دکتر شهیدی مؤدب
روز گذشته وزرای خارجه آمریکا و روسیه در هتل اینترکانتینانتال ژنو ملاقات کردند. طرفین در این ملاقات دوجانبه به بحث و بررسی موضوعات متعددی پرداختند.
در مصاحبه مطبوعاتی که متعاقب این دیدار صورت گرفت لحن دو طرف رضایتمندانه، خوشبینانه، و البته محتاطانه بود. یکی از موضوعهای مطرح شده تلاش ایالات متحده برای باز داشتن مسکو از همکاریهای هستهای تسلیحاتی مسکو با تهران بود. در این خصوص نامه باراک اوباما به دیمتری مدودف برای مذاکره در امر استقرار پایگاه ضدموشک آمریکا در لهستان و چک در ازاء انصراف روسیه از همکاریهای تسلیحاتی هستهای با ایران به بحث گذاشته شد. قطعنظر از وسعت مطالب مطرح شده آنچه در مصاحبه مشترک دو وزیر خارجه نظر خبرنگاران را جلب میکرد گرمی روابط خانم کلینتون و آقای لاوارف بود به گونهای که گفته شد طرفین روابط شخصی بسیار خوبی برقرار کردهاند.
مقایسه این گفتهها با لحن نیشداری که خانم کاندولیزا رایس در برخورد با روسیه بخصوص در ماههای پایانی دولت بوش به خود گرفته بود نشان از تغییر لحن در روابط دو کشور دارد.
پس از روی کار آمدن باراک اوباما و لحن آشتی جویانهای که وی در سخن گفتن از روسیه اتخاذ کرد مسکو این شیوه جدید را به فال نیک گرفت و در نشستهای بینالمللی در چند هفته اخیر هرگاه که مقامات روسی با مسئولان آمریکائی دیدار کرده یا درباره سخنان آنان اظهارنظر کردهاند موضعگیریهایشان خوشبینانه بوده است.
البته این گرمی در کلام مانع از آن نشده که آمریکاییها همچنان از حمله روسیه به گرجستان انتقاد نکنند یا روسها استقلال کوزوو را به رسممت نشناسند و در ورای لبخندهای دیپلماتیک که مبادله میشود تلاش مسکو برای گسترش نفوذ خود در حیاط خلوت واشنگتن یعنی آمریکای لاتین ادامه یافته است و واشنگتن نیز که در مشکلات مالی - اقتصادی گرفتار شده ضمن زیر نظر داشتن تحرکات منطقهای و بینالمللی مسکو پس از دریافت چراغ سبزهای چندی به فراموش کردن گذشته و بازسازی و تجدید روابط ناتو با روسیه چراغ سبز نشان داده است.
روسها که به کوبا و ونزوئلا توجه جدیدی مبذول داشته و ناوگانهای آنها از این دو کشور بازدید کرده و دامنه همکاریشان با ممالک قاره آمریکا توسعه تازه یافته است پس از روی کار آمدن دولت باراک اوباما از یکسو سعی کردهاند تا پایگاههای تدارکاتی ارتش آمریکا و کشورهای عضو ناتو در کشورهای شوروی سابق را به تعطیلی بکشانند و از دیگر سو اجازه دادهاند که تا کمکهای خاصی برای افغانستان از کریدوری درخاک روسیه روانه افغانستان گردد. زیرا با توجه به خطراتی که خطوط مواصلاتی نیروهای آمریکا را در پاکستان تهدید میکند پایگاه هوائی آمریکا واقع در ماناس قرقیزستان دارای اهمیت خاص بوده که با فشار مسکو و در ازاء پرداخت یک کمک دو میلیارد دلاری مسکو به بیشکک به دستور رئیس جمهور قرقیزستان و تصمیم پارلمان آن کشور دستور تعطیلی این پایگاه صادر شد و مسکو بلافاصله پس از این واقعه مهم تصمیم گرفت راساً به همکاری با واشنگتن و ناتو اقدام و اجازه ارسال کمک به افغانستان را از خاک خود بدهد.
در این خصوص خانم کلینتون اخیراً پس از شرکت در اجلاس وزرای خارجه ناتو اعلام کرد یک کنفرانس بینالمللی درخصوص افغانستان با شرکت تمامی همسایگان افغانستان از جمله ایران دراواخر ماه مارس تشکیل خواهد گردید.
راهبرد هوشمندانه دولت ولادیمیر پوتین در اعمال فشار آمریکا در ماههای پایانی دولت بوش و نشان دادن حسن نیت در همکاری با دولت جدید آمریکا هم مسکو را در وضعیت بالادستتر در مواجهه با آمریکا قرار داده و هم حساسیت روابط تهران - مسکو را افزایش داده است. با توجه به وضعیت جدیدی که در منطقه پیدا شده و اظهار علاقهای که مقامات آمریکایی برای همکاری با تهران که البته با تحرکات شماری از سران عرب در منطقه خلیجفارس و خاورمیانه همراه است که چالشهای تازهای را برای دیپلماسی خارجی ما ایجاد میکند اتخاذ تدبیر در برابر چالشها و فرصت جدید حزم و احتیاط و نیز دوراندیشی جدیدی را میطلبد.
روسها با ریاست جمهوری مدودف و نخستوزیری پوتین علیرغم مشکلاتی که ارزان شدن نفت برای آنها ایجاد کرده است تلاش میکنند چهره قاطعانهای از خود نشان دهند و دولت باراک اوباما که با شعار تشنجزدائی روی کار آمده لااقل در کوتاه مدت قصد ندارد که با مسکو روابط تیره و تاری را داشته باشد. روسها هم در اروپا و هم درخاورمیانه دارای اهرمهای فشار خاصی میباشند و تلاش آنها بر این است که این برگهای برنده را برای پوشاندن مشکلات اقتصادی خود به خوبی به کار گیرند.
نکته پایانی اینکه روسیه همسایه بزرگ ایران که تهران طبعاً میبایست با آن روابط گرم همهجانبهای را داشته باشد بخوبی میداند که ایران برای آن یک کشور بسیار مهم است هر چند غربیها بخواهند به تطمیع مسکو بپردازند تا بر تعهدات رسمی خود با ایران عمل نکند. آشتی مسکو با ناتو که البته در راستای تأمین منافع روسیه میباشد نمیتواند و نباید به زیان روابط گرم روسیه با جمهوری اسلامی تغییر گشته یا تغییر جهت دهد.