کامران ملکپور: دفتر کار تونیبن (Tony Benn) درکنزینگتون یکی از محلات اعیاننشین لندن واقع است. وی به تنهایی در دفترش مشغول فعالیت است. در آغاز ورود خودش با قهوه از من پذیرایی میکند.
گفتوگو با یکی از سرشناسترین سیاستمداران بریتانیایی ساعت 10 صبح آغاز میشود هرچند که وی زمانی بیست دقیقهای را برای مصاحبه تعیین کرده اما صحبت با او بیش از 40 دقیقه به طول انجامید.
تونی بن، متولد سوم آوریل 1925 سیاستمدار انگلیسی است که در جناح چپ حزب کار این کشور فعالیت میکند.
وی معتقد است بزرگترین گناهان زندگی، هدر دادن زمان و پول است. پدر او ویلیام وجوود بن از اعضای لیبرال پارلمان انگلستان بود که بعدها به مجلس اعیان پیوست. هر دو پدربزرگ او گرایش سیاسی لیبرال داشتند. وی چهار فرزند دارد که همگی جزو فعالان سیاسی هستند. پس از جنگ جهانی دوم که وی در آن خلبان نیروی هوایی سلطنتی بود، مدتی به عنوان تهیهکنندهء برنامههای رادیویی بیبیسی کار کرد سپس وارد ساختار حکومت شد.
در دولت حزب کارگر در سال 1974 وی به پست وزیر صنایع و سال بعد به سمت وزیر انرژی منصوب شد. در پایان دههء 1970 وی دیگر به طور کامل شخصی سیاسی با گرایش چپ در حزب کار شناخته میشد. فلسفهء او یعنی «بنیسم» مخلوطی از سندیکالیسم، برنامهریزی اقتصادی و دموکراسی، بیشتر در ساختار حزب کار نظارت بر تصمیمات کنفرانس حزب بود. در آن دوران، مخالفان وی از تشکیل دولت حزب کار به رهبری او که نوعی سوسیالیسم اروپای شرقی را پیاده کند، میترسیدند.
وی آشکارا از شینفین و اتحاد مجدد ایرلند طرفداری میکرد.او در سال 2001 از پارلمان بازنشسته شد اما همواره به فعالیت سیاسی خود ادامه داده است. ارتباط نزدیک او با رسانههای انگلستان و نیز دیدگاههای نو و مستقل وی باعث شده او یکی از مهمترین شخصیتهای سیاسی این کشور باشد.
برای مثال، وی در دورهء جنگ نخست خلیجفارس در جنبش ضد جنگ فعالیت میکرد و به هدف متقاعد کردن صدام به رها کردن گروگانها به بغداد رفت. وی همچنین یکی از معدود نمایندگان پارلمان انگلستان بود که با جنگ کوزوو مخالفت میکرد. بن در فوریهء 2003 نیز علیه جنگ عراق سخنرانی کرد و برای گفتوگو با صدام به عراق رفت.
وی در فهرست «قهرمان دوران ما» چاپ شده در نشریهء «دولتمرد جدید» در سال 2006، دوازدهمین جایگاه را به خود اختصاص داد.
وی در ابتدای گفتوگو به ملاقات سه دههء پیش خود با محمدرضا پهلوی اشاره میکند و میگوید: «در سال 1976 میلادی به عنوان وزیر انرژی انگلستان به ایران سفر کردم و جلسهای سه ساعته با شاه ایران داشتم.» وی به این نکته که شاه به او گفته که تا چند سال دیگر خود را بازنشسته خواهد کرد و فرزندش را بر کرسی سلطنت خواهد نشاند اشاره میکند و میگوید: «شاه ایران، آن زمان، به فکر جایگزینی انرژی اتمی درکشورش بود و آمریکاییها به او گفته بودند که این کار را دنبال کند.» وی که در کارنامهاش بیش از نیم قرن حضور در مجلس عوام انگلستان را دارد تصریح میکند: «اما اکنون پس از سه دهه سیاستها تغییر کرده و آمریکا در مقابل استفاده از انرژی هستهای در ایران که زمانی خود پیشنهاددهندهاش بود موضعگیری میکند.»تونی بن که به مردی صلحطلب معروف است در اختیار داشتن انرژی هستهای توسط دولت اسراییل را از درخواستهای آمریکا عنوان و اضافه میکند: «بحث نداشتن انرژی هستهای توسط ایران، معقول و منطقی نیست و به نظر من داشتن این دانش برای آن کشور، مشکلی ندارد.»
وی درخصوص جنگ لبنان و آیندهء این کشور ابتدا کمکهای آمریکا به اسراییل را که با اهداف تسلط در منطقهء خاورمیانه انجام میشود مورد اشاره قرار میدهد و میگوید: «من هیچ صلحی در منطقهء خاورمیانه نمیبینم مگر اینکه اسراییل معاهدهء صلح سازمان ملل برای برگشت به خطوط مرزی را رعایت کند و تا زمانی که اسراییل حقوق لبنان، سوریه و فلسطین را به رسمیت نشناخته است، جنگ و درگیری در این منطقه ادامه خواهد یافت.»وی در همین حال از تلاش آمریکا برای انتقال بحران خاورمیانه به منطقهء خزر خبر میدهد و میافزاید: «آمریکا میخواهد خاورمیانه را آن هم به دلیل داشتن نفت همواره تحت سلطه داشته باشد و اکنون باز هم برای نفت، نگاهش را به سمت دریای خزر دوخته است.»
تونیبن که بیش از یک دهه سابقهء وزارت در کابینههای دولتهای مختلف انگلستان را دارد عدم موفقیت آمریکا در آیندهء سیاسی منطقهء خاورمیانه را پیشبینی میکند و میافزاید: «آمریکا نمیتواند خاورمیانه را تحت کنترل در بیاورد چون پیشتر فرانسه در سوریه و انگلستان در همین منطقه نتوانستند.» وی اضافه میکند: «جنبشهای تودهای مردم در این کشورها بازتاب عملکرد کشورهای بزرگ است و بهترین راه برای آمریکا این است که با سوریه و لبنان به طور معتدل صحبت کند.» بن، به عنوان فردی ضدجنگ لزوم خروج آمریکا از عراق و افغانستان را مورد اشاره قرار داده و یادآور میشود: «جنگ خاورمیانه، جنگ نفت است نه جنگ دین; چون در هیچ دینی به مردم گفته نشده است تا مردم را بکشند.»
این کارشناس سیاسی بریتانیا حزبالله لبنان را یک حکومت ملی عنوان میکند و میگوید: «تهاجم و زور نتیجهای به دنبال ندارد و باید سازمان ملل در مورد مشکلات منطقهء خاورمیانه وارد عمل شود. هرچند که اکنون این سازمان به وسیلهء آمریکا کنترل میشود.» وی در همین باره تصریح میکند: «در روند فعالیتهای سازمان ملل باید تجدیدنظر شود و سهم مشارکت کشور و همچنین تواناییهای آنها در ادارهء این سازمان یکسان شود.»تونی بن هرچند آمریکا را در عراق شکست خورده تلقی میکند اما از احتمال ازدیاد فشار این کشور با ایران و سوریه خبر میدهد و میافزاید: «به نظر من برنامهء بعدی آمریکا برخورد با ایران و سوریه است و در همین راستا آمریکا در درجهء اول بر روی مسایل هستهای ایران فعالیت میکند و اکنون هم اعلام کرده ایران به حزبالله کمک میکند و در عراق مشکل ایجاد میکند.»
وی برپایی جنگهای اخیر به بهانهء ایجاد دموکراسی را غیرمنطقی میداند و یادآور میشود: «تنها مردم هر کشوری میتوانند برای خودشان دموکراسی ایجاد کنند و این آفریقاییها بودند که آپارتاید را برداشتند ضمن اینکه در خیلی از کشورها همچون عربستان سعودی دموکراسی وجود خارجی ندارد، اما آمریکا به سراغ آنها نمیرود.»
وی که زمانی نیز در راس حزب کارگر انگلستان حضور داشته به دو ملاقات خود در سال 1993 و یک دههء بعد از آن 20033 میلادی) اشاره میکند و میافزاید: «در اولین ملاقات با صدام، دو ساعت صحبت کردم و از او خواستم که تمام گروگانهای انگلیسی را آزاد کند و کرد.»
وی به نقل قول از صدام در ملاقات آن جلسه میپردازد و میگوید: «آمریکا در مورد حملهء ما به ایران و کویت مخالفتی از خود بروز نداد ولی بعدها ،موضعگیری خود را وارونه نشان داد.» تونی بن از بیرحمی و دیکتاتور بودن صدام یاد میکند اما خاطرنشان میکند: «وقتی بازرسان به عراق رسیدند، نه سلاح شیمیایی بود و نه هیچ چیز دیگر و همهء اینها را صدام در ملاقات دومش با من گفته بود; او رابطهء خود با القاعده را تکذیب کرد و بعدها معلوم شد که راست میگفته است.»
وی ناآرامیهای عراق را محصول تهاجم به این کشور میداند و میافزاید: «حتی اگر آمریکاییها از عراق بروند رابطهء تلخی بین شیعه، سنی و کرد باقی خواهد ماند و من فکر نمیکنم چیز خوبی از این کشور، بیرون بیاید.»
او از کاهش حضور انگلستان در منطقهء خاورمیانه خبر میدهد و میگوید: «بسیار علاقهمند هستم تا با احمدینژاد یک گفتوگوی تلویزیونی انجام دهم; گفتوگویی که در آمریکا و بریتانیا به صورت مستقیم پخش شود.»