به مناسبت سالروز صدور تحریم تنباکو توسط آیت الله میرزاحسن شیرازی
در روز بیست و چهارم اردیبهشت آیت الله میرزاحسن شیرازی مرجع تقلید آگاه ومبارز شیعه جهت جلوگیری از چپاولگری های استعمار انگلیس که با عقد قرارداد ننگین تنباکو توسط ناصرالدین شاه آغاز شده بود , فتوای معروف خویش را در باب تحریم استعمال تنباکو صادر نمود.
استعمار انگلیس پس از تجربه موفقی که در ایجاد سلطه مرگبار بر سرزمین هندوستان با تاسیس « کمپانی هند شرقی » وغارت ثروت آن کشور بدست آورده بود , درصدد اجرای این شیوه استعماری در ایران برآمد وبرای آغاز کار , یک کمپانی انگلیسی انحصار امتیاز دخانیات ایران را به مدت پنجاه سال از ناصرالدین شاه گرفت وخرید و فروش توتون وتنباکوی ایران را بطور کامل در انحصار واختیار خود قرارداد ودر ازای آن مقرر گشت سالانه پانزده هزار لیره انگلیسی به خزانه دولت ایران واریز گردد.
پس از اخذ امتیاز فوق ماموران انگلیسی به طرف ایران گسیل شدند ودر شهرها وروستاها به تاسیس اداره دخانیات وغارت این ثروت مشغول شدند.
این امتیاز که مقدمه ای بود برای گسترش سلطه استعمار انگلیس وکسب امتیازهای دیگر ودر دست گرفتن منابع ثروت مملکت , با مخالفت روحانیت آگاه مواجه گشت .
روحانیت مبارز شیعه حرکت مرموز وموذیانه انگلیسی ها را متوجه شد وپرچم مبارزه را بر دوش گرفت .
با هدایت روحانیون شورش مردم علیه انگلیسی ها آغاز شد ومردم برای مقابله با عوامل استعمار بسیج شدند.
مردم تبریز به پیروی از پیشوایان خود نامه ای به ناصرالدین شاه نوشتند واو را متهم به فروختن مملکت به فرنگی ها کرده وگفتند ما اهالی آذربایجان خودمان را نمی فروشیم وتا جان داریم تلاش می کنیم .
ناصرالدین شاه دستور مقابله با حرکت پرشور مردم مسلمان تبریز را صادر کرد اما کارگزاران او جز عجز وشکست وذلت چیزی نصیب نبردند.
در اصفهان علمای بزرگی چون « آقانجفی » , و « شیخ محمدعلی » و « ملاباقر فشارکی » مردم را به شورش وقیام میکشانند. محراب ومنبر به جبهه های مبارزه با استعمار انگلیس مبدل میشود.
ظل السلطان حکمران اصفهان سرگردان ومتحیر طی تلگرامی به پدرش ناصرالدین شاه . فعالیتهای دوعالم توانا مرحوم آقا نجفی وشیخ محمدعلی را چنین گزارش میدهد :
« دیروز شنبه آقانجفی وشیخ محمدعلی اعلانات چندی بر درب مساجد ومعابر چسبانده استعمال تنباکو را حرام وحمایت کنندگان فرنگی را مرتد وعمله جات دخانیات را نجس خوانده ونوشته اند کسی از این جماعت را که دخالت در کار فرنگی دارند به حمام ومسجد وسقاخانه راه ندهند. در حمامها وقهوه خانه ها ومجالس علما وتجار و غیره قلیان موقوف است . طلبه ها د رهر نقطه که قلیان دیده اند شکسته اند. »
ظل السلطان در تلگرامی دیگر گزارش میدهد که علمای اسلام در منبر ومسجد وخانه شان کشیدن قلیان را « حرام اندرحرام » وحامی فرنگی را « کفار واجب القتل » ونوکر وبستگان آنها را « نجس العین » اعلام میکنند.
در تهران روحانیون مبارز از جمله عالم مجاهد میرزای آشتیانی حرکت مردم را سامان میدهند ومرحله به مرحله صفوف خود را مستحکم تر میکنند وآماده حرکت نهایی میشوند.
در مشهد وسایر شهرها نیز مردم با بستن دکانها وتجمع در مساجد علیه اقدام ناصرالدین شاه در دادن امتیاز انحصار تنباکو به انگلیسی ها قیام میکنند. پس از انجام این مراحل مقدماتی وآماده ساختن مردم برای ضربه نهایی به پیکر استعمار , همه چشمها به سامرا دوخته میشود تا مرجع عالیقدر شیعه حضرت آیت الله العظمی میرزا محمدحسن شیرازی تصمیم نهایی را اعلام دارد.
رهبر جهان تشیع جریانات را با دقت زیرنظر داشت و از وقایع مطلع میگشت .
دو تن از تبعیدیان ایران حجت الاسلام سیدعلی اکبر فال اسیری وآقا منیرالدین به نزد میرزا رفته واخبار وگزارشات لازم را تقدیم او کردند.
نامه هایی که به سامرا ارسال میشد نیز میرزای شیرازی را در جریان وقایع قرارمیداد. از جمله این نامه ها نامه پرشور وسراسر حماسه وفریاد عالم مجاهد سیدجمال الدین اسدآبادی است که او با دقت تمام خطرات این قرارداد استعماری را به میرزا اعلام میکند واز او میخواهد که در مقام نیابت امام زمان , دین اسلام را از این خطر عظمی برهاند ومسلمانان را از شر این دسیسه بزرگ نجات دهد.
میرزای شیرازی با دقت وهوشیاری تمام عزم خویش را در مبارزه با استعمار انگلیس جزم نمود. او ابتدا تصمیم گرفت با زبان تذکر وارشاد ناصرالدین شاه خائن را از این خیانت آشکا روبزرگ باز دارد. لکن وقتی پند واندرز را بی ثمر یافت برای نجات مسلمین ومملکت ایران از غارت وتجاوز اجنبی , فتوای تاریخی خویش را در تحریم تنباکو به طریق ذیل صادر نمود :
بسم الله الرحمن الرحیم
الیوم استعمال تنباکو وتوتون بای نحوکان در حکم محاربه با امام زمان عجل الله فرجه است .
میرزای شیرازی با تحریم استعمال تنباکو استعمار انگلیس را به شکست وذلتی غیرقابل تصور کشاند. پس از صدور فرمان میرزا , مردم مسلمان قلیان هارا شکستند واز خرید وفروش تنباکو اجتناب کردند وناصرالدین شاه را مجبور ساختند قرارداد مزبور را لغو کند.
با لغو امتیاز تنباکو نهضت پرشور مردم مسلمان به رهبری روحانیت در اوج اقتدار وسربلندی به پیروزی رسید واستعمارگران انگلیس جز سرافکندگی وذلت نصیبی نبردند واز آن پس بود که در تاریخ ننگین فعالیت های ضد انسانی شان , علما وروحانیون آگاه ومبارز شیعه را مانع بزرگ چپاولگری های خود معرفی نمودند واز هیچ کوششی جهت از میان برداشتن وجدائی افکندن بین آنان ومردم دریغ نکردند.