هنوز با حد مطلوب فاصله داریم

*لطفا درباره سال تاسیس انتشارات سمت و اهدف آن بگویید؟
**در سال 7/12/1363 شوراى عالى انقلاب فرهنگى براى اینکه مشکل کمبود کتاب رشته علوم انسانى دانشگاه‌ها را حل کند. مصوبه‌اى را به تصویب رساند و سازمان مطالعات سمت تاسیس شد و جناب آقاى احمدى (نماینده مردم تهران در مجلس هفتم) به عنوان موسس و رئیس سازمان از آن زمان تاکنون مشغول کار هستند.
*در سال 84 هزارمین کتاب “سمت” را منتشر کردید. اهدافتان در آینده چیست؟
**سال گذشته سالى به یادماندنى براى “سمت” بود نتیجه بیست سال و اندى تلاش این مجموعه با برگزارى جشن هزارمین کتاب تبلور یافته و در سطح کشور عرضه شد. این مسئله از یک سو خوشحال‌کننده بود و از طرف دیگر بار مسئولیت‌ها را افزایش داد. پس از برگزارى جشن هزارمین کتاب، جلسات متعددى با هیئت رئیسه، مدیران و اعضاى هیئت علمى “سمت” برگزار شده و تاکیدها بر این است که دامنه فعالیت‌هاى پژوهشى سازمان را افزایش دهیم. نیازسنجى کنیم و ببینیم پژوهش باید در چه حوزه‌هایى باشد. در بخش دیگر “سمت” در تلاش است همکارى و مشارکت خود را با دانشگاه‌ها گسترش دهد. به طورى که کار تولید کتاب‌ها بیش از پیش به طرف دانشگاه‌ها برود. باید بتوانیم با همکارى دانشگاه‌ها، کتابهاى درسى دانشگاهى را در مرکز استانها و دانشگاه‌هاى مادر تولید کنیم.
توسعه برون‌مرزى سومین محور فعالیت‌هاى آینده ماست. یکى از مواردى که در اساسنامه “سمت” به آن اشاره شده ایجاد ارتباط با مراکز مشابه در خارج از کشور است. بنا داریم کتاب‌هاى اصیل و ارزشى را به زبانهاى خارجى مانند انگلیسى براى مخاطبان خارجى تولید کنیم. این بدان معنا نیست که کتاب به فارسى نوشته و به انگلیسى ترجمه شود بلکه قرار است کتاب‌ها اساسا به زبانهاى خارجى تدوین شوند. فعلا در حال سامان دادن بخشى هم در “سمت” براى این منظور هستیم. در حوزه کشورهاى عربى هم با توجه به اشتراک اعتقاد، کارهاى مشترکى مى‌توانیم داشته باشیم. ترتیب پژوهشگر در دوره‌هاى کارشناسى ارشد و دکترى در مرکز تحقیق سازمان، یکى از برنامه‌هایى است که در اندیشه آن هستیم و معتقدیم در این راه وزارت علوم باید به پژوهشگرى به شکل یک تخصص نگاه کند. پاسخگویى به نیازها و دغدغه‌هاى شوراى عالى انقلاب فرهنگى یکى دیگر از اهداف ماست و براى رسیدن به چنین مرحله‌اى باید یک آسیب‌شناسى صورت گیرد.
*چه برنامه‌هایى براى حرکت به سوى نشر الکترونیک دارید؟
**ببینید، ما امروز براى تبدیل کتابهاى خود به CD مشکلى نداریم و قابلیت نشر الکترونیک را در خود مى‌بینیم. نکته‌اى که در این میان وجود دارد این است که باید به تناسب رشد فرهنگ این نوع نشر به سراغ آن رفت. دانشگاه‌ها و استادان باید مروج این نشر باشند. امروز اگر بدون فراهم شدن بستر و با تعجیل این کار را بکنیم با موفقیت روبه‌رو نمى‌شویم. ما انتظار داریم دانشجویان از ما CD کتاب‌ها را بخواهند و آن زمانى میسر است که براى آنها هم امکان استفاده از این CD فراهم شده باشد.
*آیا امکان برقرارى ارتباط با سازمان از طریق اینترنت وجود دارد؟ مثلا بشود از طریق اینترنت به معامله پرداخت یا با نویسندگان ارتباط برقرار کرد.
**در سال جدید معاونت محترم اجرایى سازمان گروهى براى این کار تعیین کرده‌اند. مهندسین نرم‌افزارى و سخت‌افزارى در حال بررسى هستند. باید دید تا چه اندازه مى‌توان به گسترش این امر پرداخت و آیا اساسا از لحاظ اقتصادى و جنبه‌هاى دیگر به صلاح سازمان هست یا خیر.
*امسال شاهد کتاب‌هایى از “سمت” بودیم که با شمارگان پایین تراز گذشته منتشر مى‌شد، علت آن چیست؟
**مجموعه خدمات و کارهاى سازمان و روند آن بازتابى از سیاست‌هاى آموزش عالى کشور است. در چند سال اخیر، مسئولیت تعیین سرفصل به عهده دانشگاه‌ها گذاشته شده است. پس ما دیگر با آن مخاطب گذشته سروکار نداریم. با توجه به مسائل فنى و در نظر گرفتن یارانه‌اى که به کتاب‌ها تعلق مى‌گیرد سعى کردیم تیراژ را کاهش و عناوین کتاب‌ها را افزایش دهیم و از سوى دیگر روند فعالیت‌ها را تسریع کنیم.
*دولت تا چه حد از “سمت” حمایت مى‌کند؟
**“سمت” سازمان فرهنگی، پژوهشى است که کمترین تحمیل به بودجه عمومى کشور را دارد. این در حالى است که ناشران خصوصى به ما به دید رقیب نگاه مى‌کنند. هرچند ما هیچ دید انتفاعى نداریم. دولت به عنوان متولى کل مجموعه فرهنگى کشور مخصوصا در آموزش عالى مى‌تواند زمینه حضور “سمت” را مجموعه‌هایى مثل گردهمایى معاونان آموزشى دانشگاه‌ها فراهم کند و این درخواست را داریم که به عنوان یک گام اساسى نقش بیشترى در کانونهاى تصمیم‌گیرى حوزه معاونت آموزشى وزارت علوم به “سمت” بدهند.
در بحث تهیه کاغذ هم ما انتظار کمک بیشترى از دولت داریم. در عمل زمان تصفیه حساب کاغذ مثل بخش خصوصى با ما برخورد مى‌شود و بارها اتفاق افتاده که براى تهیه آن مجبور شده‌ایم نرخ آزاد بپردازیم. این نشان مى‌دهد که حداقل آنجایى که باید “سمت” را به عنوان ناشر دولتى شناخت، نشناخته‌اند و مثل یک ناشر خصوصى رفتار مى‌شود. یعنى زمانى که بحران کاغذ وجود دارد سمت هم دچار بحران مى‌شود.
*دانشجویان به عنوان مهمترین مخاطبان شما آنچنان که باید و شاید با سازمان “سمت” آشنایى ندارند. به نظر شما علت چیست؟
**البته در این زمینه مشکلات زیادى وجود دارد. اجازه بدهید به دلیل اینکه بنده در حوزه فروش و بازاریابى کتاب هستم از مشکل پخش خدمات به شما نکاتى عرض کنم. متاسفانه در ایران سیستم پخش تدوین شده و مکتوبى نداریم و پخش عملا به شکل سنتى اجرا مى‌شود. در تحقیقى که سازمان “سمت” در حوزه بازار کتاب انجام داد مشخص شد. یک نوع بى‌نظمى و عدم انسجام وجود دارد. هرکس به فراخور حالش، هرجا که سلیقه ایجاب کرد کتاب پخش مى‌کند. یعنى چه بسا کتابى مخاطب دارد اما چون به طور صحیح پخش نمى‌شود روى دست فروشنده مى‌ماند، از تاریخ مصرف آن مى‌گذرد و به تدریج به فراموشى سپرده مى‌شود. به نظر من اطلاع‌رسانى به موقع انجام نمى‌شود. یعنى بیشتر مخاطبین براى اطلاع‌ از کتابى که مى‌خواهند به دست بیاورند دچار سردرگمى مى‌شوند. چون مرجع مناسبى مصرفى نشده تا از طریق آن سیستم، کتاب به دست مصرف‌کننده برسد. ما بعد از سالها هنوز مخاطبین داریم که هنوز “سمت” را نمى‌شناسند در صورتى که مجموعه‌اى بزرگ در حوزه پخش است. بیش از هزار عنوان کتاب دارد و تا به امروز افزون بر 17 میلیون جلد کتاب در اختیار مخاطبین قرار داده است اما با این حال هنوز ناشناخته است. افراد کمى هستند که از آدرس، تلفن محل فروش آن و میزان تخفیف آن اطلاع کامل دارند. وقتى اینگونه کاستى‌ها براى ما وجود دارد مطمئنا براى سایر مراکز پخش و چاپ هم وجود دارد. به عقیده بنده کسانى که مسئول این کار هستند مانند وزارت ارشاد راه درستى نرفته‌اند و در زمینه اطلاع‌رسانى ضعیف عمل کرده‌اند. به طورى که خیلى از انتشاراتى‌ها نشناخته مانده‌اند. باید نشست‌ها و جلسات‌ توسط مسئولین امر صورت بگیرد تا به بررسى این معضل بپردازند. خصوصا امروزه با توجه به پیشرفت تکنولوژى‌ها و امکانات الکترونیکى در زمینه چاپ و نشر، مى‌طلبد تا فکر جدى در این زمینه بشود. تا ما به آن روزى برسیم که دانشجو و مخاطب سردرگم نباشد و به راحتى بتوانند خود را با این سیستم به روز کنند و کتاب موردنظر را به راحتى به دست بیاورند.
*آیا روابط عمومى سازمان امکانات تبلیغاتى و معرفى فعالیت‌ها را در اختیار ندارد؟
**ما یک سازمان دولتى هستیم. روى همین اصل باید در یک قالب مشخص هزینه کنیم. ضمن اینکه نیروها نیز در قالب نیروى دولتى فعالیت مى‌کنند. براى همین روابط عمومى آن طورى که مورد انتظار است نتوانسته فعالیت کند. ضمن اینکه وقتى از اطلاع‌رسانى و تبلیغات صحبت مى‌کنیم یک بحث کلان مورد نظر است. یعنى باید ارگانهاى ذى‌ربط با امر کتاب و کتابخوانى به میدان بیایند و همکارى در سطوح بالاتر از یک سازمان انجام بگیرد. به فرض یکى از جاهایى که مى‌تواند در امر اطلاع‌رسانى به سازمان “سمت” کمک کند و اساسا غالب مخاطبان سمت از چنین جاهایى هستند دانشگاه است. روابط عمومى تا مى‌آید یک حرکتى بکند و همکارى‌ها را با دانشگاه‌ها تعمیق ببخشد رئیس دانشگاه عوض مى‌شود و گروهى روى کار مى‌آیند که اطلاعى از “سمت” ندارند. مثلا سمت تلاش زیادى انجام داد براى ارتباط و همکارى سازنده با دانشگاه‌هاى اصفهان، قزوین و شیراز اما تغییر مدیریت‌ها باعث کندشدن روند همکارى‌ها شد. این افت و خیزهایى که در بحث مشارکت و همکارى ما با دانشگاه در تغییر مدیریت‌ها صورت مى‌گیرد، نشان دهنده این است که باید یک فکر جدى براى حل این مسئله کرد.
*آیا نمى‌توانید با صدا و سیما همکارى داشته باشید و از امکانات گسترده تبلیغى تلویزیون استفاده کنید؟
**هزینه تبلیغ در صدا و سیما خیلى بالا است و صرفه اقتصادى ندارد. چون همانطور که مى‌دانید هر طرح فرهنگى باید یک توجیه اقتصادى هم داشته باشد. کتاب‌هایى که “سمت” منتشر مى‌کند طبق آمار حدودا یک سوم قیمت بیرون است. بنابراین با چنین درآمدى نمى‌توان از تبلیغات تلویزیونى و هزینه‌هاى سرسام‌آور آن صبحت کرد. من حتى فکر مى‌کنم تاکنون در تلویزیون جمعا نیم ساعت وقت هم به “سمت” داده نشده است. هرچند که سازمان دولتى است و سود حاصله به دولت مى‌رسد.
*آیا شما عملکرد سال گذشته خود را خوب ارزیابى مى‌کنید؟
**با توجه به مشکلات بسیار، سال پربارى بود. با احتساب روزهاى کارى بیش از دو عنوان کتاب چاپ اولى و تجدید چاپى در هر روز منتشر کرده‌ایم. در این سال با همکارى خوب چاپخانه با “سمت” سرعت چاپ و عرضه کتاب را بالا بردیم. این گسترش روزافزون مى‌طلبید که در فرآیند چاپ از نیروهاى متخصص و امکانات بهتر هم استفاده کنیم. پیشرفت در این زمینه خوب است اما هنوز با حد مطلوب فاصله داریم.
*با توجه به اینکه بیشتر مخاطبان شما قشر دانشجو هستند، آیا تاکنون از آنان در مورد فعالیت‌ها و خدمات سازمان نظرسنجى کرده‌اید؟
**بله، در این سعى کارهایى انجام شده است. معمولا در نمایشگاه‌هایى که در زمینه کتاب برگزار مى‌شود از مخاطبین نظرخواهى مى‌کنیم. بیشتر مخاطبان از لحاظ محتوا و قیمت از سمت رضایت دارند. چون همانطور که مى‌دانید قیمت مناسب فقط به نفع دانشجو است نه کس دیگر، بارها شده که مولفین از قیمت کم گلایه کرده‌اند چون از حق تالیف کتاب کم مى‌شود حتى مراکز پخش همه از این مسئله گله‌مند هستند زیرا قیمت پائین، سود آنها را کاهش مى‌دهد.
بنابراین دانشجویان تنها قشرى هستند که از قیمت کتاب‌هاى سمت بهره مى‌برند و طبیعتا از این حالت احساس رضایت مى‌کنند.
*آیا در مراکز استان و شهرستانها نمایندگى دارید؟
**بله، به غیر از چهار یا پنج استان در همه استانها نمایندگى داریم. در بعضى از استانها یک نماینده در برخى دیگر حتى سه نمایندگى هم فعالیت مى‌کنند.
*یکى از مباحثى که همواره در سالهاى اخیر به عنوان نگرانى انتشاراتى‌ها مطرح شده باعث کپى رایت و مسائل ناشى از آن است. به نظر شما در این زمینه چه مشکلاتى وجود دارد و چگونه مى‌توان به قانون جامع کپى رایت دست یافت؟
**ما کپى‌رایت را باید از دو زاویه نگاه کنیم. کپى رایت و حفظ حقوق مولف در جاى خود بسیار خوب است و شرع هم آن را توصیه مى‌کند. اما وقتى به طرف اجرا مى‌رویم دیگر سیاست‌گذاران فرهنگى باید پاسخگو باشند. ما عمدتا در این بحث با اروپائى‌ها روبه‌رو هستیم. ما مى‌گوییم اگر کپى‌رایت احقاق حق است این احترام به حقوق باید در تمامى زمینه‌ها باشد آیا آنها که از نفت ما استفاده مى‌کنند کلیه حقوقش را به ما پرداخت مى‌کنند یا اینکه در طول تاریخ بر همان شکل ظاهرى ما را مورد استعمار قرار داده‌اند؟ معتقدم زمانى باید وارد این بحث شد که نوعى توازن در حفظ این حقوق وجود داشته باشد. براى رسیدن به کپى‌رایت باید به موقعیت ایران در میان کشورهاى خارجى و بحث تجارت جهانى دقت کنیم. در “سمت” تلاش‌هایى شده و با ناشرانى چون آکسفورد در ارتباط بودیم. سعى کردیم از نویسنده‌هاى خارجى اجازه بگیریم و حتى از آنها خواستیم که مقدمه براى کتاب بنویسند. متاسفانه کشورهاى اروپایى جلوى فعالیت‌هاى مقطعى ما را مى‌گیرند و انتظارات بالایى از ما دارند. به هر حال این مسئله به تصمیم‌گیرى مسئولان کشور نیاز دارد.
*آیا در داخل کشور و در زمینه توزیع داخلی، حق کپى‌رایت رعایت مى‌شود؟
**متاسفانه خیر. امروزه اگر کتابى بازار پیدا کند و مورد توجه قرار بگیرد به مراتب مختلف از روى آن نسخه بردارى مى‌شود و در بازار توزیع مى‌شود. حتى موقعى هم که شکایت مى‌شود با مشکل مى‌توان به حق خویش رسید و مولف و سازمان را درگیر جنجال طولانى مى‌کند. آنها قیمت کتاب کپى شده را پایین‌تر از قیمت واقعى مى‌زنند و از این طریق جذب مشترى مى‌کنند.