* ایران به عنوان یکی از بزرگترین همسایگان عراق تا چه حد میتواند در تحولات این کشور ایفای نقش کند؟
** ایران به عنوان یک کشور قدرتمند منطقهای میتواند در تمامی مسائل مربوط به منطقه نقش اساسی ایفا کند و تنها کافی است که با آگاهی از موقعیت و توانمندیهای منطقهای و درتعامل و همکاری و یا رقابت با قدرتهای فرامنطقهای این مسئله را به لحاظ استراتژیک برای خود تعریف و تبیین کنیم. در مورد عراق نیز ایران میتواند بیش از سایر کشورها تاثیرگذار باشد چرا که ریشههای تاریخی و فرهنگی میان دو کشور در تاثیرپذیری فرهنگی عراق از تحولات فرهنگی ایران مزیتهای نسبی ما در منطقه محسوب میشوند. اگر دقت کنید خواهید دید که اکثریت جمعیت عراق شیعه هستند و حتی در دوران جنگ تحمیلی، مردم عراق با رژیم صدام مبارزه میکردند و در حمایت از ایران گام بر میداشتند. اکنون هم که ایران پرچمدار برخی تحولات فرهنگی در منطقه است، خواهد توانست از میان نفوذ خود در عراق نیز استفاده بهینه کند. از سوی دیگر ایران در ایجاد ثبات و برقراری امنیت در عراق ذینفع است، چرا که ناامنی در عراق برای ایران نیز مفید است و آسیبهای مختلفی را متوجه ایران و سایر کشورهای همسایه خواهد کرد.
* اما ایران از سوی آمریکاییها به ایجاد ناامنی در عراق متهم شده است که آیا امروز عراق به میدان نبرد میان ایران و آمریکا تبدیل شده است؟
** هر کسی در راستای منافع ملی خود نقشی برای خویش تعریف میکند. واقعیت این است که آمریکاییها علاقهمندند که نقش ایران تا حد ممکن کمرنگ شود و به نوعی به هیچ وجه نتواند در تحولات عراق تاثیر بگذارد. آمریکا درباره مسئله عراق به نوعی در رقابت با ایران است، ولی همانطور که گفتم ما به عنوان یک قدرت منطقهای امکانات و فرصتهای ویژهای از جمله همگونی در حوزههای فرهنگی و علایق تاریخی مشترک را در اختیار داریم که باعث میشود همسویی بیشتری بین ایران و عراق در مقایسه باآمریکا به وجود بیاید. ایران به خوبی میتواند از این امتیازات در جهت مهار تروریسم استفاده کرده و آنها را در خدمت منافع ملی خود درآورد. یقینا آمریکاییها در جهت مهار این اهرمها میکوشند. شما مطمئن باشید اگر آمریکاییها کوچکترین مدرکی علیه ایران در دست داشتند دلایل خود را در بوق و کرنا کرده و در سراسر جهان آن را فریاد میزدند.
* پس تقابل و راهکار این حرکت آمریکاییها چگونه است؟
** همانطور که در پاسخ پرسشهای قبلی گفتم، تقابل یک قدرت منطقهای و یک قدرت فرامنطقهای زمانی در مسیر درست قرار میگیرد که ما آن را به رقابت تبدیل کرده و در جهت منافع ملی خویش استفاده کنیم.
اکنون در تحولات عراق ما امکانی را در اختیار داریم که آمریکاییها فاقد آن هستند. از طرف دیگر آمریکا هم به عنوان یک قدرت امکانات گسترده نظامی، اطلاعات وسیعی را در خدمت میگیرد، ولی ما نباید انرژی خود را در رقابت با یک کشور فرامنطقهای هدر بدهیم، بلکه میتوانیم نقش خود را در راستای منافع ملی به درستی و خارج از این گونه دغدغهها ایفا کنیم.
* تهران این روزها میزبان وزیران امور خارجه کشورهای همسایه عراق است. به نظر جنابعالی این کنفرانس تا چه میزان در بازگشت ثبات و امنیت در عراق موثر است؟
** توسعه چنین همکاریهایی و خروج آنها از مناسبات تشریفاتی و دیپلماتیک در کنار تشکیل کار گروههای جدی و همکاری فراگیر تا حد بسیار زیادی میتواند جایگاه ما را به عنوان قدرت فرامنطقهای نهادینه کند. بیگمان دیگر کشورهای همجوار عراق نیز خواستار امنیت هستند، اما نکته مهمتر این است که همزمان با نقشآفرینی کشورهای همسایه و منطقه در تحولات عراق نقش قدرتهای فرامنطقهای کاهش خواهد یافت.
* برخی ازدولتمردان ایرانی اعلام کردهاند که نخستین گام برای ایجاد امنیت در عراق خروج نیروهای آمریکاییاست، آیا واقعا همین طور است؟
** به نظر من بیش از هر دولت و ملتی خود عراقیها میتوانند درباره این مسئله اظهارنظر کنند. آنها باید بگویند که خروج نیروهای بیگانه عامل ثبات است یا بیثباتی؟! البته حضور نیروهای بیگانه در هر کشوری مشکلات و دردسرهایی را به دنبال دارد، اما اکنون که دولت عراق در انتخاباتی آزاد تعیین شده است میتواند پارلمان ملی این کشور را برخاسته از اراده و رضایت ملت دانست و باید با تمام قوا از تصمیمگیریها و خط مشی ایشان در این زمینه حمایت کرد.
تصمیمگیری در این زمینه به عهده خود عراقیهاست. از سویی، برخی نشانهها حاکی از این است که مقامهای عراقی در مقطع فعلی چندان موافق خروج نیروهای آمریکایی و یا نیروهای ائتلافی از کشورشان نیستند اگر چه هنوز اظهارنظر نهایی نکردهاند.
* به عنوان سوال آخر، راهکار مشخص شما برای حضور آتی ایران در تحولات عراق چیست؟
** همکاری بین دو دولت ایران و عراق باید گستردهتر شود. به هر حال اگر فرض را بر این بگذاریم که دولت فعلی عراق برخاسته از اراده این ملت است، ما باید هر چه بیشتر مناسبات اقتصادی خود را با کشوری که اکنون در مسیر توسعه اقتصادی است، گسترش دهیم و اگر همکاریهای اقتصادی مستلزم همکاری در سایر حوزههای فرهنگی، سیاسی و امنیتی است، میتوانیم در حل این مشکلات با محوریت فعالیتهای اقتصادی گام برداریم.