گروه سیاسی، آزاده افتخارى: ایالات متحده و سه قدرت اروپایى-انگلیس، فرانسه، آلمان _ همچنان براى متوقف ساختن فعالیت هاى هسته اى ایران مصمم به نظر مى رسند، اما در این میان «روسیه» مانع آنها به شمار مى آید. مرکز مشاوره روابط خارجى (CFR) که یک مرکز تحقیقات سیاسى در واشینگتن است، پنجشنبه هفته گذشته سمینارى با هدف بررسى فعالیت هاى هسته اى ایران برگزار کرد و نقش روسیه در حل و فصل مناقشه هسته اى ایران، محور این جلسه بود. با وجود اظهارات مقامات روسیه در خصوص موضع مخالف مسکو با تکثیر تسلیحات کشتار جمعى، برخى شخصیت هاى حاضر در این کنفرانس ادعا کردند این موضوع دلمشغولى اصلى مسکو نیست. استفان سستنوویچ تحلیلگر امور روسیه و اوراسیا در CFR مى گوید: عدم تمایل روسیه در به کارگیرى ابزارهاى اعمال فشار علیه ایران تا حدودى از منافع تجارى مسکو در ایران ناشى مى شود. اما به طور کلى روسیه همواره با اعمال تحریم هاى سازمان ملل علیه دیگر کشورها مخالف بوده است.
آیا موضع روسیه تغییر مىکند؟
سستنوویچ مى گوید: تحولات پیرامون موضوع هسته اى ایران طى سال گذشته زمینه را براى موضع گیرى جدى تر روسیه فراهم مى کند. اما از سوى دیگر مسکو شاهد اتحاد بیشتر ایالات متحده و اروپاییان نسبت به زمانى است که واشینگتن براى حمله به عراق پافشارى مى کرد. این در حالى است که دولت بوش براى همراه ساختن روسیه با تلاش هاى غرب علیه ایران، پیشنهادهایى نظیر عضویت کامل این کشور را در گروه هشت کشور صنعتى جهان و سازمان تجارت جهانى مطرح کرده است. اما با توجه به رشد قوى اقتصاد روسیه که بخش عمده اى از آن مدیون افزایش بهاى انرژى است، این مشوق ها براى راضى کردن مسکو ضعیف به نظر مى رسد. از سویى دیگر اظهارات اخیر بازهاى آمریکایى نظیر دیک چنى معاون بوش، در خصوص سیاست هاى انرژى و سطح دموکراسى در روسیه به نزدیکى مواضع مسکو _ واشینگتن حداقل در مورد مناقشه هسته اى ایران کمکى نکرده است. سستنوویچ مى گوید: آنچه در روند تلاش براى جلب حمایت روسیه از مواضع غرب از قلم افتاده است رویکرد شفاف و رو به جلو مسکو در قبال ایران است.
رویکرد متفاوت
در حالى که گفت وگوهاى آمریکا- اروپا درخصوص ارائه هویج و چماق، نوع و چگونگى تهدید یا تشویق ایران ادامه دارد، روس ها به شیوه اى کاملاً متفاوت در این مباحث شرکت مى کنند. روس ها معتقدند باید در درخواست ها از ایران تجدید نظر کرد، نه بهایى که تهران باید بپردازد یا منافعى که به دست مى آورد. سستنوویچ مى گوید: هرچند توسعه فعالیت هاى هسته اى ایران در جهت تولید سلاح به نفع روسیه نیست، مسکو بر این باور است که مى توان به نوعى رضایت تهران را به دست آورد.اما ایالات متحده و اروپائیان بر این عقیده اند که نگرش روسیه تلاش آنها با هدف متوقف ساختن اهداف هسته اى ایران را تضعیف مى کند.چارلز کاپچان دیگر تحلیلگر شرکت کننده در سمینار CFR مى گوید: دولت بوش به همان اندازه که براى قانع کردن روسیه دچار مشکل است براى راضى کردن اروپائیان به منظور افزایش فشار بر تهران راه دشوارى پیش رو دارد.
تفاهم آمریکا- اروپا در خطر
کاپچان مى گوید: هماهنگى کنونى در مواضع آمریکا و اروپا عمر کوتاهى دارد و تا زمانى ادامه مى یابد که اقدامات تنبیهى علیه ایران که وى آن را تحریم هاى سبک مى خواند به ممنوعیت صدور ویزا و مصادره حساب هاى خارجى محدود شود.اما زمانى که محدوده تحریم ها فراتر رود و بحث خروج سرمایه گذاران خارجى از ایران یا تحریم صنعت نفت این کشور مطرح شود، هارمونى کوتاه مدت در سیاست هاى آمریکا و متحدان اروپایى اش از بین مى رود. این در حالى است که سیاست واشینگتن در مقایسه با سیاست اروپائیان ستیزه جویانه تر است. براى مثال دولت بوش گزینه تغییر نظام یا تحریم هاى جدى را ابزارى کارآمد در مورد ایران توصیف مى کند، اما اروپائیان در این زمینه محتاطانه تر عمل مى کنند. علاوه بر این اکراه اروپا در مورد استفاده از گزینه نظامى علیه ایران نسبت به واشینگتن بسیار بیشتر است.
ارتباط مستقیم
کاپچان مى گوید: این مخالفت احتمالاً به ترغیب دولت بوش براى برقرارى نوعى ارتباط مستقیم با ایران مى انجامد. تهران و واشینگتن پس از انقلاب اسلامى روابط دیپلماتیک خود را قطع کردند اما اخیراً نشانه هایى از تمایل دو طرف براى از سرگیرى گفت وگوها به چشم مى خورد. کاپچان مى افزاید: برخى رهبران اروپایى نظیر آنگلا مرکل صدراعظم آلمان بارها درخواست گفت وگوى مستقیم بوش با ایران را مطرح کرده اند.از سوى دیگر در صورتى که ارتباط مستقیم تر ایران و آمریکا ازسرگرفته نشود، اروپائیان در موضعى قرار مى گیرند که در آن احتمال مخالفت با سیاست هاى آمریکا افزایش مى یابد. کاپچان مى گوید: در این صورت اروپائیان مى توانند به واشینگتن بگویند، شما تلاش نکردید و راه هاى دیپلماتیک را نپیمودید، بنابراین دلیلى براى حرکت در جهت تحریم یا حمله نظامى علیه ایران وجود ندارد. زیرا ابتدا باید تمامى گزینه هاى دیپلماتیک را مى آزمودید. کاپچان مى گوید: در صورتى که دولت بوش درک کند مدیریت اتحاد با اروپا گفت وگو با ایران را مى طلبد، به زودى یا دیرتر این عمل را انجام مىدهد.