سیدهادی خسروشاهی
پیش از ورود ایتالیاییها به شهر رم، دستگاه پاپی قریب هزار سال بر مسند قدرت دنیوی تکیه زده و با استفاده از نفوذ معنوی و مذهبی، همچنان این قدرت را برای خود حفظ کرده بود.
امروز نیز، علی رغم خلع قدرت دنیوی از دستگاه پاپی و دور کردن کلیسای کاتولیک از حکومت، سه ضلع تشکیل دهنده مثلث دستگاه پاپی، یعنی: پاپ، دولت واتیکان و مجموعه فرهنگی و هنری کلیسای کاتولیک، همچنان پا برجا و مورد توجه انبوه مردم معتقد به کاتولیسم است.
پاپ، جانشین پیتر مقدس، از سوی کاردینالهای دارای تابعیتهای گوناگون در مجمع محرمانه کاردینالها CONCLAVE (کل کلیو) انتخاب و بدین وسیله سعی میشود که مسأله انتخاب پاپ جنبه بین المللی پیدا کند.
پاپ در مسائل مذهبی کاتولیسم قانون و قاعده وضع میکند. و به اصطلاح ما فتوا میدهد و البته کمتر گرایشی به اجتهاد و نوگرایی در دستگاه پاپی به چشم میخورد. برای نمونه میتوان گفت علیرغم نیاز طبیعی جوامع بشری، طلاق همچنان از نظر پاپ جایز نیست که طبعا دنیای کاتولیک را با مشکلات اجتماعی، اخلاقی و جنسی زیادی روبرو کرده است ... و یا همچنان ازدواج پدران روحانی و خواهران راهبه، علیرغم درخواست رسمی و میل نسل جدید آنها، ممنوع است که این نیز میدانید تا چه حدودی مشکل آفرین میتواند باشد؟ ... ولی انضباط سخت و قدرت بی چون و چرای سلسله مراتب کلیسا و ضرورت اجرای قوانین داخلی، اجازه تخلف ظاهری را به کسی نمیدهد ... و متخلف طبق قانون کلیسا، از مقام خود طرد میشود.
دولت واتیکان که بر اساس قرارداد «لاتران» در سال 1308 هجری شمسی به وجود آمده در واقع یک استثنا در سیستم بین المللی است و با توجه به نفوذ آن در میان صدها میلیون کاتولیک در سراسر جهان، میتواند اهمیت و نقش خطیری را به عهده بگیرد.
اختیارات واتیکان
واتیکان که طبق قرار داد لاتران بین دولت فاشیست موسولینی و کاردینال «گاسپاری» تأسیس شده، شخصیتی حقوقی دارد که از شخصیت بین المللی پاپ (به معنای پدر) متفاوت میباشد.
قرارداد لاتران شامل سه سند است: یک قرارداد کلی CONCORDAT کنکوردات، یک موافقت نامه مالی و یک موافقت نامه اجرایی.
در سه مجموعه فوق، مسائل زیر تصریح شده است:
1. حاکمیت و صلاحیت پدر مقدس بر سرزمین واتیکان و اعلام واتیکان به عنوان دولتی مستقل در داخل کشور ایتالیا.
2. اعطای صلاحیت انحصاری به کلیسا در امر ازدواج.
3. ممنوع شدن کشیشها و خدمتگزاران کلیسا از اشتغال به امور دولتی.
4. اعطای کمک مالی به واتیکان به مبلغ هزار و پانصد میلیون لیر.
5. معافیت کلیسا از پرداخت مالیات به دولت ایتالیا.
6. حق ضرب سکه و چاپ تمبر.
7. اجرای روش محرمانه برای حل و فصل مسائل حاد بین دولتین واتیکان - ایتالیا و ... .
مفاد قرارداد لاتران در ماده هفت قانون اساسی ایتالیا (1948 میلادی) تنفیذ گردیده است.
استقرار دستگاه پاپی از دو دیدگاه ساخت سازمانی کلیسا و قدرت کلیسا در استفاده از معتقدات مذهبی مردم کاتولیک، در اهدافی که مورد توجه واتیکان میباشد، قابل تعمق و بررسی است.
پاپ و واتیکان علاوه بر اداره امور جاری کشور، سرگرم وضع قوانین مذهبی مردم کاتولیک و ساخت سازمانی و سلسله مراتب کلیسا، شامل 1752 ماده میباشد که اخیرا تکمیل و رسما منتشر گردیده و قرار بود که از آبان ماه 1362 به مرحله اجرا در آید.
این مجموعه شامل هفت قسمت میشود:
مقررات و تعاریف، خلق خدا، نقش آموزشی کلیسا، نقش تطهیری کلیسا، مسائل مادی کلیسا، ضمانتهای اجرایی و فرآیندهای کلیسا ... .
این مجموعه قوانین به مثابه رساله عملیه کاتولیسم در امور زندگی مذهبی کاتولیکها به شمار میرود، فقط به زبان لاتین چاپ شده و هنوز ترجمههای آن به زبانهای زنده دنیا منتشر نشده است. ادامه دارد...