گروه سیاسی، آزاده افتخاری: مقامات ایرانی اخیراً تهدید کردهاند اعمال فشارهای شورای سازمان ملل تصمیم تهران مبنی بر ارائه زمینه گستردهتر برای دسترسی بازرسان بینالمللی به تاسیسات هستهای و رفع ابهامات باقی مانده در پرونده هستهای، خدشه وارد میکند. پس از سفر هفته گذشته هیات اعزامی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران، مقامات دو طرف در زمینه اجازه بازرسی از رآکتور آب سنگین اراک و انجام مذاکرات بیشتر به منظور پاسخ به سوالات آژانس در ارتباط با مواردی نظیر منشاء آلودگی تجهیزات به پلوتونیوم، به تفاهم رسیدند. روزنامه لسآنجلس تایمز در این زمینه مینویسد: اما مقامات ایرانی اعلام کردهاند پاسخ به درخواستهای آژانس معنای توقف تحریمهای مضاعف شورای امنیت علیه فعالیتهای هستهای است. علیاصغر سلطانیه نماینده ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگوید: این اقدام به جهت تمایل تهران برای پررنگتر کردن نقش آژانس به عنوان سازمان ناظر فعالیتهای هستهای ایران و تضعیف نقش شورای امنیت علیه فعالیتهای هستهای صلحآمیز تهران صورت گرفته است.
اظهارات مقامات ایرانی در حالی مطرح میشود که بازرسان آژانس برای نظارت بر روند تعطیلی نیروگاه هستهای کره شمالی وارد پیونگ یانگ شدهاند. این در حالی است که پیش از این برخی محافل محرمانه از تمایل تهران برای پیروی از الگوی کره شمالی و توقف همکاری با آژانس خبر میدادند. اما اکنون کره شمالی نیز نظیر دیگر الگوهای تکرو هستهای همانند لیبی نه تنها به همکاری کامل و همهجانبه با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تن داده است بلکه در مقابل دریافت برخی مشوقها از جمله محمولههای نفتی رآکتورهای هستهای خود را تعطیل میکند. لسآنجلس تایمز مینویسد: در همین حال ایران همچنان در مجادله هستهای با آمریکا و دیگر اعضای جامعه بینالمللی پیشروی میکند. شورای امنیت شامل اعضای کلیدی جامعه بینالمللی تا کنون با تصویب دو قطعنامه بر خواست خود مبنی بر تعلیق فعالیتهای غنی سازی در ایران تاکید کرده است، اما با توجه به مخالفت تهران با این درخواست، زمزمههای تلاش برای تصویب قطعنامه سوم به گوش میرسد. با این حال سلطانیه میگوید: هر گونه حرکت جدید شورای امنیت فضای کنونی میان ایران و آژانس را مسموم میکند. پس از استراتژی نگاه به شرق و نگاه به اروپا که موفقیت محسوسی به همراه نداشت اکنون قرعه به نام آژانس بینالمللی انرژی اتمی افتاده است تا شانس خود را حل مساله هستهای ایران آزمایش کند. اما در این بین تلاش غرب افزایش فشار بر ایران و در مقابل هشدارهای مکرر تهران شرایط دشواری را برای آژانس رقم زده است.
از میان رفتن توازن در کاخ سفید
از سوی دیگر طی یک ماه اخیر بار دیگر توازن مناظرات داخلی کاخ سفید به سمت افزایش فشار بر ایران متمایل شده است و این در حالی است که تنها 18 ماه به پایان دوره ریاست جمهوری جورج بوش باقی مانده است. روزنامه گاردین مینویسد: این تغییر در پی بازنگریهای داخلی با مشارکت کاخ سفید، پنتاگون و وزارت امور خارجه پدید آمده است. هر چند دولت بوش به شدت در عراق درگیر است، اما به موضوع ایران توجه دارد. یک منبع خبری عالیرتبه در واشنگتن میگوید: بوش بدون حل موضوع ایران کابینه را ترک نخواهد کرد. این روزنامه انگلیسی میافزاید: هر چند دیک چنی معاون رئیسجمهور آمریکا برای طرح گزینه نظامی علیه ایران تلاش میکند، اما کاندولیزا رایس و رابرت گیتس، وزرای امور خارجه و دفاع آمریکا به عنوان یک عامل بازدارنده در جهت تلاش وی ظاهر شدهاند. رایس در موضعگیریهای خود میکوشد ضمن تاکید بر هماهنگی مواضع طیفهای مختلف دولت بوش، به طور روشن اهمیت گزینه دیپلماتیک برای حل مساله هستهای ایران را خاطرنشان کند. بوش نیز در سال گذشته در جبهه رایس و متحدان اروپایی شامل انگلیس، فرانسه و آلمان قرار گرفت که از روند دیپلماتیک در برخورد با ایران حمایت میکنند. با این حال گاردین مینویسد: در نشست مشترک کاخ سفید، پنتاگون و وزارت امور خارجه آمریکا که ماه گذشته برگزار شد، چنی از عدم پیشرفت در مساله ایران ابراز ناخرسندی کرد و بوش نیز از وی جانبداری کرد.
یک منبع آگاه میگوید: توازن برهم خورده و این دلیلی برای نگرانی است. از سویی دیگر گاردین از واکنش نامطلوب چنی و بوش نسبت به اظهارات نیکلاس برنز دستیار وزارت امور خارجه آمریکا خبر میدهد. وی که موضوع ایران دنبال میکند و یک دیپلمات زبده در وزارت امور خارجه به شمار میآید که از مذاکره با ایران استقبال میکند، در جریان این نشست گفت: این احتمال وجود دارد که مانور دیپلماتیک تا ژانویه 2009 ادامه یابد. در همین حال پاتریک کرونین مدیر بخش مطالعاتی موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک میگوید: چنی از پشتیبانی محدودی برخوردار است، اما اگر بخواهد از کل قدرت خود بهره گیرد، میتواند تاثیرگذار باشد. از سویی دیگر یک منبع آگاه بر این عقیده است که بوش و چنی به هیچ یک از پتانسیلهای جانشین دموکراتها یا جمهوریخواهان در کاخ سفید برای تعامل قاطعانه با ایران اطمینان ندارند. همچنین آنها نسبت به افزایش نقش اسرائیل در مورد افزایش بر ایران اکراه دارند زیرا به هر ترتیب آمریکا در منطقه مورد سرزنش قرار میگیرد. گاردین با اشاره به ادامه روند مذاکرات هستهای علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و همچنین برنامهریزی مذاکرات اواسط مردادماه ایران و آژانس مینویسد: انتظار میرود تا سال آینده تصمیمی در مورد بررسی گزینه نظامی علیه ایران اتخاذ نشود و در این مدت وزارت امور خارجه آمریکا روند دیپلماتیک را دنبال میکند.
بینتیجه بودن فشار اقتصادی بر ایران
در حالی که آمریکا و متحدان اروپاییاش ضمن دنبال کردن روند دیپلماتیک به افزایش فشار اقتصادی بر ایران میاندیشند، آسیاتایمز از ضعفهای غرب در راه منزوی کردن ایران به لحاظ اقتصادی خبر میدهد. این روزنامه میافزاید: هیچ نشانی از تاثیرگذاری کانونهایی که برخی ایالتهای آمریکا نظیر اهایو و کالیفرنیا در این زمینه تصویب کردهاند، دیده نمیشود. از سویی دیگر حتی از نظر سیاسی نیز طرح خارج کردن سرمایه از ایران و تلاش برای قطع دسترسی ایران به سیستم مالی بینالمللی همانند شنا کردن در خلاف جهت رودخانه است. تحلیلگران میگویند: برای دور زدن تحریمهای اقتصادی راههای گوناگونی وجود دارد که نمونه آن در تعاملات وسیع اقتصادی ایران در دبی به چشم میخورد. از سویی دیگر جذابیت منابع نفت و گاز ایران برای کشورهای مصرفکننده انرژی از جمله چین و هند بسیار زیاد است و با وجود اعمال تحریمها و تهدیدهای مکرر ایالات متحده سرمایهگذاری این کشورها در صنعت انرژی ایران و بهرهبرداری از منابع انرژی این کشورها همچنان ادامه دارد.