گسترش ناهنجاریهای اجتماعی به حدی رسیده که امنیت فرهنگی و اخلاقی جامعه را به مخاطره انداخته و یکی از دلایل این هنجارشکنیها، عدم اجرای قانون است.
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، با بیان اینکه در هر کشوری تخطی از قوانین و عبور از خط قرمزهای فرهنگ جامعه، برخورد قانونی در پی دارد، افزود: اصل 8 قانون اساسی که به احیای امر به معروف و نهی از منکر میپردازد، در طول سالهای پس از انقلاب مهجور مانده است.
فاطمه رهبر با اشاره به قوانین موجود در زمینه گسترش فرهنگ حجاب، تأکید کرد: در این زمینه از لحاظ قانون کمبود نداریم بلکه همواره در مرحله اجرا با مشکل مواجه بودهایم. البته باید توجه داشت قوانین به گونهای اجرا شود که لطمهای به ارزشهای اسلامی وارد نشود.
وی در عین حال تصریح کرد: آنچه که در این اواخر توسط نمایندگان مجلس و مسؤولان در خصوص گسترش فرهنگ عفاف و حجاب عنوان شد به هیچ وجه مربوط به برخورد قهری و سلبی نبوده، بلکه ارائه راهکارهای اجرایی برای گسترش این فرهنگ بوده است.
نماینده مردم تهران در مجلس ادامه داد: در این زمینه در درجه اول لازم است فرهنگسازی انجام شود. همچنین به یک سری تعریف استانداردهای فرهنگی نیاز داریم که منطبق با فرهنگ دینی ما باشد.
وی با اشاره به آییننامه اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب و وظایف دستگاههای مربوطه، تحقق این فرهنگ را به زنجیری تشبیه کرد که نیاز دارد تمام حلقههای آن محکم به هم متصل شود و اظهار داشت: چنانچه دستگاهی از وظایف خودش سلب اختیار کند و به وظایف خود عمل نکند نمیتوانیم شاهد پیاده شدن ارزشها و اصول این موضوع باشیم.
به گفته عضو کمیسیون فرهنگی مجلس، ایجاد مراکز ارائه دهنده مدلهای مناسب و متنوع که رقابت سالمی را در این زمینه ایجاد کنند و به الگوسازی بپردازند، در بحث ساماندهی مد و لباس مؤثر خواهد بود.
وی خواستار اتخاذ سیاستهای تشویقی در زمینه حجاب شد و گفت: در جشنوارهها و نشستهای گوناگون به بهانههای مختلف تشویقهایی صورت میگیرد اما هیچگاه دیده نشده است دانشآموز، کارمند و ... که در زمینه احیای ارزشهای دینی قدم برمیدارد، مورد تشویق قرار گیرد.
فلسفه پوشش باید برای جوانان تبیین شود
برخورداری از امنیت و سلامت روانی، علت اصلی پوشش است و کسانی که حجاب معقول خود را رعایت نمیکنند با فلسفه حجاب آشنا نیستند، که میبایست این ضرورت به خوبی برای آنها تبیین شود.
حجتالاسلام عباس اسکندری معاون فرهنگی و تبلیغ سازمان تبلیغات اسلامی، مشکل بدحجابی را یک مسأله فرهنگی اعلام کرد و گفت: با زور و اجبار نمیتوان جوانان را به داشتن پوشش مناسب واداشت، چرا که حجاب نه یک امر سیاسی و یا حتی مذهبی است بلکه با فطرت و عقل بشر در ارتباط بوده و علما و مبلغان بهتر است بسترهای فرهنگی لازم برای رعایت پوشش مناسب را در میان بانوان فراهم آورند.
معاون فرهنگی و تبلیغ سازمان تبلیغات اسلامی به نقش مهم خانواده اشاره کرد و گفت: خانوادهها علاوه بر آنکه نباید به کودکان بیش از حد میدان و آزادی عمل دهند، نباید با این قشر از جامعه به گونهای رفتار کنند که عرصه را بیش از حد برای آنها تنگ کنند بلکه حد اعتدال را نگه داشته و با دلایل عقلی ضرورت پوشش را برای فرزندان خود بیان کنند.
حجت الاسلام اسکندری با اشاره به بعضی نهادهای دولتی گفت: آموزش و پرورش، آموزش عالی و دیگر سازمانهای فرهنگی میتوانند به تبیین فلسفه حجاب بپردازند؛ هر چند نقش رسانه ملی را نمیتوان نادیده گرفت.
وی بر ضرورت تولید پوشش مناسب تأکید کرد و گفت: مجامع صنفی با حمایت دولت باید به تولید لباسهای مناسب با قیمت ارزانتر بپردازند و زمینهای را برای تشویق دختران و زنان برای رعایت حجاب معقول فراهم کنند.
ترویج زندگی غربی از علل گسترش پوششهای نامناسب است
بیش از یک سوم شهروندان تهرانی به ماهواره دسترسی دارند و این در حالی است که در شبکههای فارسی و خارجی زبان، مدام سبک پوشش، تفکر، رفتار و ویژگیهای زنان غربی تبلیغ میشود.
دکتر حسین لطفآبادی، استاد دانشگاه شهید بهشتی در رابطه با دلایل رواج بدحجابی در جامعه افزود: سبک زندگی غربی که فمنیسم هم محصول آن است در حال حاضر از طریق ماهواره و اینترنت به شدت رواج پیدا کرده است.
وی تأکید کرد: کودکان و نوجوانان با دیدن این تصاویر خواه ناخواه تحت تأثیر قرار میگیرند.
متخصص روانشناسی تربیتی، با اشاره به دید متعصب و افراطی فمنیستها گفت: هنگامی که این تفکر در گروههای نسبتاً قابل توجهی از جامعه به خصوص طبقات مرفه تسری یافت، خود در جامعه اشاعه مییابد.
لطفآبادی، شناخت مردم از فرهنگ غربی را ناقص و شعارگونه دانست و اظهار داشت: مردم ایران در مسائل سیاسی کم و بیش غرب را میشناسند اما در مسائل فرهنگی شناخت دقیقی ندارد و به همین دلیل نمیدانند فرهنگ غربی ماهیتاً یک فرهنگ دنیامدار، فردیتگرا و صرفاً لذت طلب به خصوص لذتهای مادی و سطحی است.
عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی، در خصوص دیگر علل گسترش پوشش نامناسب به ویژه در بین بانوان خاطر نشان کرد: عامل مهم موثر در این زمینه، عرضه گسترده پوشاک الگوبرداری شده از غرب در رنگهای جذاب است که عمدتاً به دور از ارزشهای ایران اسلامی، نوجوانان و جوانان را به خود جذب میکند.
ارائه الگو باید از درون تاریخ و فرهنگ ایرانی اقتباس شود
لباسی که به عنوان الگو معرفی میشود باید مورد تأیید دانشمندان، روشنفکران و اهل فرهنگ باشد و نظر حوزه اقتصاد را برای سرمایهگذاری ترغیب کند. همچنین آن الگو باید از داخل تاریخ و فرهنگ ایرانی اقتباس شده باشد.
دکتر تقی آزاد برمکی، استاد دانشگاه تهران، افزود: آشتی حوزه سیاست با حوزه اقتصاد، منجر به این امر میشود که کالایی که تولید میشود مورد قبول دولت، تولیدکننده و مصرف کننده قرار گیرد. به گفته وی، در حال حاضر الگوسازی در جامعه توسط تولیدکنندگان و توزیعکنندگان صورت میگیرد.
وی تصریح کرد: حوزههای اقتصاد، سیاست و فرهنگ باید با هم برای الگوسازی بحث و گفتگو کنند؛ در غیر این صورت حوزه اقتصاد به تنهایی کار خود را میکند و مردم نیز آن کالاها را مصرف میکنند.
این جامعه شناس در توزیع مطلب به نحوه ارائه غذاهای سنتی و غربی اشاره کرد و گفت: سرمایهگذار ساندویچ را زیبا، ارزان و در فضایی فرحبخش ارائه میکند و به این ترتیب مشتری را به خود جلب میکند.
وی ادامه داد: غذای سنتی هر جا با چنین شرایطی ارائه شده مورد استفاده جوانان قرار گرفته است.
آزاد برمکی تأکید کرد: از لحاظ قیمت نیز الگوی ارائه شده نباید بالاتر از حد متعارف باشد.
زمینه ابراز هویت جوانان فراهم نیست
فراهم نبودن زمینه ابراز هویت جوان باعث میشود او خود را مقابل جامعه ببیند و این انگیزه را به وجود میآورد تا جوان درصدد نقض هنجارها و توقعات رایج اجتماعی برآید.
دکتر سید ضیا هاشمی، جامعه شناس، با طرح این سوال که چه عواملی باعث برانگیخته شدن افراد برای ابراز نوع خاصی از رفتارها میشود که نه تنها از حیث اجتماعی مورد تأیید نیست بلکه با واکنشهای منفی بخشهایی از جامعه هم مواجه میشود، گفت: هر رفتاری که به صورت جمعی یا در جمع انسانها صورت میگیرد حتماً درصدد گرفتن یک پاداش اجتماعی است. رفتارهای هنجارشکنانه هم بر این اساس پاداش خواهند گرفت؛ اما منفی و همراه با توبیخ.
وی با تأکید بر بررسی و یافتن ریشه بروز هنجارشکنیهای جوانان، افزود: در هر جامعهای که زمینههای مناسب و کافی برای ابراز و اثبات هویت اجتماعی برای قشری مانند جوانان فراهم نباشد، این انگیزه ایجاد میشود که بخشی از جمعیت جوان به سمت حرکتهای نامرسوم و نامتعارف برای اثبات و ابراز خویشتن هدایت شوند.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: جامعه با به رسمیت نشناختن جوان و به وجود نیاوردن زمینههای ابراز هویت، یک احساس تقابل با جامعه را در جوان ایجاد میکند و به این ترتیب او خود را در جبهه مقابل فرایند جاری جامعه تصور میکند؛ لذا به جای همراهی و پذیرفتن هنجارهای اجتماعی، ناخودآگاه یا آگاهانه در صدد لغو این هنجارها برمیآید.
هاشمی با اشاره به اهمیت دادن قدرت تصمیمگیری به جوان در روابط خانوادگی و اجتماعی برای ایجاد حس هویت در آنان، تصریح کرد: باید زمینهای فراهم شود تا جوانان برای اثبات هویت خود نیاز نداشته باشند در تعارض با روال جاری جامعه قرار بگیرند.
وی اظهار داشت: باید توجه داشت جوان استقلال طلب و هویت جوست و با هر مجموعهای که بخواهد به شکل خشن در تقابل با او قرار بگیرد از موضع نفی بر میآید. بنابراین بیتوجهی به این ویژگیهای جوان میتواند حس تقابل او را تشدید کند و باعث منزوی شدن قشر جوان از مسیر جاری جامعه شود.
برخورد با معلول منجر به رواج هنجارشکنی میشود
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با منفی ارزیابی کردن عملکرد مسؤولان در رویارویی با پدیدههای اجتماعی گفت: هرگاه تصمیم به برخورد گرفته شده، با معلول برخورد شده و نتیجه برخورد با معلول، رواج هنجارشکنی است.
سعید ابوطالب، بر لزوم برنامهریزی بلند مدت در زمینه حجاب و دیگر موارد فرهنگی تأکید کرد و افزود: متولیان امور، همیشه خیلی دیر به فکر یافتن راهحل برای برخورد با ناهنجاریهای اجتماعی میافتند.
وی از ماهواره و اینترنت به عنوان یکی از دلایل هنجارشکنیها نام برد و اظهار امیدواری کرد طرحهای کمیسیون فرهنگی مجلس از جمله طرح ساماندهی مد و لباس، ازدواج جوانان، استفاده مدیریت شده از ماهوارههای پخش مستقیم و فیلترینگ بتواند در این زمینه موثر باشد.
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به تأثیر ترویج زندگی غربی از طریق ماهواره و اینترنت بر عامه مردم، تصریح کرد: واقعیت این است که تا مطالبه نباشد کالا به وفور در بازار راه پیدا نمیکند.
وی اقتصاد باز و مصرف بالا را از دلایل ارزانی لباسهای زننده دانست و اظهار داشت: این نوع البسه از جنسهای نامرغوب تهیه میشوند و به این ترتیب مصرف بالا میرود.
ابوطالب درباره برخورد ضربتی با پدیدههای اجتماعی گفت: ممکن است این روشها در کوتاه مدت موثر باشد ولی از طول عمر کوتاهی برخوردارند.