مجید زندی
عادت ها در زندگی انسانها به دوگونه مثبت و منفی جلوه می کند که خوب است عادت های منفی ترک شود و عادت های مثبت ادامه یابد اما مساله اصلی این است که خوب یا بد بودن نوع عادت به درستی تشخیص داده شود زیرا بسیاری از افراد بخاطر عدم اطلاع عادت منفی خود را ادامه می دهند و البته افرادی هم هستند که قدرت تشخیص را چه خود و چه به کمک سایر افراد فرا می گیرند اما اراده ترک عادت منفی را ندارند.
این ویژگی ممکن است در سطح ملی هم روی دهد و گاهی عادت هایی خود را آشکار می سازد که بروز آن در سطح ملی به جای آسیب های عادات انفرادی , آسیب های اقتصادی و اجتماعی بر جامعه و کل افراد ملت تحمیل می کند که لازم است اصلاح یا تغییر این نوع عادت ها با کارشناسی های گسترده انجام شود و اگر عادتی منفی است آن را به صورت اصولی برطرف کنیم و اگر عادتی است که نه تنها زیانی عاید کشور نمی کند بلکه فوایدی هم دارد باید آن را در کفه ترازو قرار داد و پس از سبک و سنگین کردن مزایا و معایب درباره آن تصمیم گرفت .
شاید یکی از عادت هایی که حداقل در 14 ـ15 سال اخیر بر اساس نیاز به صرفه جویی در مصرف انرژی و به ویژه برق در کشور ما شکل گرفته تغییر ساعت روزانه بر اساس فصول تابستان و زمستان بوده است عادتی که امروز بسیاری از کشورهای جهان آن را در راستای کسب منافع اقتصادی وارد زندگی روزمره مردم کرده اند و به نتایج بسیار مثبتی هم رسیده اند.
در 15 سال اخیر که این شیوه به صورت رسمی و جدی در کشور ما اجرا شده با شروع به کار زودتر دستگاههای دولتی و شرکت های صنعتی و خدماتی وحتی بازار و اصناف در ساعت اولیه صبح , یکساعت بیشتر از روشنایی روز برای فعالیت روزانه استفاده می شد و در ساعات پایانی شب هم با توجه به جلو بودن ساعت از غروب آفتاب , مردم زودتر کسب و کار را تعطیل و همین مساله یکساعت صرفه جویی دیگر را عاید کشور می کرد و مصارف خانگی هم به همین دلیل کاهش یافته بود.
این صرفه اقتصادی امروزه بسیاری از کشورها را مجاب کرده که به تغییر ساعت روی آورند و حتی در برخی از کشورها این تغییرات تا سه ساعت در فصول مختلف تغییر کند تا از ثانیه های حضور خورشید بیشتر استفاده ببرند.
به عنوان نمونه کشوری همانند روسیه علیرغم دارا بودن از انرژی فراوان نفت و گاز و برق اتمی همانند بسیاری دیگر از کشورها با تغییر ساعت , سیستم های دقیق ارزیابی از اثرات مفید تغییر ساعت بر کاهش مصرف انرژی را محاسبه می کنند به گونه ای که این کشور رسما اعلام کرده که با تغییر ساعت رسمی در این کشور سالانه 2 میلیارد روبل صرفه جویی می شود . بر اساس اعلام دولت روسیه هر ساله دو میلیارد کیلو وات ساعت برق با تغیر ساعت صرفه جویی می شود و همچنین یک و نیم میلیون تن زغالسنگ نیز کمتر به مصرف می رسد.
به نوشته مطبوعات مسکو تغییر ساعت علاوه بر کاهش مصرف انرژی همچنین باعث می شود 50 هزار تن مواد آلوده کننده جو زمین کمتر تولید شود.
در مقابل یک عادت دیگر خصوصا در سطح ملی کشور ما وجود داردکه معروف به تصمیمات « خلق الساعه » یا تغییرات ساعتی است (!) تا حدی که تصمیم اخیر دولت برای تغییر ساعت علیرغم تجربه و انجام چندین ساله در کشور و آشکار شدن فواید آن در مهار مصرف انرژی خصوصا در سالهایی که خاموشی های برق به اوج خود رسیده بود را می توان به آن تعمیم داد به گونه ای که حتی در نوروز امسال هواپیماهای جت هم به سرعت این تغییرات نرسیدند و شرکت های هوایی مجبور شدند برنامه های خود را تغییر دهند و مسافران فراوانی ساعت ها در فرودگاهها و ایستگاههای قطار و اتوبوس سرگردان شدند.
این تصمیم حتی منجمان و تقویم نویسان را هم غافلگیر کرد و آنها نیز در همان ابتدای سال متوجه شدند اوقات شرعی نوشته آنها با تصمیم دولت یکساعت تفاوت دارد! در حالیکه تصمیم گیری در این حد کلان کشور لازم بود شش ماه زودتر آنهم پس از جمع بندی کارهای کارشناسی و نتایج تحقیقات اعلام می شد کما اینکه بسیاری از ما شاهد بودیم که برای ایجاد این تغییرات , دولت تصویب کننده , تغییر رسمی ساعت را در مردادماه برای سال آینده اعلام کرد در حالیکه سخنگوی دولت تنها یک ـ دو روز مانده به آغاز سال 85 خبر تغییر ساعت را اعلام کرده است .
جالب اینکه سخنگوی دولت خود نیز پذیرفته بود هنوز مزایا و معایب طرح تغییر ساعت برای هیات وزیران محرز نشده و آن را نیازمند انجام پژوهش های کارشناسانه معرفی و اعتراف کرد مبنای مصوبه قبلی دولت صرفه جویی در مصرف برق بود اما نتایج این کار هنوز بررسی کارشناسانه نشده است . اگر این سخن سخنگوی محترم دولت را بپذیریم و اگر همین کارشناسان تغییر ساعت را تایید کنند چگونه می توان پذیرفت طرحی که هنوز معایب آن مشخص نشده , دولت آن را لغو کرده است
و عجیب اینکه تصمیم گیری درباره آغاز ساعت کار ادارات , بانک ها و مدارس هم به استانداریها سپرده شده تا بر اساس افق انجام شود که این کار نیز بر مشکلات مراودات اقتصادی و بانکی بین استانها خصوصا مرکز به استانها اضافه خواهد کرد.
حتی اگر تحقیقاتی در این زمینه وجود نداشته باشد این ضعف دستگاههای اجرایی است در حالیکه در این زمینه تحقیقات فراوان هم شده و کتاب ها و جزواتی از طرف وزارت نیرو تهیه شده بود زیرا در آذرماه سال گذشته سایت خبری توانیر وزارت نیرو بر اساس آمار و اطلاعات میزان فروش انرژی در سال 1383 را 125 هزار و 200 گیگا وات ساعت و اوج بار در تابستان همان سال را برابر با 29 هزار و 300 مگاوات اعلام کرد که با تغییر یک ساعته طی 6 ماهه اول سال بالغ بر 1820 گیگا وات ساعت (5,1 ) درصد از انرژی مصرفی سالانه کشور صرفه جویی شده است .
در کنار آن بر اساس پژوهش انجام شده در پژوهشگاه نیرو تغییر نکردن ساعت رسمی کشور در سال جاری حدود 300 میلیارد تومان ضرر برای اقتصاد ملی در پی خواهد داشت .
مهندس علیرضا شیرانی معاون پژوهشی پژوهشگاه نیرو در این باره پیشنهاد کرد که دولت از ابتدای اردیبهشت ماه آینده این مصوبه را دوباره تغییر دهد و به حالت قبلی بازگرداند.
وی گفت : حتی در همان سال 1370 تحقیقات انجام شده نشان داد تغییر ساعت با قیمت برق به قیمت سوخت آن سال حدود 50 میلیارد تومان صرفه جویی در پی داشته است .
اگر چه گفت و گو با مردم خصوصا اولیا شاغلی که در این مساله دچار مشکل شده اند گزارش مجزایی می طلبد اما خاطره یکی از شهروندان در این زمینه شنیدنی است .
آقای مصطفایی در گفت و گو با گزارشگر ما در بیان این خاطره گفت : این تغییر ساعت حتی در رژیم گذشته هم انجام می شد و چهار ـ پنج سال هم ادامه داشت تا اینکه انقلاب پیروز شد و در سال اول دولت نتوانست در این خصوص اطلاعیه ای بدهد اما در سال 59 شورای انقلاب تغییر ساعت را تایید کرد که در آن زمان موجب اعتراض برخی از انقلابیون تندرو شده بود تا اینکه این اعتراض ها به شخص آقای خامنه ای رهبر معظم انقلاب که در آن زمان عضو شورای انقلاب بودند رسید و در جلسه ای که خودم هم حضور داشتم استدلال های علمی آقای خامنه ای را نمی پذیرفتیم تا اینکه ایشان مجبور شدند اعلام کنند که « اگر این مصوبه شورای انقلاب مورد تایید امام خمینی (ره ) هم باشد دیگر چه می گوئید »
آقای مصطفایی گفت : آن زمان ما چون هر حرفی که مورد نظر امام می بود را می پذیرفتیم ما قبول کردیم و حتی در دوران دولت آقای موسوی هم همه ساله به صورت اطلاعیه اعلام می کردند تا اینکه در سال 70 به صورت مصوبه دائمی اعلام شده است .
آقای عبدالرضا مصری رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی نیز در گفت و گو با گزارشگر ما درباره تصمیم اخیر دولت برای ثابت ماندن ساعت در تمام سال گفت : اگر این تصمیم حاصل کارهای کارشناسی و نتایج کارهای تحقیقاتی باشد خوب است اما اگر نبود دولت باید این شجاعت را داشته باشد که نظر خود را به نفع مصالح ملی تغییر دهد.
وی افزود : دولت می تواند با بررسی آمار مصرف انرژی خصوصا برق در دو ـ سه ماه آینده در تصمیم خود تجدید نظر کند یا آن را ادامه دهد و ادامه کار هم منوط به عدم تغییر یا تغییرات بسیار کم در مصرف انرژی است .
آقای مصری ادامه داد : این یک مصوبه دولت است و ربطی به نظر مجلس ندارد همچنانکه تصمیم قبلی هم تنها با نظر دولت و در راستای صرفه جویی در مصرف برق اتخاذ شده بود.
رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس افزود : با آغاز فعالیت سال جاری مجلس از روز سه شنبه نمایندگان می توانند در این زمینه فعال باشند و از مقامات مسئول آمارهای دقیق بخواهند و در صورت نوسان شدید مصرف انرژی در این زمینه اقدام قانونی انجام دهند.
وی افزود : البته به نظر من تغییری در مصرف انرژی در کشور ایجاد نشود زیرا دولت دستگاههای دولتی را موظف کرد یکساعت زودتر فعالیت روزانه خود را آغاز کنند و امیدوارم این مساله در استانها هم رعایت شود و تغییر چندانی در افزایش مصرف انرژی در کشور پدید نیاید.
یک کارشناس صنعت برق هم در گفت و گو باگزارشگر ما با اشاره به مصوبه هیات دولت خواستار عدم اعلام نام خود شد اما ضمن مخالفت این مصوبه اخیر دولت گفت : دولتی که به انرژی مصرفی مردم تا این حد یارانه می پردازد و خود در این زمینه گرفتار است تصمیم گیری غلط برای افزایش مصرف انرژی خصوصا برق به صورت تصاعدی باعث زیان به اقتصاد ملی می شود.
وی افزود : در بهترین شرایط هم اکنون تولید برق در ایران به صرفه نیست زیرا ما برق را به قیمت جهانی تولید می کنیم اما به قیمت بسیار نازل به مصرف کنندگان که بخش های خانگی , صنعتی , خدماتی و کشاورزی می فروشیم و به همین دلیل سرمایه گذاران بخش خصوصی علاقه ای به سرمایه گذاری در بخش تولید برق در کشور از خود نشان نمی دهند.
وی گفت : سال گذشته چندین جلد جزوه درباره مزایای طرح تغییر ساعت در توانیر تهیه و بر مفید بودن طرح تغییر ساعت صحه گذاشته شد اما چرا آقای وزیر نیرو در جلسه هیات دولت از آن دفاع نکرد مشخص نیست .
وی گفت : با رشد 10,5 درصدی مصرف برق در کشور هرگونه تصمیمی که باعث افزایش ساعت مصرف برق خصوصا در ساعات پایانی شب شود لطمات فراوانی به صنعت برق کشور وارد می کند که جبران پذیر نیست .
این کارشناس صنعت برق ادامه داد : با توجه به شرایط فوق در تابستان سال جاری مردم باید ساعت ها شاهد خاموشی برق باشند و آنگاه خود متوجه اشتباه تصمیم اخیر دولت خواهند شد.
وی افزود : متاسفانه بالغ بر 54 درصد برق مصرفی در کشور در بخش خانگی مصرف می شود و تنها 32 درصد در بخش صنعتی و 14 درصد در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد در حالیکه دربیشتر کشورهای جهان بیش از 70 درصد از برق مصرفی مربوط به بخش صنعتی است .
وی گفت : با این وضعیت چون برق مصرفی مردم یکساعت در پیک (اوج مصرف ) افزایش می یابد هزینه های آنها نیز طبق قانون چندین برابر خواهد شد زیرا قیمت محاسبه برق برای ساعت پیک مصرف با ساعت نیمه شب تا صبح تفاوت دارد.
مهندس مسعود حجت قائم مقام توانیر نیز از اظهار نظر دراین باره خودداری کرد و به درخواست گزارشگر ما مبنی بر اعلام نظر تخصصی و فنی خود نیز گفت : این تصمیم , تصمیمی فراتر از اراده توانیر است و بنده قدرتی ندارم که در این زمینه اظهارنظر کنم .
وی حتی از هرگونه دفاع از طرح اخیر دولت نیز خودداری کرد و افزود : در این باره هنوز نظر قطعی آقای وزیر و معاون امور برق را نمی دانم و پس از هماهنگی اعلام نظر می کنیم ضمن آنکه آنها مسئول پاسخگوئی هستند و من نمی توانم نظرات شخصی خود را بگویم .
در این باره آقای غلامرضا مصباحی مقدم عضو کمیسیون اقتصادی و عضو ائتلاف آبادگران مجلس هم در گفت و گویی استدلال دولت در تغییر نکردن ساعت رسمی به دلیل خدشه دار نشدن اوقات شرعی را « توجیه خوبی » ندانست .
وی گفت : جا داشت دولت در زمینه ثابت نگه داشتن ساعت رسمی کشور از مجلس نیز استمزاج می کرد.
احمد توکلی رئیس مرکز پژوهش های مجلس هم ضمن مخالفت با ثابت ماندن ساعت رسمی کشور گفت : چون برای این تصمیم کار کارشناسی نشده , کار درستی نبوده است .