محمد محبی
«اهمیت انقلاب شکوهمند اسلامی که دستاورد میلیونها انسان ارزشمند و هزاران شهید جاوید آن و آسیب دیدگان عزیز، این شهیدان زنده است و مورد امید میلیونها مسلمان و مستضعفان جهان است به قدری است که ارزیابی آن از عهده قلم و بیان والاتر و برتر است.»
وصیتنامه الهی امام (ره)
زندگی زیباست. اما شهادت از آن زیباتر است. سلامت تن زیباست، اما پرنده تن را قفسی میبیند که در باغ نهاده باشند. راز خون را جز شهدا در نمییابند. گردش خون در رگهای زندگی شیرین است اما ریختن آن در راه محبوب شیرینتر و نگو شیرینتر، بگو بسیار شیرینتر است. راز خون در آنجاست که همه حیات به خون وابسته است. هر شهید کربلایی دارد و کربلا را تو مپندار که شهری است میان شهرها و نامی است میان نامها، نه!
کربلا حرم حق است و هیچ کس را جز یاران امام حسین (ع) راهی به سوی حقیقت نیست. برای ما کربلا بیش از آنکه یک شهر باشد، یک افق است، یک منظر معنوی است که آن را به تعداد شهدایمان فتح کردهایم.
تعریف ایثار: ایثار یعنی نثار، نثار هر چیز اعم از مادی و معنوی به دو شرط:
1. در عین نیاز، در تعریف واژه ایثار در قرآن کریم آمده است: «ایثار میکنند بر نفسهایشان ولو به آن نیاز داشته باشند.» (سوره حشر/آیه 9)
2. شرط دوم نیت عمل است. انگیزه عمل فقط و فقط باید عشق و محبت به حضرت دوست باشد و هیچ انگیزه غیرخدایی در آن نباشد. به نظر میرسد روح انسان باید از قدرت و عظمت بالایی برخوردار باشد تا بتواند در عین احتیاج به چیزی و داشتن عشق و محبت نسبت به آن، آن را به دیگران ببخشد و هر چقدر این نیاز بیشتر و آن عشق بزرگتر باشد، ایثار متعالیتر میشود، تا آنجا که خداوند شرط رسیدن به نیکویی را انفاق دوست داشتنیها بیان میکند.
در سوره آل عمران، آیه 93 آمده است: «هرگز به نیکی واقعی نمیرسید مگر اینکه آنچه را که دوست دارید ببخشید.»
گاهی ایثارگر ممکن است قمقمه آبش را در عین تشنگی و یا آنکه نانش را هنگام گرسنگی ببخشد. اندازه یا قیمت بخشیده شده نمیتواند ارزش آن ایثار را معین کند.
درک واژه ایثار برای ما خاکیان زمینگیر تا حدودی غیرملموس جلوه میکند، اما شهیدان نزدیک و آشنای کوچه و خیابانهای شهرهای سرزمین مقدسمان در زمان انقلاب و هشت سال دفاع مقدس و ادامه آن، این واژهها را برایمان ملموستر نمودهاند. نکته اساسی و بنیادی آن است که برای تداوم و نهادینه کردن این فرهنگ حماسی و عینیت بخشیدن به آن در پیکره جامعه و نسل کنونی تا چه میزان به وظایف خود عمل نمودهایم؟
انگیزه نگارنده، پرداختن به همین پرسش است؟
چنانچه با برنامهریزی استراتژیک به فرهنگ ایثار و شهادت پرداخته میشد، یقیناً نسل حاضر نگاهی زیباتر به این مقوله میداشتند.
با تبیین موانع در وضع موجود و پرداختن به آن میبایستی جهت حفظ ارزشها، دین خود را نسبت به آن نامآوران، دلیرمردان، فرزندان حسین (ع) ادا کنیم. تاریخ همواره آموزگار بشریت است، در تاریخ قطور بشریت، خصوصاً تاریخ عاشورا، پندها و اندرزها، تلخی و شیرینهای فراوانی مشاهده میشود.
در موضوع فرهنگ، خصوصاً فرهنگ شیعی، مطالعه تاریخ از اهمیت و حساسیت بیشتری برخوردار است.
آنچه که تاریخ و نگارندگان و عالمان و مصلحان تاریخ به ما میآموزند، این است که فرهنگ همواره مورد تحریف بوده و خواهد بود، چه از طرف دوستان جاهل! به علت جهالتشان و چه از طرف دشمنان به علت عداوت و زیرکی آنها!
تحریف به معنای منحرف کردن و کج کردن یک چیز از مسیر و مجرای اصلی است که دو بخش است: 1. تحریف لفظی (قالبی) 2. تحریف معنوی و روحی
عاملین تحریف را نیز باید در همین تقسیمبندی بررسی نمود.
در زمان حاضر میتوان به طور اجمال به تحریفهای ویژه و خاصی اشاره نمود که بدون شناسایی آنها، آسیبهای جدیتری در کمین فرهنگ مقدس ایثار و شهادت قرار دارد.
علت قیام و انقلاب شکوهمند مردم بزرگ ایران را، تلاش آنان برای رفاه و نان دانستن!! و یا بالعکس آن را به علت شدت رفاه! اکثریت مردم قلمداد کردن و نقش محوری و اصولی اسلام انقلابی و رهبری امام (ره) را تحتالشعاع مسائل دیگر قرار دادن و در مقوله جنگ تحمیلی، تلاش برای جنگ طلب و جنگ افروز نشان دادن ایران، خدشهدار کردن انگیزههای پاک و مقدس رزمندگان اسلام و یا ایجاد ابهام در چرایی ادامه جنگ بعد از فتح خرمشهر و ... بیمعنا نیست!!
در حادثه خونین کربلا، اسارت اهل بیت عصمت و طهارت عامل بزرگی بود تا عاشورا تحریف نشود و حقیقت وقایع عاشورا به مردم گفته و حقیقت قلب نشود. درحال حاضر ما گنجینه عظیمی در دست داریم که متأسفانه از آن به شدت غافلیم و آن حضور تعداد کثیری از رزمندگان، جانبازان، آزادگان و خانواده معظم شهداء است که راویان بلاواسطه و صدیق ایثار و شهادت هستند. به راستی چه کسی بهتر از خود حاضرین در جبهههای حق علیه باطل میتواند از چرایی، چگونگی و انگیزه حضور خود صحبت نماید؟ چه کسی بهتر از همسران، پدران و مادران و خانواده جلیله شهدا میتواند درباره خصوصیات، رفتارها و عملکرد آن عزیزان سخن بگوید؟
چه کسی بهتر از جانبازان شیمیایی (آن کبوتران خونین بالی که از معراج عشق برگشتهاند) میتواند از صحنههای عظیم و معجزات بزرگ جهاد و شهادت سخن بگوید؟
و ما چقدر در این میان غافلیم!
به راستی چند سال دیگر پدران و مادران شهدا را در میان خواهیم داشت؟
آن پیرمردان و پیرزنانی که داغ فرزند، قدشان را خمیده کرده است و هزاران خاطره ناگفته از جگرگوشههای خود دارند.
اسطورهسازی خیالی، احساسی است که در انسانها قرار دارد، اما اگر احساس اصیل و فطری در جهت درست خود هدایت و اشباع نگردد، به بتهای خیالی و ربالنوع و شبحهای گوناگون مبدل میگردد.
در بعضی از فیلمهایی که درباره دفاع مقدس ساخته شده و میشود این قضیه کاملاً مشهود است.
یکی دو نفر از رزمندگان با دهها و بلکه صدها نفر از بعثیان درگیر شده و بدون کوچکترین آسیبی همه آنها را از بین میبرند! این صحنهها هر چند جالب، مهیج و جذاب است، اما به سبب غیرواقعی بودن، ممکن است ما را دچار اشتباه بزرگبینی و دلزدگی کند تا آنجا که رشادتهای آن عزیزان، زیر پرده ابهام قرار گیرد! آیا در این زمینه، اهالی متولی موضوع، به وظایف خود عمل نموده و مینمایند؟
- عدم آشنایی با روشهای مدرن و جذاب تبلیغی برای شناساندن این فرهنگ، اعم از ارتباط کافی و مناسب با نسل جوان و عدم انتقال مناسب فرهنگ جهاد و شهادت و ایثار به آنها و انفعال در برابر هجوم دهکده به اصطلاح جهانی از معضلات جدی فرهنگ ماست.
سردمداران فرهنگ بیهویت غرب برای عمق بخشیدن فرهنگ خود از هزاران روانشناس استفاده میکنند و تأثیر بسزایی بر انسانها خصوصاً نسل جوان گذاشته و میگذارند.
هالیوود سالانه بیش از هزار فیلم تولید میکند و بیش از 80 درصد کشورهای جهان به طور مستقیم از آن استفاده میکنند، که نقش بسیار مخربی را در بین جوانان و کودکان ایفا میکنند. متولیان امر در این جنگ نفسگیر نرمافزاری چه برنامههایی را برای مصون بودن و اشاعه فرهنگ ایثار و شهادت تدارک دیدهاند!
- با تکرارهای بیهوده و برخورد قشری، شعاری و کلیشهای از سر رفع تکلیف و خالی نبودن عریضه، صرفاً جهت ارائهی گزارش عملکرد به مقامات مافوق اداری و عدم ارتباط کافی و مناسب با نسل جوان و عدم انتقال مناسب فرهنگ جهاد و شهادت و ایثار و دفاع نمیتوان فرهنگ ناب شهادت را انتقال داد.
شهادت را باید تجربه کرد! نباید فقط روضه شهید بخوانیم، بلکه باید پایانهی عقیدتی جهاد و شهادت را تبیین کنیم.
عدم تجهیز متولیان وزارتین ارشاد، آموزش و پرورش، آموزش عالی و تبلیغات اسلامی و ... به روشهای مؤثر و دارای بازده بسیار تأمل برانگیز است. بعضی از جوانان ما جز اطلاعات ناکافی و گاهی غلط، برداشت مناسبی از فرهنگ ایثار و شهادت ندارند. در چگونگی اجرای یادوارهها، جشنوارهها و مراسم تکریم، همایشها و ... چقدر از روشهای تبلیغی جذاب، رسا، مؤثر و مدرن قادر به ایجاد ارتباط بین نسلهای فعلی با ارزشهای آرمانی شهدای بزرگوار کمک گرفتهایم؟
- عدم تداوم فرهنگ ایثار و شهادت در آینده، ماندن در گذشته و عدم پاسخگویی به حال و آینده، باعث ناقص ماندن و توقف آن در گذشته و عدم امکان الگوگیری آن برای آینده خواهد شد.
این فرهنگ تنها زمانی تداوم مییابد که بتوانیم سیرتاریخی آن را تبیین کنیم و برای تداوم آن انتظار بکشیم که انتظار ثمره کربلاست و بدون کربلا، انتظار، بیمعنی است. یاران مهدی، همه کربلاییاند. انتظار و عاشورا دو بال پرواز شیعه است.
آیا مسؤولین تبیین سیر تاریخی این فرهنگ در نهادهای فرهنگی در تاریخ خونبار انقلاب اسلامی مسؤولیت خود را ایفاء نمودهاند؟ به نظر میرسد کوتاهیهای فراوانی در این زمینه صورت پذیرفته است که هم اینک با تأسی از وصیتنامه سیاسی الهی امام راحل (ره) و سخنان رهبر فرزانه انقلاب، راهکارهای بنیادی که باید جستجو شود و جنبش نرمافزاری در این موضوع، بسیار معنیدار خواهد بود.