد تومان
جمع وصولی (به گفته قائم مقام بانک مرکزی):
40 هزار میلیارد تومان
واردات و افزایش نقدینگی
افزایش واردات و نیاز بانکها به موجودی نقدی بیشتر برای تسویه حساب ریالی LC های گشایشیافته با بانک مرکزی همزمان با کاهش موجودی نقدی (جدول شماره 17). جدول شماره 17 افزایش واردات را نشان میدهد.
افزایش ماهانه پرداخت تسهیلات همزمان با کاهش ماهانه موجودی نقدی بانکها، رشد 29 درصدی حساب جاری و رشد فقط 9/2 درصدی موجودی نقدی بانکها (حجم اسکناس و چکپول) را میطلبید که نظام بانکی با مشاهده این وضعیت، پرداخت تسهیلات را به شدت کاهش داده و به جای پرداخت تسهیلات، موجودی نقدی بانکها را افزایش میداد اما آمار زیر نشان میدهد، اینگونه عمل نشده است:
الف ـ مانده تسهیلات در آخر خرداد 86، 111997 میلیارد تومان.
ب ـ مانده تسهیلات در آخر شهریور 86، 20217 میلیارد تومان.
ج ـ مانده تسهیلات در آخر اسفند 86، 140689 میلیارد تومان.