گفتگو: فریدون حاجیپور
* اولین همایش «عملیات روانی،مهندسی و آینده پژوهی» قرار است 20 اسفند برگزار شود.ستاد کل نیروهای مسلح به عنوان متولی برگزاری این همایش، چه خطوطی را در عملیات روانی دشمنان به شکل آفندی برجسته یافته که برای برگزاری آن همت گماشته است؟
** در طول دوران 30 ساله انقلاب اسلامی خطوط اصلی عملیات روانی دشمن علیه نظام به فراخور اوضاع و احوال و شرایط ،اعم از داخلی و بین المللی دچار تحولات و تغییراتی است.به تعبیری برحسب شرایط حاکم ما شاهد انواع جدیدی ازعملیات روانی نیروهای بیگانه علیه نظام هستیم .در عین حال به بعضی ازخطوط عملیات روانی باید به عنوان خطوط دائم ،مستمرو ثابت توجه داشت.
تلاش مستمر 30 ساله مبنی بر طرد اسلام انقلابی یا به تعبیر جامعه اسلام ناب محمدی، اولویت اول عملیات روانی بوده و هست. زدن عقبه های استراتژیک انقلاب اسلامی نیز یکی دیگر از اولویت هایی بوده که همواره در دستور کانون های تفکر و دیپلماسی دشمن قرار داشته و دارد.درشرایط امروز جلوگیری از نفوذ ایران به خصوص درعرصه های بین المللی همزمان با ناکارآمد نشان دادن حکومت و نظام اسلامی از جمله خطوط اصلی عملیات روانی علیه نظام می باشد.
* به طور مشخص تر در هر دهه ما با چه تهدیدات نرمی روبرو بوده ایم .اصولا با چه شیوه هاو تکنیک های عملیات روانی با ایران برخورد شده است؟
** در دهه اول انقلاب ما با نوعی ازعملیات روانی روبرو بوده ایم که دشمنان علاوه بر تهدیدات سخت ،به دنبال اسقاط کلیت نظام بودند و ما هم تلاش می کردیم که این عملیات نهادینه نشود.در دهه دوم سعی می شد که بین دولت – ملت شکاف ایجاد شود.در دهه سوم هم تلاش می شد از نفوذ انقلاب اسلامی در بیرون مرزهای آن ممانعت به عمل آید.در عین حال ترسیم وضعیت گفته شده به این معنا نیست که این عملیات ها خط کشی شده باشد،بلکه این عملیات ها در هم تنیده بوده و درمقاطع و برهه ای از زمان، اولویت ها تغییر کرده است.
* شما در بررسی هایی که در زمینه عملیات روانی دشمنان انجام داده اید ،آیا موفق به فرمولیزه کردن تکنیک ها و تاکتیک های دشمنان هم شده اید؟به تعبیر دیگر شما عملیات آنان را چگونه ارزیابی کردهاید؟آیا این عملیات ها کاملا به طور مستقیم پی گیری شده و یا این که به کمک برخی از «نیروهای کمکی» نیزفعالیتهایی در داخل پی گیری شده است ؟
** یکی از تلاش های مستمر دشمنان ،تحت تاثیر قراردادن تفکر و اندیشه نوینی بوده که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مطرح شده است.لیبرال دموکراسی غربی به ویژه از جنس آمریکایی تلاشش این بوده که این تفکر و اندیشه ،هژمونی جهانی او را تحت تاثیر قرارندهد.این مهم را هم با ابزارهای مستقیمی که به طور خیلی گسترده در اختیارش است دنبال کرده و هم با استفاده از عناصر داخلی که در خدمت این طرز تفکر قرار دارند، پی گیری کرده است .
* در مورد حوزه های نفوذ دشمنان هم توضیحی دهیدکه آیا آنها راهم شناسایی کرده و برای رفع آسیب ها هم تلاشی صورت داده اید؟
** به نظر من دشمن حوزه های نفوذ خود را درطیف گسترده ای تعریف کرده است.ما بعضی شاخص ها را می توانیم ذکر کنیم ،اما مفهومش این نیست که فقط اینها باشند.به نظر می آید از لحاظ طیف های اجتماعی و به جهت طیف سن ،آنچه دشمن مورد هدف قرارداده. سنین مختلف جامعه ایران را نشانه رفته است.یعنی دشمن به دلیل این که اختلاف اصلی اش با انقلاب اسلامی برروی تفکر و اندیشه است،تلاش می کند این طیف ها را درسطوح مختلف «قشری» ،«صنفی» و« دانشی»تحت تاثیرقراردهد لذا ابزاربه خدمت گرفته شده درعملیات روانی دشمن شامل سنین مختلف، به ویژه،نوجوانان،جوانان،دانشگاهیان،صنوف مختلف اجتماعی ،مراکز علمی و تحقیقاتی می باشد.طبیعتا ما بایستی برای هرکدام از این سطوح پدافند لازم را داشته باشیم درغیر این صورت ممکن است دچارضررو زیان و خسران شویم.
نکته اصلی دیگر این که کلید طلایی انقلاب اسلامی تفکرات و اندیشه های آموزه های دینی است .اگر دشمن روی تفکرات انقلاب اسلامی اصرار دارد به همین دلیل است.اصلی ترین راه پیروزی ما بر دشمن استفاده مناسب از این مسئله است.
* آیا تلاش شما برای برگزاری این همایش در راستای همان مقابله با تهدید نرم نیست؟ یا فعالیتی است به موازات آن؟
** ما بایستی تلاش کنیم در سطوح مختلف اعم از تصمیم سازان ،تصمیم گیرندگان ،نخبگان ،مراکز دانشگاهی و اقشار و صنوف مردم بحث تهدید نرم و عملیات روانی دشمن را با وضوح بیشتری نشان بدهیم.مقام معظم رهبری در صحبتهای ابتدای سال 87 سه نکته اصلی را برشمردند.یکی از آن نکات عملیات روانی دشمن بود.براین اساس ما وظیفه داریم این مسئله را بیش از گذشته بشناسیم،به دیگران بشناسانیم و راهکارهای مقابله با آن را با توجه به اوضاع و احوال و شرایط روز پیش بینی کنیم.
* همایش عملیات روانی آیا در قالب یک اراده برای شکل دهی یک منظومه فکری و عملیاتی قابل تصور است؟
** همایش «عملیات روانی،مهندسی و آینده پژوهی» ،تلاش می کند یافته های موجود را چه درعرصه های علمی و چه درعرصه های عملی ،شناسایی و تجزیه و تحلیل کرده و راهکارهای بهره برداری از آن را مشخص کند.
همچنین سعی ما براین است که ضرورت مباحث کاربردی و بنیادی عملیات روانی را درسطوح مختلف جامعه به ویژه در میان تصمیم سازان و تصمیم گیرندگان نهادینه کنیم.ازطرف دیگر ارتقاء سطح کمی و کیفی عملکرد سازمان ها را در عرصه جنگ روانی ،تبلیغات و تهدیدات نرم، در دستور کار خود قرارداده ایم.همچنین تلاش می کنیم تعامل و ارتباطات میان بخشی سازمان ها و مجموعه های ذیربط را بیش از گذشته در عرصه عمل بهوجود آوریم.ظرفیت سازی برای سامانه های نوین و متناسب با حجم هجمه های فرهنگی نظام مقدس جمهوری اسلامی نیز از جمله راهبردهایی است که به دنبال آن هستیم.
* بعد از برگزاری همایش چه خواهید کرد،آیا این تلاش به اقدام بعدی دیگری منجر خواهدشد؟
** سعی ما درچند ماه گذشته براین بوده که به یک فرهنگ سازی در میان سازمان های مربوطه برسیم. لذا تا امروز 20 سازمان مشارکت جدی ای را برای برگزاری این همایش داشته اندواین نشانگر و بیانگر اهمیتی است که سازمان ها برای فعالیت جدی تردر این عرصه احساس کرده اند.البته این نکته را نیز باید مورد تاکید قراربدهم که برنامه های ما با پایان همایش خاتمه نمی یابد،بلکه برنامه ها به گونه ای است که همایش آغازیک راه خواهد بود.حداقل کاری که فعلا با استفاده از یافته های همایش پیش بینی شده این است که پانل های تخصصی را در دستگاههای مربوطه و حداقل 20 دستگاه و سازمانی که در برگزاری همایش نقش داشته اند،دنبال کنیم.
* چگونه؟
** این پانل ها کمک خواهد کرد مجموعه دستگاههای مشارکت کننده دراین همایش و بدنه سازمان ها بیش از گذشته با موضوع عملیات روانی عجین شده و خود بتوانند مبتکر تحرکات و حرکات بهتری مبتنی بریافته های علمی- عملی این همایش شوند.حرکت بعدی رسیدن به کانونها و سامانه های مناسب و متناسب برای مدیریت کلان در امر عملیات روانی درکشور است.براین باورم که عملیات روانی از جمله مباحث و مسائل بسیار مهم و کلیدی ای است که مورد توجه مقامات کشور بوده و فکر می کنم که برگزاری این همایش کمک خواهد کرد زمینه های مناسب برای ایجاد سامانه های متناسب با تهدیدات نرم شکل بگیرد.
* اجازه بدهید سوال دیگری را در زمینه آفند و پدافند هایی که کشور باید در زمینه عملیات روانی شکل بدهد مطرح کنم.در این آفند و پدافند عقبه های استراتژیک ما کجا تعریف می شود؟
** خوشبختانه به دلیل تفکرات و اندیشه های انقلاب اسلامی که مبتنی بر اندیشه های فطری بشریت است ،بدون پرداخت شعارگونه این مسئله بایستی بگویم عمق استراتژیک جمهوری اسلامی بسیار فراتر ازمرزهای جغرافیایی کشور است.به طوری که ما دردرون کشورهای اروپایی آمریکایی و منطقه آسیا و خاورمیانه ،نمونه های واضحی از حضور عمق استراتژیک ایران را مشاهده می کنیم.بنابراین درمورد پدیده انقلاب اسلامی باید تعریف جدیدی ازعمق استراتژیک داشته باشیم.این گونه نیست که عمق استراتژیک را درمیان فلسطینی ها ویا در میان شیعیان منطقه و یا برخی کشورهای همسایه جستجو کنیم.امروزه عمق استراتژیک ما درهمسایگی ایالات متحده آمریکا هم دیده میشود.عمق استراتژیک ما امروز درهمسایگان برخی کشورهای اروپایی متخاصم با ما نیزدیده می شود. هرکجا که انسان ها توانسته اند فراتر ازالقائات رسانه های غربی به تفکرات واندیشههای واقعی دسترسی پیداکنند،به اندیشه های جمهوری اسلامی نزدیک شده اند.در جریان غزه با وجود تمام تلاش هایی که رژیم های استکباری و در راس آنها آمریکا و رژیم صهیونیستی داشتند و رسانه های بسیار زیادی را به خدمت گرفته بودند ما مشاهده می کنیم که ندای مظلومیت مردم غزه ،ندای مقاومت و ایستادگی و تائید حقوق مسلم آنها، در میان افکار عمومی به وضوح دیده می شود.یعنی فریاد مردم غزه توانست سدهای آهنین غربی ها را شکسته و به قلب و روح مردم در سراسر جهان نفوذ پیداکند.مقاومت غزه و مقاومت حزب الله تنها پدیده هایی از انقلاب اسلامی است .بنابراین زمینههای فکری و روحی در افکار عمومی جهان و تمایل آنها به حقوق انسانی وجود دارد ،باید راههای نفوذ را پیدا کرد.نظام ما به حدی از قدرت و توانمندی دست یافته که درآینده قادر خواهد بود منویات انسانی خود و افکار و اندیشه های بلند مبتنی برآموزه های اسلامی و ظرفیت های گرانسنگ را در اختیار افکار عمومی قراردهد.
این باور بایستی به شکل سامان یافته در دستگاههای ذیربط جمهوری اسلامی بیش از گذشته به وجود آید و این یعنی آغازیک آفند موفق.
* اجازه بدهید به موضوع ارتباطات در عملیات روانی هم بپردازیم.اگر بپذیریم دیپلماسی عمومی از مجرای ارتباطات تحقق می یابد،شما برای شکل دهی دیپلماسی رسانه ای چه برنامه هایی دارید؟
** مدیران برگزارکننده همایش ازگذشته تلاش کرده اند که مشارکت ارباب رسانه ها را در برگزاری این همایش داشته باشند.به نظر می آید این رویکرد اگر به طور فعال تری در عرصه رسانه ای شکل بگیرد به ما کمک خواهد کرد که مدل هایی از رفتار متجانس و همگن را از یک طرف علیه آفندهای دشمن و از سوی دیگر برای شکل گیری آفندهای خودی در اختیار داشته باشیم و بتوانیم مدل سازی متناسبی ارائه دهیم.
* فکر می کنم باید سوالم را واضح تر مطرح کنم ،اگر ممکن است دررابطه با نقش رسانه ها در تحقق عملیات روانی و تلاش آنها برای خلق سوژه ها و مسیریابی مناسب توضیح بدهید؟
** یکی از راههای اصلی نفوذ دیپلماسی عمومی از طریق رسانه هاست.غربی ها در این زمینه از سابقه و تجربه قابل ملاحظه ای برخوردارند.متاسفانه رژیمهای غربی به دلیل این که مراودات میان واحد های سیاسی و جوامع را عمدتا براساس قدرت وبر اساس منافع بیشتر جستجو می کنند،همپای با سیاست های راهبردی و کانون های تفکر که سیاست های اجرایی را هم مشخص می کند، رسانه هایشان را در خدمت این طرز تفکر قرارداده اند.لذا آنها تلاش می کنند که از یک طرف ظرفیت های خودشان را بسیار بالا و مدرن نشان بدهند و از طرفی ظرفیت های طرف مقابل را کوچک و حقیر به نمایش بگذارند.در عین حال باید اذعان داشت مبتنی بر مدیریت سامان یافته دیپلماسی عمومی در بسیاری ازکشورهای بزرگ،رسانه ها دارای مدل های تعریف شده نحوه برخورد هستند.لذا با پدیده های اجتماعی،سیاسی،فرهنگی و اقتصادی و با پدیده های سایر جوامع براساس مدل های تعریف شده یا مبتنی بر کانون های فکر و اندیشه با برنامه ریزی عمل کرده و به طور حرفه ای سعی می کنند با یکپارچه سازی و انگاره سازی و با تکنیک هایی همچون «تکرار»،مقاصد و منویات خود را پیاده سازی کنند. در عین حال به لحاظ کمی دشمن رسانه های بیشتری را دراختیار دارد و این کمک می کند که دشمن روی عقاید و افکارعمومی موثر واقع شود.ما در عرصه رسانه و پدافند و آفند در مراحل اولیه هستیم.واقعیت صحنه این گونه است .
* فکر می کنم این واقعیت از مقابله ای نامتقارن در این عرصه حکایت دارد،دراین زمین چه باید کرد؟
** به طور حتم باید به دنبال تکثر رسانه ای باشیم اما ازجانبی دیگر معتقدم درعین حال ظرفیت های موجود درجمهوری اسلامی ایران و تغییر رویکرد ی که در میان افکار عمومی سایر جوامع دیده می شود، به ما کمک می کند این عقب ماندگی را به سرعت طی کنیم .لذا رسانه های ما باید به فکر ایجاد سامان های جدیدی برای همگرایی در برابر امواج تحرکات و شبیه خون های دشمن باشند.
* اگر اجازه بدهید ،دوباره به موضوع همایش برگردیم.تاکنون چند مقاله به همایش ارسال شده و برنامه های شما در این زمینه چیست؟
** تاکنون استقبال کمی و کیفی بسیار خوبی از همایش صورت گرفته و تا امروزحدود 150 مقاله به همایش ارسال شده است .بسیاری از مسئولان ،مدیران و نخبگان اقبال خیلی خوبی نسبت به فراخوان مقالات از خود نشان داده اند. ما در روز همایش سعی خواهیم کرد تعدادی از این مقالات ارائه شود.و بعضی سخنرانی ها پیش بینی شده است که در عرصه عملیات روانی مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت. در عین حال سایت مربوط به همایش نیز فعال بوده و محلی است برای تعامل میان علاقمندان دراین زمینه و همچنین بانک اطلاعاتی خواهد بود در زمینه عملیات روانی.ما سعی خواهیم کرد کتاب مربوط به مقالات و مطالب و سخنرانی ها به سرعت دراختیارعلاقمندان قرار بگیرد.امید ما به همایش عمدتا با هدف ادامه و استمرار یافتههای آن برای آینده است.
* به عنوان سوال آخر، با توجه به دریافت مقالات ارسال شده آیا می توانیم امید داشته باشیم که به مرحله تئوری پردازی بومی در عرصه عملیات روانی رسیده ایم؟
** بله، تلاش اصلی ما در جمع آوری مقالات وتعامل نخبگان مبتنی بربومی سازی بوده وما تا حدود زیادی از کارهای ترجمه ای عبور کرده ایم و در عرصه عملیات روانی به تولیدات داخلی رسیده و در حال تجربه تئوری پردازی بومی هستیم.