ایران در محور شرق

گروه سیاسی، فرنوش امیرشاهی: شانگهاى دیروز در حالى مهمانان عالى رتبه خود را بدرقه کرد که «پرونده هسته اى ایران» با وجود آنکه در دستور کار رسمى ششمین اجلاس سازمان همکارى شانگهاى (SCO) قرار نداشت، اما به یکى از موضوعات کلیدى مذاکرات حاشیه اى تبدیل شد. شش کشور عضو سازمان همکارى هاى شانگهاى (روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان) و نیز چهار کشور ناظر (ایران، هند، پاکستان و مغولستان) به مدت سه روز درکشور چین به دور هم جمع شدند تا ششمین نشست این پیمان آسیایى با تکیه بر افزایش همکارى هاى امنیتى، اقتصادى، فرهنگى و امضاى10قرارداد مشترک برگزار شود، اما حضور رئیس جمهور اسلامى ایران و ملاقات هاى هسته اى او با روساى جمهور روسیه و چین- دو عضو شوراى امنیت سازمان ملل- دستور کار رسمى نشست را کنار زد و باز هم ایران را در صدر اخبار جهان قرار داد. به ویژه آنکه احمدى نژاد در کنفرانسى مطبوعاتى که پیش از ظهر دیروز انجام شد، بسته پیشنهادى 1+5 را گامى مثبت تلقى کرد و گفت: «همکارانم پیشنهادات را به طور جدى بررسى مى کنند و قطعاً در چارچوب منافع ملى ایران نظراتمان را اعلام خواهیم کرد.» با این وجود احمدى نژاد تعیین نکرد که تهران چه زمانى به بسته گروه ?+? (آمریکا، فرانسه، انگلیس، چین و روسیه)+ آلمان پاسخ خواهد داد، ولى تاکید کرد که «ایران از مذاکره استقبال مى کند و معتقد است در هر شرایطى گفت وگو بهتر از تنش است.»او خاطرنشان کرد: «در قضیه هسته اى بن بستى مشاهده نمى کنیم چرا که مسیر ما با گفت وگو و تدبیر در حال حرکت رو به جلو است و اگر همه تابع قانون و عدالت باشند، مشکلى پیش نخواهد آمد.»اظهارات احمدى نژاد در شانگهاى متفاوت از سخنان ماه گذشته او است که گفته بود پذیرش پیشنهاد غرب مانند مبادله گردو با طلا است.همین مواضع باعث شد که روساى جمهور چین و روسیه درباره بسته ارائه شده با او رایزنى کنند و حتى به گزارش خبرگزارى فرانسه رئیس جمهور چین به صراحت از ایران خواست به پیشنهاد «جواب مثبت» دهد. همچنین «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه نیز پنجشنبه پس از دیدار با احمدى نژاد نسبت به مذاکرات دوطرفه ابراز خوش بینى کرد و خبر داد: «ایران آماده است به مذاکرات درباره مجموعه مشوق هاى پیشنهاد شده وارد شود و به زودى تاریخى را براى آغاز مذاکرات مشخص مى کند.» به گزارش ایسنا به نقل از خبرگزارى آسوشیتدپرس پوتین در نشستى غیررسمى با خبرنگاران بر خوش بینى اش نسبت به اینکه پیشنهادات غرب به ایران تنش ها درباره مسئله هسته اى را کاهش مى دهد، تاکید کرد و افزود: «به لطف شش کشورى که یک راه حل را خواستارند و نیز به لطف ایران که بسته را رد نکرده است، یک گام واقعى رو به جلو برداشته شده است.» همان طور که پوتین در اظهاراتش عنوان کرده است، ارسال بسته 1+5 فضاى پرتنش پرونده هسته اى ایران را طى روزهاى اخیر به سمت آرامش نسبى پیش برده و این موضوعى است که احمدى نژاد نیز از آن استقبال کرد: «ما از آرام شدن فضا استقبال مى کنیم و به دیگران نیز توصیه مى کنیم این راه را ادامه دهند چون کسى از آرامش ضرر نمى کند.»
مواضع آمریکا
هر چند که موضع جدید احمدى نژاد نسبت به مسائل هسته اى، در شانگهاى بسیار متفاوت با گذشته است، اما این به معناى آن نیست که رویکرد اخیر او انتقاد مقامات آمریکایى را به همراه نداشته باشد.به گزارش خبرگزارى فرانسه «تونى اسنو» سخنگوى کاخ سفید ابراز نگرانى کرده است که ممکن است گفت وگوهاى ایران با روسیه و چین بر سر برنامه هسته اى اش، اقدامى براى دوپاره کردن آمریکا و متحدانش باشد. به گزارش ایسنا به نقل از این خبرگزارى اسنو پیش بینى کرد که احتمالاً این اقدام شکست خواهد خورد و افزود: «مى توان گفت که آنها اتحاد 1+5 را آزمون خواهند کرد، اما همه توافق دارند.» علاوه بر این «شان مک کورمک» سخنگوى وزیر امور خارجه آمریکا نیز روز پنجشنبه از حضور ایران در شانگهاى انتقاد کرد. چرا که احمدى نژاد در کنفرانس خبرى اش بر این نکته انگشت گذاشت که ایالات متحده اولین و تنها کشورى بود که علیه ژاپن از بمب اتم استفاده کرده است: «ما به دنبال سلاح هسته اى نیستیم و مى بینید که تجربه هیروشیما در نزدیکى ما است که ذهن بشریت را براى همیشه تاریخ، آزرده کرده است.»
این در حالى است که سام بودمن وزیر انرژى آمریکا دیروز اظهارات رئیس جمهور ایران مبنى بر آنکه پیشنهاد1+5را یک گام به جلو مى داند، دلگرم کننده خواند. به گزارش خبرگزارى رویترز وى با اعلام اینکه «من این اظهارات را دلگرم کننده مى دانم» در جمع خبرنگاران گفت: رئیس جمهور ایران نگفته است که تهران چه زمانى به صورت رسمى به این بسته پاسخ مى دهد. من انتظار دارم که پاسخى داراى ظرف زمانى را درخصوص اینکه دیدگاه هاى آنان چیست، دریافت کنم.
تقاضاى تحقیقات بى طرف درباره هولوکاست
احمدى نژاد در کنفرانس خبرى اش که آخرین برنامه سفر سه روزه او محسوب مى شد، راجع به هولوکاست نیز توضیحاتى ارائه کرد و در همین راستا خواستار انجام تحقیقات مستقل و بى طرف درباره هولوکاست شد.خبرنگار خبرگزارى فرانسه با اشاره به زندگى برخى یهودیان در شهر شانگهاى چین از رئیس جمهورى درباره هولوکاست سئوال کرد و او پاسخ داد: «به اندازه کافى در این خصوص صحبت شده است. وقایع تاریخى نیازمند تحقیق گروه هاى بى طرف است و یک ادعاى تاریخى که بسیارى از معادلات جهانى را تحت تاثیر قرار داده نیازمند تحقیق عادلانه از سوى طرفین است. ما یک سئوال مطرح کردیم و پاسخ آن را به طرف سئوال واگذار نمودیم. اگر واقعیت دارد پاسخ آن را نباید در فلسطین جست وجو کرد و اگر واقعیت ندارد چرا در فلسطین این اتفاقات مى افتد. ما مدافع حقوق همه انسان ها هستیم و یهودى، مسلمان و مسیحى براى ما تفاوت ندارد و همه محترم و داراى کرامت هستند.» احمدى نژاد با اشاره به این که یهودیان و سایر اقلیت هاى مذهبى در مجلس ایران نماینده دارند، گفت: «درخصوص موضوع هولوکاست، مشکل یهودیان نیستند، بلکه مشکل یک حزب سیاسى به نام صهیونیست است که ممکن است پشت نام یهود خود را پنهان کند. صهیونیست جنبشى است که در قرن 19 و در پاسخ به یهود ستیزى بى امان در اروپا و جهان اسلام آغاز شد، اما این عبارت از آن زمان به بعد به معناى حمایت کلى از اسرائیل درآمد.» رئیس جمهورى در پاسخ به این سئوال که آیا به دنبال تبدیل شدن به عضو رسمى این پیمان هستید، نیز گفت: «موضوع عضویت دائمى کشورى در دستور اجلاس قرار نداشت. عضو شدن مسیر طبیعى خود را دارد که طبق مقررات سازمان همکارى شانگهاى پیش مى رود. ایران هم اکنون ارتباط خوب و گسترده اى با کشورهاى عضو و ناظر دارد و با عضویت کامل، این ارتباطات گسترده تر خواهد شد.»
اعلام آمادگى ایران براى برپایى نشست وزیران انرژى عضو پیمان شانگهاى
اما برنامه کارى «محمود احمدى نژاد» محدود به آنچه ذکر شد نبود، بلکه او صبح پنجشنبه و پس از آغاز به کار ششمین اجلاس شانگهاى، نطقى رسمى ایراد کرد و طى آن نسبت به برگزارى نشست وزیران انرژى کشورهاى عضو پیمان شانگهاى در ایران اعلام آمادگى کرد. رئیس جمهور در سخنان مکتوبش حضور کشورهاى مصرف کننده و تولیدکننده انرژى در این سازمان و نقش و اهمیت روزافزون انرژى در توسعه و پیشرفت کشورها را زمینه مناسبى براى همکارى در موضوع انرژى در سازمان همکارى شانگهاى دانست و پیشنهاد کرد: «نشست وزیران انرژى کشورهاى عضو جهت بررسى راه هاى بهتر همکارى در اکتشاف، استخراج، انتقال و تبدیل انرژى و بهره بردارى مشترک و مناسب تر از این امکان کم نظیر در تهران برگزار شود.» او تعمیم همکارى هاى اقتصادى و تجارى کشورهاى عضو سازمان شانگهاى به همکارى هاى فرهنگى، سیاسى و امنیتى را موجب تحکیم صلح و آرامش در منطقه دانست و تاکید کرد: «این مبادلات مى تواند نقش موثرى در تقویت صلح و ثبات جهانى داشته باشد و سازمان را به نهادى قوى و تاثیرگذار در زمینه هاى گوناگون اقتصادى، سیاسى و تجارى در منطقه و جهان تبدیل کند و مانع تهدیدها و مداخلات غیرقانونى و زورمدارانه نظام سلطه جهانى شود.» او با اشاره به روابط ملت ها به عنوان زمینه پیشرفت در عرصه هاى مختلف تاکید کرد: «آشنایى و احساس نزدیکى هر چه بیشتر مردم کشورهاى عضو سازمان با یکدیگر، فرصت بسیار خوبى را در اختیار این سازمان و دولت ها قرار مى دهد تا همه این استعدادها و توانمندى ها را در تبادلات عادلانه در جهت پیشرفت و تعالى مردم خود به کار گیرند.»
احمدى نژاد با بیان اینکه نزدیک به نیمى از جمعیت جهان با فرهنگ هاى غنى، استعدادها و خلاقیت هاى بى نظیر و توانمندى هاى فنى و علمى در کشورهاى عضو سازمان شانگهاى گرد آمدند، انسان دوستى، مهمان نوازى، محبت، راستگویى، وفا و تلاشگرى و برخوردارى از منابع طبیعى عظیم را از دیگر شاخصه هاى اخلاقى و رفتارى برجسته کشورهاى عضو این سازمان معرفى کرد. سپس با اشاره به سابقه هزاران ساله مردم کشورهاى حاضر در این اجلاس گفت: «آنها در یک پهنه جغرافیایى بزرگ با ارتباطات وسیع و با امیدها و آرزوهاى مشترک زندگى کرده اند و رفت و آمدها و مبادلات تجارى آنها به حدى بوده که آثار آن در فرهنگ، ادبیات، شعر، هنر و معمارى مردم هر کدام از این کشورها دیده مى شود.»
محمود احمدى نژاد با اشاره به فرارسیدن ششمین سالگرد آغاز به کار سازمان همکارى شانگهاى اظهار داشت: «براى گسترش و تقویت تعاملات و همکارى هاى اقتصادى، ارائه و اجراى طرح هاى کاربردى و منطبق با نیاز کشورهاى عضو در زمینه حمل و نقل و تزانزیت کالا و ایجاد تسهیلات گمرکى، ایجاد مناطق آزاد تجارى و سرمایه گذارى هاى مشترک مى تواند مفید باشد.»
احمدى نژاد با بیان اینکه جوانان بخش بزرگى از جمعیت کشورهاى عضو سازمان شانگهاى را تشکیل مى دهند، گفت: «تقویت همکارى هاى دانشگاهى، آموزشى و فرهنگى و تبادل تجربیات در زمینه اشتغال مى تواند زمینه را براى ارتقا و تعالى بیشتر کشورهاى عضو فراهم کند. همچنین مبارزه هماهنگ با بلاى خانمان سوز مواد مخدر و شبکه هاى بین المللى قاچاق مواد مخدر از جمله راه هاى صیانت از جوانان به عنوان سرمایه اصلى ملت ها است.»
احمدى نژاد ایجاد انسجام و هماهنگى در سیاست هاى منطقه اى و جهانى، تقویت روحیه همدلى و وفاق، توجه به طرح هاى موثر و اجرایى اقتصادى در سطح منطقه اى و بین المللى، تلاش مستمر و پیگیر براى تولید اشتغال و کنترل فقر و بیکارى، مبارزه با راهزنى دریایى و توسعه امنیت اقتصادى، فرهنگى و سیاسى را از جمله پیشنهادهاى جمهورى اسلامى براى قرار گرفتن در دستور کار این سازمان دانست.
رئیس جمهور با اشاره به جایگاه ژئوپولتیک و ژئواکونومیک جمهورى اسلامى ایران در منطقه تاکید کرد: «ایران با تکیه بر تمام ظرفیت ها و امکانات سیاسى و اقتصادى، آمادگى خود را براى گسترش همکارى با کشورهاى عضو به منظور تحقق صلح و امنیت پایدار و توسعه عدالت و رفاه در منطقه اعلام مى کند و امیدوار است شاهد توفیقات روزافزون سازمان همکارى شانگهاى و اعضا در تحقق اهداف آن باشد.»
او با بیان اینکه جمهورى اسلامى ایران خواهان صلح و امنیت جهانى مبتنى بر توحید، عدالت و حفظ کرامت انسانى است، گفت: «نگاه عادلانه و احترام آمیز به حقوق همه ملت ها و مقابله با بى عدالتى، تبعیض و تهدید از عناصر مهم استقرار و پایدارى صلح و ثبات منطقه اى و جهانى است.»
پوتین: از فناورى هسته اى ایران حمایت مى کنیم
پس از ایراد سخنرانى هاى رسمى، بلافاصله دیدارهاى جانبى نشست آغاز شد و احمدى نژاد نیز پنج دیدار رسمى با همتایان روسى، چینى، پاکستانى، تاجیک و قزاق داشت. همچنین او با وزیر نفت هند که نماینده هندوستان در اجلاس بود نیز ملاقات کرد. در این میان اما گفت وگوهاى او با پوتین و «هوجین تائو» حاوى نکات قابل توجهى بود. دیدار پوتین و احمدى نژاد بیش از یک ساعت به طول انجامید و علاوه بر گفت و گو راجع به موضوع هسته اى ایران و پیشنهاد ایران براى تاسیس شرکت گاز مشترک مورد استقبال طرف روسى قرار گرفت. رئیس جمهور ایران در این دیدار با بیان اینکه مجموعه شرایط جغرافیایى، تاریخى و سیاسى، ایران و روسیه را به یکدیگر پیوند داده است، گفت: «ایران به رابطه خود با روسیه به صورت همه جانبه، پایدار و بلندمدت مى نگرد و علاقه مند است این روابط در همه زمینه ها به ویژه زمینه هاى اقتصادى گسترش یابد. ایران و روسیه در بسیارى از مسائل بین المللى داراى دیدگاه هاى مشترک هستند. همکارى دو کشور در زمینه هاى مختلف به ویژه در انرژى مى تواند موجب بهره بردارى بیشتر از همه ظرفیت ها و ارتقاى سطح مناسبات بین المللى شود. همچنین همکارى هاى سیاسى و امنیتى ایران و روسیه براى بسط صلح و امنیت در منطقه و جهان موثر و مفید است، اما برخى نمى خواهند ایران و روسیه داراى اقتدار و نقش تعیین کننده در منطقه باشند و براى نفوذ در منطقه و تامین منافع نامشروع خود تلاش مى کنند؛ در حالى که ایران و روسیه مقتدر موجب تقویت صلح و ثبات منطقه مى شوند.» احمدى نژاد با اشاره به آمادگى ایران براى مذاکره عادلانه درباره موضوع هسته اى گفت: «آمریکا روابط عادلانه و برابر میان کشورها را نمى پسندد و مى خواهد فراقانونى و از موضع بالا با دیگران برخورد کند و نیازهاى خود را به کشورهاى دیگر به شکل امتیاز دادن به آنها مطرح سازد. ایران در حال بررسى بسته پیشنهادى 1+5 درباره موضوع هسته اى است.
موضوع فعالیت هاى صلح آمیز هسته اى ایران با مذاکره و در فضایى آرام و به دور از تنش و بر اساس قوانین و تعهدات بین المللى قابل حل و فصل است.» ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه نیز در این دیدار جمهورى اسلامى ایران را شریک تاریخى روسیه معرفى کرد و با خوب و رو به گسترش دانستن روابط دو کشور به ویژه در بخش اقتصادى طى سال هاى اخیر گفت: «حجم مبادلات ایران و روسیه پس از سال 2000 سه برابر شده و با توجه به ظرفیت هاى فراوان دو کشور همچنان در ابعاد گوناگون قابل توسعه و گسترش است. روسیه شریکى قابل اطمینان براى ایران است و براى گسترش هر چه بیشتر روابط تهران - مسکو هیچ مشکلى وجود ندارد. روسیه به رغم برخى فشارها از گسترش روابط با ایران پشتیبانى و حمایت مى کند.»
رئیس جمهور روسیه نقش مثبت ایران در حل و فصل مسائل افغانستان و عراق را خاطرنشان و تاکید کرد: با وجود همه فشارها روسیه با ایران در زمینه فناورى صلح آمیز هسته اى همکارى مى کند و به صورت کامل تعهدات خود را انجام مى دهد، همچنین آمادگى دارد در آینده نیز در طرح هاى جدید ایران همکارى کند. پوتین خاطرنشان کرد: ما اعتقاد داریم همه کشورهاى جهان حق دارند از فناورى هاى صلح آمیز و پیشرفته استفاده کنند و باید زمینه دسترسى برابر و غیرتبعیض آمیز به این فناورى ها براى همه کشورها فراهم باشد؛ به طورى که این کار در جامعه بین المللى نگرانى ایجاد نکند. رئیس جمهور روسیه همچنین از پیشنهاد جمهورى اسلامى ایران براى تاسیس شرکت گاز مشترک شدیداً استقبال کرد و گفت: تاسیس چنین شرکتى مى تواند سازوکار مشاوره دائمى درباره بازار انرژى به ویژه گاز را برقرار کند. پوتین با تاکید بر اینکه روسیه همواره در کنار ایران بوده و حمایت هاى خود را از فناورى صلح آمیز هسته اى ایران ادامه مى دهد، افزود: «ایران و روسیه درک مشترکى از شرایط منطقه اى و جهانى دارند و روسیه نیز معتقد است موضوع هسته اى ایران از طریق گفت وگو و مذاکره قابل حل است. روسیه جمهورى اسلامى ایران را کشورى مستقل و از عوامل اصلى برقرارى توازن در منطقه مى داند و از این نقش حمایت مى کند.»
هو جین تائو: شما در زمان شهردارى زمینه تجارت با چین را آماده کردید
در کنار دیدار عصر پنجشنبه پوتین و احمدى نژاد، ظهر جمعه نیز ملاقات روساى جمهورى چین و ایران انجام شد که توجه محافل خبرى را به خود جلب کرد. براساس آنچه که خبرگزارى ها گزارش داده اند، «هو جین تائو» خواستار پیوندهاى نزدیک تر تهران و پکن شده است. او در حالى که ایالات متحده با نگرانى مذاکرات شانگهاى را پیگیرى مى کرد خطاب به احمدى نژاد گفت: «شما به عنوان شهردار تهران زمینه را براى تجارت با چین آماده کردید و اکنون به عنوان رئیس جمهورى ما فرصت هاى بیشترى براى ارتباط متقابل داریم.» چین و ایران از روابط اقتصادى نزدیکى با یکدیگر برخوردار هستند. به ویژه در زمینه نفت و گاز دو طرف در حال مذاکره براى انعقاد قراردادى هستند که ارزشى بالغ بر 100 میلیون دلار دارد. دیلى تلگراف در این باره گزارش داد که در صورت به نتیجه رسیدن قرارداد فوق، «سینو پک» بزرگترین پالایشگاه چین250میلیون تن گاز طبیعى مایع را در طول 25 سال از ایران خریدارى خواهد کرد که ارزش آن 100 میلیارد دلار تخمین زده مى شود. بر همین مبنا دیدگاه هاى مشترک دو کشور بیش از سایر موارد در این ملاقات مورد توجه قرار گرفت. چنانچه احمدى نژاد گفت: «دیدگاه هاى ایران و چین نسبت به تحولات و مسائل جهانى داراى نقاط اشتراک فراوانى است و روابط خوب تهران و پکن نه تنها به نفع دو ملت بلکه به سود ملت هاى منطقه و جهان است.»
او بر لزوم تداوم و تعمیق مشورت هاى سیاسى میان تهران و پکن تاکید کرد و گفت: برخى ها مخالف پیشرفت ایران و چین و توسعه روابط دو کشور هستند، در حالى که توسعه مناسبات و اقتدار این دو کشور به ضرر هیچ ملتى نیست و ما مى توانیم با توسعه همکارى هاى سیاسى، تاثیر عمیق ترى در صلح و ثبات جهانى داشته باشیم و یکدیگر را تقویت کنیم. علاوه بر این ایران آمادگى دارد در بخش هاى مختلف از جمله حمل ونقل، مخابرات و انرژى روابطش را با چین گسترش داده و موانع را در این راه رفع کند. رئیس جمهور در بخش دیگرى از سخنانش به تشریح مواضع جمهورى اسلامى ایران در موضوع هسته اى پرداخت و با قدردانى از مواضع چین در این زمینه بر آمادگى کامل ایران براى مذاکره در شرایط برابر و عادلانه درباره موضوع هسته اى تاکید و خاطرنشان کرد: «ایران در چارچوب منافع ملى و حفظ حقوق مسلم ملت در حال بررسى پیشنهاد 1+5 است و معتقد است وجود فضاى آرام و به دور از تنش به حل و فصل مسئله کمک خواهد کرد.» هو جین تائو رئیس جمهور چین نیز در این دیدار با اشاره به روابط قدیمى ایران و چین، به ویژه مراوده هاى فراوان ملت هاى دو کشور از طریق جاده ابریشم گفت: «چین و ایران به عنوان دو کشور در حال توسعه در امور بین المللى دیدگاه هاى مشترک بسیارى دارند و روابط سیاسى و حجم مبادلات اقتصادى دو کشور در سال هاى اخیر بسیار خوب بوده است و درباره موضوعات مختلف جهان از جمله اصلاح ساختار سازمان ملل و حقوق بشر مشورت هاى بسیار خوب و صمیمى داشته اند.» پس از این ملاقات و شرکت در کنفرانس خبرى، عصر دیروز احمدى نژاد روانه فرودگاه پودونگ شانگهاى شد تا پس از طى مسافتى هشت ساعت و نیمه وارد فرودگاه مهرآباد تهران شود. او در حالى دیروز از سوى مقامات چینى در شانگهاى بدرقه شد که پرونده هسته اى کشور بیش از دستور کارهاى رسمى ششمین اجلاس سازمان همکارى شانگهاى مورد توجه تحلیلگران و مقامات کشورها قرار گرفت. اینک باید در انتظار نتایج این سفر سه روزه احمدى نژاد به شانگهاى بر روند فعالیت هاى هسته اى، فعالیت هاى اقتصادى و حتى تکلیف عضویت ایران در اجلاس شانگهاى که مورد تقاضاى مقامات تهران قرار گرفته است، بود.