ارتغرل اوزکوک
ترجمه: آیدین فرنگى
وقتى براى انجام یک گفت وگوى تلفنى با «عبدالله گل» معاون نخست وزیر و وزیر خارجه ترکیه تماس گرفتم، او با اتومبیل در حال حرکت به سمت بلغارستان بود. مشکلى که در سیستم شنوایى اش پدید آمده، تا دو، سه ماه دیگر اجازه پرواز با هواپیما را به وى نخواهد داد. گل در نشست مشترک خبرى خود با کاندولیزا رایس جمله هایى بر زبان آورده بود که من چنین برداشتى از آنها مى کردم: ارتش ترکیه از مرز عراق گذشته است. در گفت وگوى تلفنى مان همین موضوع را پیش کشیدم و گل گفت: ما آنجا همان کارهایى را مى کنیم که از سال ها پیش نیز انجام مى دادیم.
چرا بارزانى ترکیه را تهدید کرده است؟
بارزانى طرف صحبت من نیست. تا وقتى عراق نیروهاى امنیتى خود را سامان نداده و اقدام به اخذ تدابیر لازم نکرده، ما همچنان تدبیرهاى امنیتى خود را پیش خواهیم برد. ترکیه به خاک هیچ کشورى چشم ندارد. ساکنان شمال عراق خویشاوندان ما هستند و من مى خواهم به آنها بگویم که وقتى فردا دوباره در تنگنا قرار بگیرند، باز چشم امیدشان را به ما خواهند دوخت. من اظهارات گل را چنین تفسیر مى کنم: ترکیه در حال اجراى تدابیر امنیتى خود در آن سوى مرز عراق است. کردهاى شمال عراق دیگر لزوم استقرار نظمى پایدار در آن منطقه را پذیرفته اند. اگر عراق قادر به حفظ تمامیت ارضى خود باشد و کردها و اعراب به همزیستى و تفاهم دست پیدا کنند، چه بهتر. اما اگر نیروهاى ایالات متحده پیش از استقرار یک نظم پایدار دست به ترک منطقه بزنند، احتمال اینکه کردها آینده خیلى خوبى در پیش داشته باشند، بسیار اندک خواهد شد. علت این وضعیت نیز دشمنان زیادى است که کردها در منطقه براى خود درست کرده اند. اگر نیروهاى آمریکایى قبل از اخذ پیش بینى هاى لازم و مهم تر از همه پیش از جلب همکارى ترکیه، اقدام به ترک کردستان عراق کنند، کردهاى شمال عراق همچون اسلاف خود، احتمالاً در آستانه فلاکتى بزرگ قرار خواهند گرفت. در چنان شرایطى ترکیه دوباره به یگانه پناهگاه کردهاى عراق بدل خواهد شد و درست به همین دلیل است که گل خطاب به کردهاى عراق مى گوید: «ترکیه را به دشمن خود تبدیل نکنید.»
البته کار ترکیه به هیچ وجه کار ساده اى نیست. چندى پیش یکى از وزراى اروپایى از وزیر خارجه ترکیه مى پرسد: «مهم ترین موضوع هایى که در برنامه روزانه وزارت خارجه ترکیه قرار دارد، کدام است؟» و پس از شنیدن پاسخ گل که گفته بود: «ایران، عراق، سوریه، یونان، بالکان، قفقاز، افغانستان، بوسنى، مقدونیه و ...» مى گوید: «خداى من، این که درست مثل برنامه روزانه وزارت خارجه ایالات متحده است.» وزیر خارجه ترکیه در دیدار با رایس ضمن اشاره به این مورد، خطاب به وى گفته بود: «مواجه شدن همزمان با این همه مسئله، براى یک ابرقدرت هم امکان پذیر نیست، به همین علت سعى کنید مسائلتان یکى یکى حل شود.» گل در آن دیدار حل مسئله فلسطین را به عنوان پیشنهاد نخست مطرح کرده بود. این برنامه سنگین سیاسى، همکارى سالم و نزدیک واشینگتن _ آنکارا را تحت تاثیر قرار مى دهد. اگرچه هر دو کشور از سال هاى گذشته یکدیگر را به عنوان کشورى استراتژیک ارزیابى کرده اند، تاکنون موفق به ارائه تعریفى شفاف از مقوله همکارى هاى استراتژیک نشده اند. آغاز جنگ عراق و وقایع سال هاى اشغال این کشور، اکنون عمق شکاف ترکیه _ آمریکا و لزوم دستیابى به نقاط مشترک را براى هر دو طرف روشن ساخته است.