فصل دوم:
مراحل رشد و توسعه
1- آمریکا، قاره بزرگ
برای آمریکاییها کلمه «مرز» معنای حقیقی آن را ندارد. مرز از نظر آنها خطوطی که حدود کشورها را تعیین میکند و گاهی در پی جنگها تغییر میکند نیست؛ بلکه مرز خط متغیری است که میتواند تا کنارههای اقیانوس آرام پیش رود و تنها در این نقطه است که مرز بسته میشود. به همین دلیل همواره بر سر این مرز جنگ و درگیری رخ میدهد و پیروزی همواره نصیب قویترها خواهد شد. این جنگ ممکن است علیه سرخپوستان و برای تاراج اموال آنها باشد یا میان خود سفیدپوستان و بر سر تقسیم غنایم به وجود آید.
در بازنگری خط سیر «آمریکاگرایی» لازم است به مراحل «بسط و توسعه» آمریکا بپردازیم.
مرحله نخست به آمریکای شمالی مربوط میشود که با «تصفیه نژادی لازم» جهت از بین بردن سرخپوستان و تصرف زمینهای آنها و هر آنچه بر روی آن وجود دارد (یونجه و گندم) یا در دل آن پنهان شده است (نظیر طلا و نفت) همراه بود تا بودجه لازم برای آغاز مرحله دوم یعنی آمریکای مرکزی و جنوبی فراهم شود.
نقطه شروع «قانونی» مرحله اول، دومین اصلاحات قانون اساسی بود که به شهروندان آمریکایی (یعنی تنها سفید پوستان بدون توجه به ملیت اصلی آنها) اجازه داده میشد سلاح شخصی داشته باشند. هدف از این قانون دفاع از خود در برابر «افراد خطرناک» (یعنی سرخپوستان) و نابودی آنها بود.
این امر آنقدر لازم و حتی مقدس به نظر میرسید که قانون مربوط به آن تاکنون دست نخورده باقی مانده و خرید و فروش سلاح را آزاد کرده است به نحوی که تعداد اسلحهها از تعداد ساکنان آمریکا (200 میلیون نفر) بیشتر شده است.
«هجوم به سوی آمریکا» با موج مهاجرتها، وسعت روز افزونی به خود گرفت. ترکیب این مهاجران بسیار متنوع بود و در بین آنها از محکومیت دادگاههای کشورهای مختلف گرفته تا مهاجران سیاسی اروپا یا حکومتهای ظالم سایر قارهها به چشم میخوردند. اکثر این افراد دهقانانی بودند که زمین نداشتند و رؤیای داشتن زمین آنها را به آمریکا کشانده بود. کارگران بیکار، افراد طبقه پایین جوامع مختلف و افراد ناامید زیادی در بین آنها وجود داشتند. تعداد زیادی سوداگر ورشکسته و سربازان فراری هم به خیل مهاجران پیوسته بودند.
«رؤیای آمریکا» شامل سرزمین بسیار وسیعی بود که در آن هر کس میتوانست به تناسب قدرت و امکاناتش تکهای از زمینهای سرخپوستان را که تعدادشان اندک بود و سلاحهای بسیار ابتدایی داشتند، تصاحب کند. در سال 1776 تعداد سرخپوستان 600 هزار نفر بود که این تعداد در سال 1910 به 220 هزار نفر کاهش یافت. پس از قتل عام وانددنی (Wounded Knee) در سال 1890 و نابودی کامل سرخپوستان از لحاظ نظامی، «بازماندگان» آنها در اردوگاههای کار اجباری و در شرایطی بسیار ساخت و غیر انسانی حبس شدند.
خشونت و کشتار تنها به قتل عام بومیان خلاصه نشد. ژنرال شرمن که «جنگ تمام عیاری» علیه سرخپوستان را شروع کرده بود، آنها را چنین توصیف میکرد:
«سرخپوست خوب یک سرخپوست مرده است»
ماجراجویان و قتلعامکنندگان بر سر تقسیم غنایم، با یکدیگر به صورت فردی یا گروهی، میجنگیدند. بسیاری از فیلمهای آمریکایی که به عنوان حماسههای آمریکا از آنها یاد میشود، نشانگر ویژگیهای این جنگل وحشی و مملو از شکارچی بیرحم است که قانون و عدالتی جز تفنگ و تپانچه نمیشناسند.
همین خصوصیت تجاوزگرانه آمریکاییها که در «جنگهای انفصال» - در بخش شمالی قراه آمریکا - نیز دیده میشد سبب شد تا ژنرال شرمن «جنگ تمام عیارش» را علیه کشورهای جنوبی قاره آمریکا شروع کند.
به همین دلیل است که «جنگلهای انفصال» میان کشورهای شمال، غالباً با همان وحشیگری سابق و توسط همان انسانها در میگیرد.
کشف معادن طلا در کالیفرنیا باعث تشدید جنگ میان رقبا برای تصاحب آن شد. قانونن سال 1785 در مورد «فروش» زمینهای غرب سرآغاز اخراج سرخپوستان (و نیز خود رقبا) و تصاحب زمینها تا کنار اقیانوس آرام بود.
در سال 1823 مونرو، رئیس جمهور آمریکا نظریهای ارائه داد که سرآغازی شد برای فتح «مرحله دوم». وی قاره آمریکا را به صورت واحدی میدانست که آمریکا حامی آن بود:
«اروپا برای اروپاییها و دنیای جدید برای آمریکاییها».
وی کار خود را با اشغال مکزیک و ضمیمه نمودن تگزاس در سال 1845 آغاز کرد. تصرف آمریکای لایتن به شیوههای متفاوت صورت میگرفت:
- گاهی به وسیله نفوذ اقتصادی که منجر به اشغال نظامی و ضمیمه نمودن بخشی از کشور مورد نظر میشد. نمونه این شیوه پورتوریکا بود.
- گاهی نیز آمریکا با تشویق جنبشهای استقلالطلبانه که باعث میشد اسپانیاییها و پرتغالیها و انگلیسیها از آمریکای جنوبی رانده شوند، دولتهایی را در این منطقه به وجود میآورد که درهای منطقه را به روی سرمایهگذاریهای آمریکا باز میکردند.
- گاهی هم آمریکاییها از دیکتاتورهای نظامی که مأمور سرکوب مقاومتهای مردمی بودند، بهره میگرفتند. آنها با ترویج فساد باعث ایجاد وحشت در آمریکای جنوبی میشدند و به رهبران فاسد آنها اجازه میدادند بر سر قدرت بمانند تا همچنان سلطه آمریکا بر اقتصاد این کشور را تضمین کنند.
2- اروپا در دام آمریکا
مرحله بعدی بسط و توسعه مربوط میشود به برده کردن اروپا پس از «جنگ سیساله» (1945-1914) که به جنگهای داخلی اروپا شهرت یافته است. این جنگها باعث شد اروپایی که بینهایت ضعیف شده بود دو دستی تقدیم آمریکا شود. آمریکاییها در سال 1945 به لطف دو جنگ جهانی نصف کل ثروت دنیا را در اختیار داشتند.
وقتی قرن نوزدهم به پایان رسید، آینده نظام آمریکا و پیروزی آن تضمین شده به نظر میرسید. سناتور بوریج در سال 1898 چشمانداز روشن آینده آمریکا را چنین توصیف میکند:
«تجارت جهانی باید از آن ما باشد و از آن ما خواهد شد. بازارهای دریایی خود را کاملاً تحت پوشش قرار خواهیم داد و ناوگانی در خور عظمت ایالتهایمان که خود بر خود حکومت میکنند، به وجود خواهیم آورد. ما برای خودمان کار خواهیم کرد و مسیر تجارت خود را چراغانی خواهیم نمود. پرچم آمریکا در تمام عرصههای اقتصادی و تجاری به اهتزاز درخواهد آمد. قانون آمریکا، نظم آمریکا، تمدن آمریکا و پرچم آمریکا سواحل پرت و جنگزده را تسخیر خواهند کرد و به لطف خدا آنها را از نو خواهند ساخت تا باز هم نور و روشنی در آنجا حاکم شود.»
جنگ جهانی اول با خونهای زیادی که در اروپا جاری ساخت و رودخانههای ثروتی که به سوی آمریکا سرازیر نمود، این دیدگاه خوشبینانه را مورد تأیید قرار داد. آمریکا تنها در سال 1917 و پس از نبردهای وردون و لاسوم که شانس هرگونه پیروزی را از ارتش آلمان گرفته بود، به یاری فاتحان آمد.این کشور در جنگ جهانی دوم نیز همین شیوه را در پیش گرفت و نهایتاً در سال 1944 و مدتها پس از نبرد استالینگراد که آلمانها شانس پیروزی نداشتند، وارد معرکه شد.
در سال 1917 همین «بیطرفی» باعث افزایش 15 درصدی صادرات آمریکا شده بود. تراز تجاری این کشور در سال 1914 حدود 436 میلیون دلار بود که این رقم در سال 1917 به 3568 میلیون دلار رسید.
در آن زمان ویلسون رئیس جمهور آمریکا بود. وی با تأیید جنگ اسپانیا - آمریکا، فتح فیلیپین، اشغال پورتوریکا و کوبا، به قول فرانک شول در کتاب «تاریخ آمریکا» «مسئوول» دخالتهایی بود که مجموع آنها به مراتب بیش از دخالتهای آمریکا در زمان ریاست روزولت و تافت بود. وی در سال 1916 به سفیر خود در کوبا حق داد که بودجه این کشور را کنترل کند در همان سال چاتانوگا و ساندیهگو دو تن از سرداران ویلسون، امیلیانو چامور را که مطیع کامل آمریکا بود بر مردم نیکاراگوئه تحمیل کردند و پس از آن نوبت اشغال پاناما بود.
ویلسون «آرمانگرا» که سیاست جنگ علیه کشورهای ضعیف را به خوبی اعمال میکرد، پس از نبرد وردون در سال 1016 که 300 هزار سرباز فرانسوی و 400 هزار انگلیسی کشته شدند، در 16 ژانویه 1917، مطلع شد که زیمرمن وزیر امور خارجه وقت آلمان درصدد انعقاد پیمانی با مکزیک برای بازپسگیری تگزاس، مکزیک جدید و آریزونا از آمریکا سات. وی برای رویارویی با این اقدام آلمانها تصمیم گرفت ژنرال پرشینگ که مکزیک را نیز اشغال کرده بود به همراه نیروهایش روانه فرانسه کند و بدین ترتیب برای دفاع از آمریکا آتش جنگ را در اروپا بیافروزد.
پس از معاهده رؤسای و برقراری صلح، آمریکا از متحدین خواست وامهای خود را به این کشور بازپس دهند. همین امر باعث شد متحدین هم با تحمیل غرامتهای سنگین به آلمان، بیکاری و شکست را به این کشور هدیه کنند.
لُرد کینز، اقتصاددان مشهور انگلیسی در سال 1919 در کتابی تحت عنوان «نتایج اقتصادی صلح» چنین مینویسد:
«اگر مصرانه در پی فقیر کردن اروپای مرکزی باشیم، به جرأت میتوانم پیشبینی کنم که انتقام سختی در انتظارمان خواهد بود که تا بیست سال دیگر رخ خواهد داد و فاتح آن هرکس که باشد باعث نابودی تمدن ما خواهد شد».
آمریکا از اوضاع نابسامان اروپا حداکثر استفاده را میبرد و با اعمال فشار به دولتهای اروپایی دیون خود را طلب میکرد. ویلسون در 8 ژانویه 1918 «چهارده نکته» مشهور خود در مورد «دفاع از دموکراسی» را به کنگره آمریکا ارائه کرد. که هدف اصلی آن حل مشکل مربوط به دیون و در وهله اول دیون دُوَل «سازش» به آمریکا بود.
پس از آن، مشکل غرامتهایی که فرانسه و انگلیس از آلمان مطالبه کرده بودند ولی این کشور قادر به پرداخت آن نبود مطرح شد. آمریکا برای رسیدن به حداکثر سود، به شیوه رندانهای زیر متوسل شد. این کشور که مطمئن بود اروپا به دلیل خرابی و ویرانیهای حاصل از جنگ قادر به بازپرداخت وامها به آمریکا نیست، تصمیم گرفت وامی به آلمان بدهد تا این کشور بتواند غرامتهایش را پرداخت نماید و در نتیجه اروپا هم بتواند وامهای آمریکا را پس دهد.
اقتصاد قدرتمند آمریکا با چنان سرعتی به تولید روی آورده بود که ذخایر پولی این کشور تمامی نداشت و شرکتهای زیادی پا به عرصه اقتصاد نهاده بودند. ولی گرمی بیش از حد این نظام که در اوج قدرت بود نشان از فاجعه میداد. بهطوری که پیشرفت جدید که به لطف جنگ جهانی، آمریکا را بزرگترین قدرت جهان کرده بود، به اولین شکست نظام این کشور انجامید.
بحران بزرگ سال 1929 به جهانیان ثابت کرد که ماشین قدرتمند نظام سرمایهداری آمریکا نیز میتواند متوقف و باعث ورشکستگی این کشور و کل دنیا شود.
این بحران بزرگترین بحران تاریخی آمریکا بود زیرا کل اصول نظام را که از زمان جورج واشنگتن و الکساندر هامیلتون همه آنرا الهی و شکستناپذیر میدانستند، زیرا سؤال برده بود. آمریکاییها معتقد بودند که آزادی مطلق بازار که باعث قوی شدن ثروتمندان و سرمایهداران میشد، میبایست پیروزی آمریکا بر کل دنیا را تضمین کند. ظاهراً این نظریه توسط تاریخ - بویژه تاریخ دستیابی به دو مرحله نخست که تضمینی برای پیروزی کامل آمریکا در کل دنیا به شمار میرفت، - مورد تأیید قرار گرفته بود. اما با طلوع آفتاب در یک روز از ماه اکتبر 1929 این یقین از بین رفت. بانکهای بزرگ آمریکا و هزاران شرکت تجاری دچار ورشکستگی شدند و تعداد زیادی از کارخانهداران خودکشی کردند. خیلی زود 9 میلیون بیکار (17 درصد کارگران آمریکا) به خیابانها ریختند و شورشهای زیادی به وقوع پیوست که توسط پلیس سرکوب شد.
در آن زمان آندره موریس، نویسنده فرانسوی، چنین مینویسد:
«اگر در اوایل زمستان (1933 - 1932) به آمریکا میرفتید با مردمی کاملاً ناامید روبرو میشدید... آمریکاییها به این بارو رسیده بودند که پایان نظام و تمدن آنها فرا رسیده است.»
تنها دلیل بروز بحران این بود که منطق نظام به منتها درجه نتایجش رسیده بود. عوامل این نظام «لیبرال» آنقدر از پیروزی شرکتهای تجاری، حتی بلندپروازترین آنها مطمئن بودند که کل سرمایه خود را روی آن گذاشته بودند. تنها چند مورد ناموفق کافی بود تا بذر شک و تردید را در دلها بکارد و بیاعتمادی به بازار بورس را به وجود آورد و در نتیجه کل نظام از هم بپاشد. شرکتهای تجاری و بانکها یکی پس از دیگری قدرت پرداخت خود را از دست میدادند و جَو بدبینی همه جا را فرا میگرفت، همانطور که قبلاً جَو خوشبینی همه جا حاکم شده بود.
فرانکلین روزولت که در مارس 1933 به ریاست جمهوری آمریکا رسید، قبل از هرچیز به دعا پرداخت. آیا ایمان به «مشیت الهی» سُست شده بود؟ آیا مشیت الهی این کشور را به دست فراموشی سپرده بود؟ در واقع اصل مذهبی هامیلتون که از آدام اسمیت به عاریت گرفته شده بود باعث بروز تناقض اساسی در این نظام شد.
آیا دنبالهروی از منافع فردی در راستای تأمین منافع عمومی خواهد بود؟ این بحران باعث شد جنگلی به وجود آید که در آن برخورد منافع رقبا مانع از ایجاد یک جامعه واقعی شود. بنابراین سؤال وحشتبرانگیز زیر مطرح شد: آیا آمریکا واقعاً یک ملت است؟ آیا باز هم میتوان سرنوشت آنرا باور داشت؟
روزولت با اعلام «دور جدی» که شیوه نوین در برخورد با رکود و ناتوانی آمریکا بود، خود را به عنوان رهاییبخش این کشور معرفی نمود. وی بدون آنکه اساس نظام را زیر سؤال ببرد، با اصلاحاتی چند و به ویژه با ایجاد مشاغل بزرگ دولتی که از طریق آن دولت به کاهش بیکاری و معضلات ناشی از آن کمک میکرد، از شدت بحران کاست. البته این شیوه خلاف نقشی بود که تا آن زمان به عهده دولت گذاشته شده بود. پیشتر نقش دولت «کمک به شکوفایی شرکتهای خصوصی» بود.
این اصلاحات محتاطانه مسکنی بود بر دردهای کشنده ناشی از این بحران، سرانجام آمریکا موقتاً از بحران خارج شد ولی این راه حل آنقدر ناکافی بود که در سال 1937 آمریکا بار دیگر دچار رکود شد. جان گالبرایت، اقتصاددان آمریکایی مینویسد:
«در سال 1937 بار دیگر تعداد بیکاران به 9 میلیون نفر رسید».
در این شرایط نابسامان تنها جنگ خانمانسوز اروپا توانست این مشکل آمریکا را برای همیشه حل کند. در جنگ جهانی دوم نیز آمریکا با توجه کامل به منافعش عمل کرد.
آمریکاییها که تنها راه نجات اقتصاد بیمار خود را، فشار اقتصادی بر دیگران میدانستند، ضمن دامن زدن به آتش جنگ، سیاستهای دوگانه و ریاکارهانهای اتخاذ کردند که تنها هدف آن حفظ ثبات اقتصادی بود.
به همین جهت روزولت، چرچیل را به انجام بمبارانهای پیدرپی علیه اهداف غیرنظامی در آلمان و مناطق اشغال شده خاک فرانسه و بلژیک تشویق میکرد.
تا زمان نابودی ناوگان آمریکا در بندر پرل هاربور توسط نیروی هوایی ژاپن و اعلان جنگ از سوی آلمان و ایتالیا علیه آمریکا در 11 دسامبر 1941، روزولت همچنان ژنرال دوگل را «تفاله ناچیز و از مد افتاده تاریخ» میدانست.
سناتور تورمن در سال 1942 چنین مینویسد:
«اگر اتحاد جماهیر شوروی ضعیف شود باید به آن کمک کنیم، اگر آلمان ضعیف شود باید یاریش دهیم. مهم این است که آنها همدیگر را نابود کنند.»
روزولت در نوامبر 1942 در گفتوگویی با حضور آندره فیلپ، سخنگوی ژنرال دوگل، به ستایش از همگرا بودن میپردازد و میگوید:
«من علاقه خاصی به مؤثر بودن دارم. من مشکلاتی دارم که باید حل شوند. خوشحال میشوم کسانی در حل این مشکلات به من کمک کنند. امروز دارلان الجزایر را به من میدهد و من فریاد میزنم: زنده باد دارلان!... اگر کیسلینگ اسلو را به من بدهد میگویم زنده باد کیسلینگ!... اگر فردا لاوال پاریس را به من بدهد میگویم: زنده باد لاوال!»
در واقع علت رسیدن دارلان به قدرت، پیاده شدن نیروهای آمریکا در آفریقای شمالی و کنار گذاشتن ژنرال دوگل بود. در ایتالیا نیز قدرت به ژنرال بادوگلیو که در خدمت موسولینی بود (همانطور که دارلان در خدمت ژنرال پتن بود) رسید.
نکته جالب توجه آن است که در دفاع از منافع آمریکا، انگلیسیها بیشترین تعداد از نیروهای پیاده شده در فرانسه را تشکیل میدادند. در لشگرکشی به پروانس هم سربازان مغربی بیشترین تعداد را به خود اختصاص داده بودند.
ژنرال دوگل که از مخالفین جدی این سیاست جنگ افروزانه آمریکا بود، در جریان لشگرکشی به نور ماندی قرار نگرفت و در نهایت طرح اولیه آزادسازی فرانسه که در آن به اداره امور فرانسه توسط یک سازمان آمریکایی - انگلیسی اشاره شده بود با دستوری از سوی وی بیاثر ماند. دوگل به نیروهای مقاومت فرانسه اتکا و اعتماد نمود و اعلام کرد که هر کدام از قسمتهای آزاد شده خاک فرانسه توسط کسانی که از سوی کمیته ملی مقاومت تعیین میشوند، اداره خواهد شد. این امر بلافاصله از سوی شورای ملی مقاومت برای تشکیل دولت موقت مورد پذیرش قرار گرفت.
پس از پایان جنگ دوم جهانی، ایالات متحده با تحمیل خواستهای خود به بهرهبرداری از منافع اقتصادی حاصل از پیروزی متحدین بر آلمان پرداخت.
آمریکا از فرصت بدست آمده در جریان جنگ دوم جهانی حداکثر استفاده از برد و با انعقاد توافقات برتون وودس در سال 1944 و برابرسازی دلار با طلا سلطه این پول را بر بازارهای اقتصادی دنیا رسمیت بخشید و آنرا به پول رسمی دنیا تا به امروز تبدیل کرد. علاوه بر این، توافقات دو جانبهای هم با کشورهای اروپایی به عمل آمد، نظیر قرارداد بلوم بایرنز با فرانسه در سال 1944 طبق این توافق، پاریس در قبال دریافت یک کمک دو میلیارد دلاری بدون هیچ قید و شرطی بازارهایش را به روی واردات کالا از آمریکا باز کرد. بدین ترتیب کل کشورهای اروپایی کمکم تحتالحمایه آمریکا شدند.
«طرح مارشال» در سال 1947 مرحله مهمی در روند به بردگی کشاندن اروپا یعنی «مرحله دوم» آمریکاگرایی به شمار میآید.
پس از پایان جنگ جهانی دوم، ایالات متحده که در مقایسه با اروپای ویران سرشار از ثروت بود، خود را در موقعیت بچهای میدید که تمام توپهای بازی بیلیارد را برده است و اگر میخواهد بازی ادامه پیدا کند باید چند عدد از آنها را به همبازیهایش قرض بدهد تا بازی به هم نخورد.
بنابراین مسئله اصلی این بود که آمریکا کاری کند تا اروپاییان قادر به پرداخت پول بابت تولیدات این کشور باشند. آمریکا با گذشت چهار سال وقتی میخواست از اروپا بازگردد سود سرشاری از فروش سازوبرگ نظامی به کشورهای این قاره به جیب زده بود.
در سال 1947 سازمان جاسوسی آمریکا «سیا» خبر از خطر اقتصادی و سیاسی حاصل از اوضاع اروپای پس از جنگ را داد:
«بزرگترین خطری که امنیت ایالات متحده را تهدید میکند، فروپاشی اقتصادی اروپای غربی و نتایج حاصل از این امر یعنی به قدرت رسیدن عوامل کمونیست است».
رهبران آمریکا برای رویارویی با این خطر دوگانه طرح موسوم به «طرح مارشال» را که به گفته خودشان هدف از آن بازسازی اروپا بود، اعلام کردند. ولی شروط اولیه سیاسی این طرح کاملاً مشخص بود:
قبل از هر چیز حذف کمونیستها از دولتهای غربی.
دخالت آمریکا در این امر کاملاً واضح بود:
- وزرای کمونیست دولت فرانسه در چهارم مه 1947 از دولت اخراج شدند.
- وزرای کمونیست ایتالیا در 13 مه 1947 از دولت این کشور اخراج شدند.
- وزرای کمونیست بلژیک نیز در همان ماه از دولت این کشور کنار گذاشته شدند.
بلافاصله پس از این اخراجها «طرح مارشال» رسماً در 5 ژوئن 1947 اعلام شد.
با محقق شدن هدف فوق اجرای این طرح که علاوه بر فراهم نمودن یک ابزار فشار برای آمریکا وسیلهای برای ارتقای سطح صادرات این کشور به اروپا بود، امکانپذیر شد.
دستیابی آمریکا به «مرحله دوم» یعنی رام کردن اروپا مدتهای مدیدی بدون هیچ برخوردی صورت میگرفت. دلیل این امر کنار آمدن اکثریت قریب به اتفاق رهبران سیاسی این قاره با آمریکا بود.
در حالیکه ریگان با سرسختی تمام این نظام را که باعث غنیتر شدن ثروتمندان و فقیرتر شدن فقیران میشود بر مردم آمریکا تحمیل میکرد، خانم تاچر در انگلستان به الگوبرداری از آن پرداخت و پس از وی تونی بلر از حزب کارگر راه او را ادامه داد. در فرانسه نیز احزاب راستگرای ژاک شیراک و چپگرای لیونل ژوپسن همان راه را برگزیدند و مطبع کامل آمریکا شدند.
در اروپا و سایر نقاط دنیا، این بازارها هستند که دولتها را در دست گرفتهاند و شرکتهای عظیم خارجی و بویژه آمریکایی به کمک سیاست خصوصیسازی و حذف مقررات تجاری، سودهای کلانی از اقتصاد مابه جیب میزنند. در اینجا تنها به ذکر مواردی از فرانسه میپردازیم:
صندوق آمریکایی ولینگتون، بزرگترین سهامدار ناحیه رون پولان، است. صندوق آمریکایی لازارد و تامپلتون هم در منطقه رون پولان و هم در ناحیه پیشینی که عمدهترین سهامدار آن به شمار میآید، فعالیت دارد. کلورپسین، مدیر مالی گروه اشنایدر، میگوید:
«30 درصد سرمایه شرکت ما را سرمایهگذاران خارجی تأمین میکنند».
33 درصد سرمایه شرکت پاریبا، 40 درصد سرمایه شرکت تولید سیمان لافارژ، 33 درصد سرمایه شرکت سند گوبن، 25 درصد سرمایه شرکت لیونز دروز و 40 درصد سرمایه شرکت A.G.F در اختیار خارجیها است.
«آنچه که جای نگرانی است، کاهش ملیگرایی صنعتی در فرانسه است. از این پس شرکتهای خارجی میتوانند هرآنچه مورد نظرشان است از این کشور بخرند بدون آنکه با عکسالعملی مواجه شوند».
خلاصه اینکه صنایع اروپا تحت نظارت کامل آمریکا قرار دارند.
3- جهان در برابر خطر
«کمک» بیارزشترین بخش «طرح مارشال» بود و کمترین اهمیت را داشت. تحقیقی که در آوریل 1947 انجام شد نشان داد که کمکهای آمریکایی باید مختص «کشورهایی باشد که از نظر استراتژیکی اهمیت زیادی برای آمریکا دارند، در غیراین صورت آمریکا تنها در صورتی میتواند به کشورهای دیگر کمک کند که این کار بتواند از نظر اموردبشر دوستانه تحسین و تأیید کل دنیا را برای این کشور در پی داشته باشد»
دیان اچسون، وزیر امور خارجه آمریکا و سناتورهای ذینفوذ این کشور در سال 1950 توافق کردند که:
«اگر قحطی چین را فرا گیرد آمریکا باید کمی کمک غذایی به این کشور بدهد، البته این کمک نباید برای رویارویی با قحطی کافی باشد بلکه به اندازهای باشد که بتواند تا حدودی در جنگ روانی مؤثر واقع شود»
زمانی که «طرح مارشال» مطرح شد از «همبستگی» و «بخشندگی» آمریکا سخنان زیادی به میان میآمد ولی در سال 1948 جورج کُنان که آن زمان ریاست شورای امنیت ملی آمریکا را برعهده داشت چنین مینویسد:
«ما حدود 50 درصد از کل ثروت دنیا را در اختیار داریم در حالیکه جمعیت کشور ما تنها 3/6 درصد جمعیت کل دنیا را تشکیل میدهد.... در چنین شرایطی مسلماً ما مورد حسادت دیگران خواهیم بود. وظیفه اصلی ما در دوره آینده، توسعه سیستمی از روابط است که به ما امکان میدهد این شرایط نابرابری را حفظ کنیم بدون آنکه لطمهای به امنیت ملی ما وارد آید. برای نیل به این مقصود باید از هر نوع احساسات دور بوده و از خواب خرگوشی بیدار شویم. دیگر نباید خودمان را گول بزنیم و به خود اجازه دهیم دستخوش احساساتی از قبیل نوع دوستی و نیکوکاری شویم. دیگر نباید از اهداف گنگ و دست نیافتنی - به ویژه در مورد خاور دور - نظیر حقوق بشر، ارتقای سطح زندگی و برقراری دموکراسی، صحبت کنیم. آن روز که باید صرفاً براساس قدرت عمل کنیم نزدیک است... در آن روز بهتر آن است که هرچه بیشتر از شعارهای آرمانگرایانه بدور باشیم.»
اینگونه رُکگویی در سنت مدینه فاضله آمریکایی جایی نداشت. به همین دلیل میباست خواست آمریکا برای دستیابی به قدرت در طی دو قرن، زیر نقابی مذهبی و اخلاقی پنهان میشد. سیاست رویآوری آمریکا به تسلیحات پیشرفته نظامی در دورهای که جنگ به پایان رسیده بود میبایست به بهانه نبرد علیه «دشمنان بشریت» توجیه میشد. پُل نیتز، جانشین کُنان در شورای امنیت ملی آمریکا این امر را بسیار خوب درک کرده بود. او میگفت:
«باید علیه شیطان یعنی «بولشویسم» مبارزه کرد. شیطان برای همگان شناخته شده است.»
در آن زمان، از نظر آمریکاییها هر ملتی که بازارهایش را به روی آمریکا باز نمیکرد کمونیست شناخته میشد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شورروی اسلام و در کل، جهان سوم، برای آمریکاییها جایگزین نظام کمونیستی شده است.
همانگونه که ذکر شد استراتژی نظامی - صنعتی آمریکا دارای پایهای متافیزیکی بود و به صورت یک «جنگ مذهبی» درآمده بود چرا که «خداوند چنین میخواهد»!
و بدین ترتیب آمریکا میتوانست هرگاه اقتصاد این کشور احتیاج به محرک داشته باشد، از طریق سامانهای واسطه یا به راه انداختن جنگ در اقصی نقاط دنیا به بهانه دفاع از به اصطلاح حقوق بشر، دموکراسی یا دخالت بشردوستانه، به راحتی عمل کند.
شیوه «ملایم» که از سوی آمریکا مورد استفاده قرار گرفت عبارت بود از ایجاد سازمانهای واسطه، نظیر صندوق بینالمللی پول یا عبارت بود از ایجاد سازمانهای واسطه، نظیر صندوق بینالمللی پول یا بانک جهانی (که هر دو در برتون وودس به وجود آمدند). این دو سازمان به بهانه «کمک به توسعه» کل دنیا را به زیر سلطه خود در آوردهاند. البته نباید فراموش کرد که هدف و مأموریت اصلی این سازمانها «تنها کمک مالی به کشورهایی بود که خواهان پذیرش الگوی اقتصادی سیاسی آمریکا یعنی لیبرالیسم اقتصادی بودند».
نکات اصلی این الگوی اقتصادی عبارتند از:
1- آزادسازی قیمتها
2- پایین آوردن ارزش پول ملی
3- عدم پرداخت یا کاهش حقوقها
4- کم کردن هزینههای دولتی به منظور کاهش کسر بودجه
5- خصوصیسازی نهادهای بزرگ دولتی نظیر بانکها، شرکتهای حمل و نقل و شرکتهای صنعتی
6- باز شدن مرزهای کشور بر روی رقابت بینالمللی
7- تخصصی شدن تعداد محدودی از محصولات جهت صادرات
این موارد در همه اثرات مشابهی به جا میگذارند. با آزادسازی قیمتها بهای تمام اجناس بالا میرود به نحوی که دستیابی به مایحتاج اولیه را برای بخش عظیمی از مردم غیرممکن میسازد و در عین حال به غنیتر شدن اقلیت کوچکی در جامعه کمک میکند. پایین آوردن ارزش پول ملی که به منظور افزایش صادرات صورت میگیرد. باعث گران شدن محصولات وارداتی که اغلب برای مردم بسیار ضروری است، میشود. عدم پرداخت یا کم کردن حقوقها باعث تشدید تورم حاصل از آزادسازی قیمتها و افزایش فقر و انزوای بیشتر تودههای مردم بیچاره و محروم جامعه میشود. البته یکی دیگر از دلایل فقر روزافزون تودهها، فساد دولتهای محلی است.
سازمان تجارت جهانی نیز ابزار اقتصادی آمریکاست. دیگر هیچکدام از کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی به غیر از آمریکا که اجازه هرکاری از جمله تحریم اقتصادی کوبا، ایران و لیبی را دارد نمیتوانند واردات کشاورزی خود را محدود کنند، همچنین دولتها حق ندارند به صادرات کشاورزی خود کمک نمایند.
همچنین هیچکدام از این کشورها حق ندارند از ایجاد شرکتهای چند ملیتی که مشمول همان شرایط شرکتهای ملی هستند، جلوگیری به عمل آورند.
تخلف از این موارد هر کشوری را در معرض خطر تحریم اقتصادی که خطر آن به مراتب بالاتر از سلاحهای جنگی است قرار میدهد. کشورهایی که مطیع اوامر و توقعات صندوق بینالمللی پول هستند میدانند که این صندوق چه ضررها و خسارتهایی را برای آنها به ارمغان آورده است.
پیمان ماستریخت نیز نقطه عطف و لحظه سرنوشتسازی در روند به بردگی کشیده شدن اروپا بود. با پذیرش ماستریخت دیگر بیش از 70 درصد تصمیمات سیاسی مهم به وسیله پارلمانهای مردمی اتخاذ نمیشود بلکه توسط کمیسیونهایی متشکل از کارشناسانی که در برابر هیچکس جز دوازده نخست وزیری که هر 6 ماه یکبار حدود چند ساعت دور هم جمع میشوند و برای سرنوشت 340 میلیون نفر تصمیم میگیرند پاسخگو نیستند، اتخاذ میشود. ادامه دارد ...