على نمکى
پس از به حکومت رسیدن ملک عبدالله بن عبدالعزیز پادشاه جدید عربستان و در شرایط فعلى جهان در تلاطم مسائلى سیاسى چون پرونده هسته اى ایران دولت عربستان در جهت ایجاد موازنه قدرت بین حامیانش است.در سال هاى قبل همانگونه که مى دانیم سیاست خارجى عربستان کاملاً متمایل به غرب بالاخص آمریکا بوده و اغلب قراردادهاى سنگین تجارى و نظامى با آمریکا و انگلیس موید همین نکته است. البته در اواخر دوران ملک فهد و آن هم در شرایطى که قدرت بیشتر در دستان ملک عبدالله که آن زمان ولیعهد بود قرار داشت تمایلاتى از کشش به سمت شرق و از جمله ژاپن و چین به چشم مى خورد که سفر ملک عبدالله در سال 1998 به ژاپن و سپس چین و سفر جیانگ زمین رئیس جمهور وقت چین به ریاض از جمله علل این ادعا است. حال و هم راستا با ایجاد رابطه قوى با غرب سیاست جدید ملک عبدالله پس از رسیدن به قدرت ایجاد یک موازنه سیاسى _ اقتصادى _ فرهنگى میان دو سوى کره زمین در قبال کشورهاى اسلامى و بالاخص شیخ نشین هاى حوزه خلیج فارس و در نهایت خود کشور عربستان است.
وى علاوه بر هماهنگى هایى که با غرب دارد سعى در ایجاد رابطه نزدیک با سران شرق و کشاندن سرمایه هاى شرق به عربستان و بردن دلارهاى نفتى به شرق پس از ناامنى اقتصادى ایجادشده براى اعراب پس از ماجراى یازدهم سپتامبر 2001 و سرمایه گذارى در بخش هاى سودده شرق کرده.در این راستا ملک عبدالله اولین سفر رسمى اش را پس از رسیدن به قدرت به کشورهاى جمهورى خلق چین، هند، مالزى و پاکستان انجام داد. به تازگى هم ولیعهد این کشور شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز در راستاى تکمیل سیاست ملک عبدالله به ژاپن، سنگاپور و پاکستان سفر کرده است.قابل ذکر است ملک عبدالله در چین و هند با امضاى قراردادهاى هنگفت و کشاندن پاى چینى ها و سرمایه گذاران آن کشور به عربستان شاید سعى در تلقین این نکته به آمریکایى ها دارد که عربستان امروز با سال هاى پیش که همواره مایحتاج خود را از غرب وارد مى کرد فرق دارد.وى در هند با امضاى یک پیمان و بیانیه (دهلى) که همکارى هاى استراتژیک دو کشور را در زمینه هاى اقتصادى، سیاسى و... تضمین مى کرد سعى در نزدیک شدن با دهلى نو به عنوان یکى از قدرت هاى آینده آسیا که احتمالاً با چین و روسیه (که ملک عبدالله چند سال پیش در راستاى تحکیم روابط به آن کشور سفر کرد ) مثلث هسته اى آسیایى را شکل خواهند داد و یک قطب جدید در کنار اتحادیه اروپا و آمریکا خواهند بود را داشت.از جمله توافقات هندى ها و چینىها با ملک عبدالله تامین استراتژیک نفت براى دو کشور بوده است.
در راستاى همین روابط استراتژیک با چینى ها قرار است رئیس جمهور چین هوجین تائو در اواخر ماه آوریل امسال در پاسخ به دعوت ملک عبدالله و تقریباً 3 ماه پس از سفر ایشان به پکن وارد ریاض شده و با پادشاه عربستان به بحث در مورد همکارى هاى اقتصادى و سیاسى بپردازد. نگاه ملک عبدالله به مالزى و سنگاپور هم به عنوان دو کشور که در زمینه Hi-Tech به پیشرفت هاى چشمگیر و رشد صنعتى جالبى دست یافته اند و آینده روشنى دارند باز هم قابل توجه است.در کنار این کشورها ژاپن به عنوان قدرت دوم اقتصادى جهان و یکى از رقباى آمریکا، یکى دیگر از اهداف حاکمان سعودى است تا جایى که قرار است در راستاى انتقال علم و فناورى آن کشور به عربستان و طرح ملک عبدالله در جهت فرستادن جوانان سعودى به خارج از کشور از جمله 5000 نفر به آمریکا تعداد قابل توجهى از دانشجویان سعودى به ژاپن فرستاده شوند.اما آیا رابطه با شرق و شراکت با آنها سعودى ها را از رابطه با غرب باز خواهد گذاشت؟خیر. در دکترین جدید دیپلماسى خارجى سعودى ها کشورهاى بیشترى از غرب همچون فرانسه جایگاه مهمى دارند. شیراک رئیس جمهور فرانسه اخیراً در سفر خود به ریاض در ادامه سفر سال پیش ملک عبدالله به پاریس و استقبال گرم و بى سابقه شیراک از وى بر روابط استراتژیک ریاض و پاریس که در اصول سیاسى مثلاً در لبنان و نهایتاً همکارى هاى تجارى بین دو کشور خود را نمایان مى سازد، صحه گذاشت.از سوى دیگر تقریباً ماهى نیست که یکى از سران غرب در پى پترودلارهاى اعراب وارد عربستان نشود و مى توان در دو ماهه اخیر به سفرهاى رئیس جمهور ایرلند، شیراک رئیس جمهور فرانسه، فیشر رئیس جمهور اتریش، دیک چنى معاون رئیس جمهور آمریکا، پرنس چارلز ولیعهد انگلیس، خوان کارلوس پادشاه اسپانیا و... اشاره کرد. اینها علاوه بر وزراى غربى اى است که هر ماه وارد ریاض و جده مى شوند.
جمع بندى آنکه عربستان با چنین برنامه ریزى استراتژیکى قصد دارد توازن قوا را میان حامیان و دوستان و شرکاى خود ایجاد کند- حال تا چه حد موفق باشد باید منتظر ادامه این برنامه جالب بود.البته احتمالاً سفر آینده ملک عبدالله به ترکیه در جهت سرمایه گذارى هاى کلان در آن کشور خواهد بود.چند تن از شیوخ دیگر خلیج فارس از جمله نخست وزیر امارات و حاکم دبى شیخ محمد بن راشد آل مکتوم هم اخیراً به ترکیه سفر کرده و قراردادهاى سنگینى هم با ترک ها امضا کرده اند.البته یکى از اهداف سیاسى اعراب از ایجاد رابطه با شرق و به خصوص با چینى ها و هندى ها کشاندن پاى آنها به معادلات پیچیده خاورمیانه و نگذاشتن تمام تخم مرغ هایشان در سبد غرب و بالاخص آمریکا است. حتى آنها در مسائلى چون پرونده هسته اى ایران بیشتر از آنکه به غرب متمایل باشند علاقه دارند که به شرق و مواضع و دیدگاه هاى شرقى گرایش داشته باشند.