مترجم: وحیدرضا نعیمی
در ظاهر شاید به نظر برسد فاصله ای به اندازه ای چند جهان بین آمریکا و خاورمیانه وجود دارد. یعنی دو فرهنگ مجزا که مشترکات زیاد و ارتباط تاریخی ندارند. در واقع شواهد زیادی وجود دارد که خلاف این را ثابت می کند. نفوذ اسلام در فرهنگ آمریکایی عمیق است، هرچند که کمتر به چشم می آید. شماری از کلماتی که آمریکایی ها بر زبان می آورند، غذاهایی که آمریکایی ها می خورند، ساختمان هایی که آمریکایی ها طراحی می کنند و سنتی که آمریکایی ها به آن افتخار می کنند، ریشه در جهان اسلام دارند.امروز در آمریکا علاقه فزاینده ای به هر چیزی وجود دارد که اسلامی است. با وجودی که موزه های آمریکا از دیرباز آثار هنر اسلامی را گردآوری کرده و به نمایش گذاشته اند، به گفته معصومه فرهاد، سرمجموعه دار نگارخانه آرتورام ساکلر در واشنگتن، در چند سال اخیر توجه رسانه ها و آگاهی عمومی نسبت به نمایش های ویژه افزایش یافته است. بنا بر اعلام انجمن مطالعات خاورمیانه در آمریکای شمالی، بیش از 120دانشکده و دانشگاه اکنون دوره های درسی در مقطع کارشناسی و تحصیلات تکمیلی در حوزه خاورمیانه ارائه میکنند.
آمار انجمن زبان نوین نشان می دهد در سال 2002 ، 10 هزار و 500 نفر در رشته زبان عربی در دانشگاه های آمریکا ثبت نام کردند که حدوداً دو برابر تعداد سال 1998 است. به این ترتیب، رشد دانشجویان این زبان در دانشگاه های آمریکا از دیگر زبان ها بیشتر است.
قدمت تأثیر اسلام به همان آغاز تاریخ آمریکا برمی گردد. احتمالاً کریستف کلمب که در سال 1492آمریکا را کشف کرد، راهش را در اقیانوس اطلس به کمک یک راهنمای عرب پیدا کرد. عرب ها از قدیم تعداد زیادی مقام کارشناس ناوبری دریایی داشتند، پیش از اروپاییان می دانستند که زمین گرد است و احتمالاً اروپایی ها را با ابزار ناوبری مانند قطب نمای مغناطیسی و اسطرلاب آشنا کردند. تا قرن پانزدهم، کشتی های اروپایی که در جست وجوی یافتن راهی دیگر به آسیا از اقیانوس اطلس می گذشتند، مسلمانان را به عنوان ناوبر و مترجم به کار میگرفتند.
اسپانیاییهایی که در منطقه جنوب غربی فعلی آمریکا ساکن شدند، طرح ها، مواد و خوراکی هایی را با خود آوردند که دستاورد مسلمانان بود؛ مسلمانانی که در قرن هشتم اسپانیا را فتح کردند و تا پایان قرن پانزدهم نقش مهمی در آنجا داشتند. ویژگی های برجسته معماری منطقه جنوب غربی آمریکا از قبیل نورگیرهای محصور، حوض، طاق، کاشی کاری تزئینی و خشت برای استفاده به عنوان ماده ساختمانی از طریق اسپانیای مسلمانان از خاورمیانه به آمریکا رفت.طرح های اسلامی همچنین بر جواهرآلات ساخت بومیان آمریکا به خصوص ناواهو در جنوب غربی آمریکا تأثیر گذاشت. گردنبند شکوفه کدومسما که یکی از واضح ترین جواهرآلات بومیان آمریکاست، یک هلال وارون آویخته دارد که از مهره های رنگی تشکیل شد و به شکل شکوفه های کوچک کدومسما است. مورخان جواهرآلات جنوب غرب معتقدند بومیان آمریکا این طرح را از هلال تزئینی روی لجام اسب مسلمانان اسپانیایی گرفتند که در سال های سده 1500 میلادی وارد آمریکا شدند. آنان افرادی بودند که پس از بازپس گیری شبه جزیره آیبریا (قرن 11 تا 15) توسط مسیحیان، در اسپانیا باقی ماندند.
حتی کابوی یعنی تجسم غرب قدیمی آمریکا بیشتر ابزار خود را احتمالاً به مسلمانان اسپانیا مدیون است، از جمله زین، مهمیز و حتی چکمه. مسلمانان اسپانیایی سوارکاران ماهری بودند. دونالد گیلبرت چاوز نویسنده و مورخ معتقد است چکمه های نوک دار، پاشنه بلند و قوزدار که آمریکایی ها به نام چکمه های کابوی می شناسند، توسط مسلمانان اندلس در اسپانیا برای گاوچرانانی طراحی شده بود که ساعت های طولانی را روی زین می گذراندند. دوخت زیبای چکمه نیز یادگار طرحهای عربی است.
آنچه اکنون آمریکایی ها به عنوان غذای جنوب غربی یا مکزیکی می شناسند، نیز ریشه های عمیقی در جهان اسلام دارد. غذاهای ادویه دار گوشتی، برنج و چاشنی هایی مانند دارچین و گل میخک از طریق مسیرهای تجاری مسلمانان به اسپانیا رفتند و پس از ترکیب با سبزیجات آمریکایی مانند لوبیا، گوجه و فلفل، غذاهای خوشمزه ای تولید کردند.در معماری، تأثیر اسلام فراتر از جنوب غرب رفته است. در اوایل قرن بیستم لوئیس سالیوان که گاه بزرگ معماران آمریکایی خوانده می شود، از طاق، کنج و کنده کاری ملهم از خوشنویسی اسلامی در طراحی ساختمان های اداری، فروشگاه های بزرگ و بانک ها در شهرهای غرب میانه استفاده کرد. طرح های اسلامی در شماری از سالن های مجلل سینما در آن روزگار به کار رفت. این سالن ها اسامی ای مانند الحمیرا داشتند؛ یعنی اسم کاخ اسلامی معروفی در گرانادا در اسپانیا.
اما از طریق زبان است که جهان اسلام به مستقیم ترین شکل بر آمریکایی ها تأثیر می گذارد. همان طور که دائره المعارف ها نشان می دهند، بسیاری از کلمات روزمره انگلیسی مانند algebra (جبر)، alchemy (کیمیاگری)، asthma (آسم)، cable (کابل)، coffee (قهوه)، lemon (لیمو)، magazine (مجله) و غیره از عربی می آیند.
آمریکایی ها علاقه تازه ای نیز به هنر و آثار هنری اسلامی پیدا کرده اند. مدتی پیش دو نمایشگاه مربوط به آثار هنری اسلامی در واشنگتن برگزار شد. اولین نمایشگاه «خلفا و پادشاهان: هنر و نفوذ اسپانیای مسلمان» و دومین نمایشگاه «کاخ و مسجد: هنر اسلامی از موزه ویکتوریا و آلبرت» نام داشت.
نمایشگاه نخست دربرگیرنده 90 شیء از قرن هشتم تا شانزدهم بود که متعلق به انجمن اسپانیایی در نیویورک است. دومین نمایشگاه مربوط به 100شیء هنری از مجموعه اسلامی موزه ویکتوریا و آلبرت در لندن شامل خوشنویسی، سرامیک، نساجی، فرش، فلزکاری، شیشه و چوب کاری بود که مبین هنر مذهبی و عرفی جهان اسلام است. سفال ملهم از هنر اسلامی از دیگر اشیاء به نمایش درآمده بود.
برگزارکنندگان نمایشگاه های یاد شده گفتند هدفشان آشنایی بازدیدکنندگان با سه موضوع است: اول هنر اسلامی به کل آثار هنر اسلامی در دوره اسلامی اطلاق می شود که به وسیله مسلمانان یا غیرمسلمانان پدید آمده باشد. دوم تصاویر موجودات زنده که در سیاق اسلامی به کار نرفته است، در هنر اسلامی عرفی متداول است. سوم، از آنجایی که خاورمیانه در کانون دنیای قدیم قرار دارد، بسیاری از ویژگی های هنر اسلامی نتیجه تبادلات هنری و فرهنگی با سایر مناطق است. هنر خاورمیانه اسلامی این قدرت را داشت که چندین قرن، مردم سایر مناطق را تحت تأثیر قرار دهد.