فرهاد فرجاد: شش سال پس از آنکه کوزوو تحت نظارت سازمان ملل قرار گرفت، به نظر میرسد این استان آرام آرام میتواند از صربستان جدا شده و اعلام استقلال کند. اعضای شورای امنیت سازمان ملل به این اجماع نظر رسیدهاند که اجازه دهند کوزوو به راه خود برود. شورای امنیت بنا دارد تا پایان سال درباره سرنوشت کوزوو تصمیم بگیرد، مگر اینکه آلبانیاییهای کوزوو و صربها پس از ماهها مذاکره نافرجام، به نتیجهای قابل قبول دست یابند. اما بعضی قدرتهای جهان از این بیم دارند که چنین حرکتی جنبشهای جداییطلب را در دیگر مناطق به تشدید درگیریها خونین ترغیب و گروههای مستقل نوظهور را که هنوز درگیر نبرد نشدهاند، فعال کند. از سوی دیگر، روسیه که از مخالفان سرسخت استقلال کوزوو به شمار میرود، ممکن است به دنبال چنین حرکتی، با جنبشهای مشابه ضد روسی در گرجستان و مولداوی روبهروی شود. از زمانی که سازمان ملل، کنترل کوزوو را بر عهده گرفته، شش کشور انگلستان، فرانسه، ایتالیا، آمریکا، آلمان و روسیه با هدف رسیدن به یک اجماع نظر جهانی، روی آینده این استان و یافتن بهترین گزینههای ممکن کار کردهاند.
اعضای فعال این شورا در پرونده کوزوو، به تازگی از پیشنویس طرحی خبر دادهاند که بر اساس تدابیر پیشگیرانه از جنبشهای جداییطلب مشابه در منطقه تهیه و تنظیم شده است.
کنترل کوزوو که هنوز هم به طور رسمی بخشی از صربستان به شمار میآید، در ژوئن 1999 به دست سازمان ملل افتاد، یعنی از زمانی که نیروهای یوگسلاو، پس از متهم شدن به سبعیت و خشونت علیه مردم، با بمبارانهای پیدرپی ناتو مجبور به خروج از قدرت شدند. طی سالهای 98 و 99 نزدیک به 10 هزار نفر شهروند غیرنظامی (غالبا از نژاد آلبانیایی) توسط ارتش یوگسلاوی کشته شدند و پلیس صربستان نیز در مبارزه با تحرکات چریکی داخلی، در کشتار آلبانیاییها بینقش نبود.
دیپلماتهایی که به نمایندگی از آمریکا و انگلستان در مذاکرات کوزوو حضور دارند معتقدند تنها راه مورد قبول آلبانیاییها کوزوو استقلال این استان از صربستان است، به شرط آنکه کوزووی مستقل حقوق صربهای اقلیت خود را محترم و تضمین شده بشمارد. دیگر دیپلماتها بر یافتن راهحلهای سریعتر تاکید دارند، چرا که افزایش روزافزون، دشوار و هزینهبر اما ضروری نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در منطقه و نیز لزوم پشتیبانی پرهزینه مقامهای بینالمللی که اکنون کوزوو را اداره میکنند، نمیتوان بیش از این ادامه یابد. از دیگر سو، رهبران صربستان که به تازگی از استقلال «مونتهنگرو» زخم خوردهاند و اینک خود را در آستانه یک تجزیه جدید دیگر میبینند، معتقدند استقلال کوزوو میتواند بوسنی و هرزگوین- یکی دیگر از بخشهای جمهوری یوگسلاوی سابق- را به تجزیه ترغیب کند. «میلوارد دودیک»، نخست وزیر جمهوری صربستان بوسنی (این منطقه طی جنگ در سالهای 92 تا 95 تحت محاصره صربهای بوسنی تبار بود) چندی پیش گفت: بهترین راهکار، محترم دانستن حق مردم محوری در منطقه با برگزاری یک همهپرسی است.
این جمهوری پس از پایان درگیریهای بخشی از خاک بوسنی باقی ماند. ولی بسیاری از سیاستمداران صربستان بوسنی، همواره بر این امید بودهاند که این جمهوری سرانجام از سیطره بوسنی خارج و به همسایه خود، صربستان بپیوندد. اگر چه میلوراد دودیک، مدتی پس از طرح پیشنهاد همهپرسی، حرف خود را پس گرفت و این پیشنهاد را غیرعملی و تئوریک خواند، اما سیاستمداران صرب تبار منطقه میگویند، چنانچه کوزوو مستقل شده، فشارها در راستای تجزیه بوسنی نیز افزایش خواهد یافت.
بعضی از رهبران صربستان، پیشنهاد دادهاند کوزوو خود به دو نیم شده، شمالیهای صربنشین بخشی از خاک صربستان باقی بمانند و جنوبیهای آلبانیاییتبار، دولت مستقل تشکیل دهند.
این در حالی است که سدومیر آنتیک، یکی از اعضای گروه «به علاوه GIV» (از احزاب سیاسی دولت ائتلافی صربستان) به تازگی گفته است: «اگر آلبانیاییها استقلال میخواهند، باید به ازایش بهایی را بپردازند.»
سازمان ملل اخیرا 500 افسر پلیس را در شمال کوزوو به نیروهای حافظ صلح منطقه افزود. این تجهیز نیرو در پی تهدیدات رهبران محلی صرب تبار مبنی بر تشکیل گروههای پارتیزانی برای تامین امنیت صربها در مقابل آلبانیاییها انجام شد. در مقابل، رهبران محلی آلبانیایی میگویند؛ چنین اقدامهایی بر تحرکات جداییطلبانه دامن خواهد زد. در همین حال، نیروهای حافظ صلح ناتو از احتمال بازگشایی یک پایگاه نظامی در منطقه خبر دادهاند. این روزها خوره استقلالطلبی به جان روسیه نیز افتاده است. در کائوکاسوس، دو ناحیه «اوستیای جنوبی» و «آبخازیا» که پیشتر متعلق به روسیه بوده و اکنون جزو گرجستان هستند، مدتهاست آوای جدایی سردادهاند. هر دو منطقه، از اوایل دهه 90 از کنترل کامل دولت گرجستان خارج بودهاند. به علاوه، «ترانس نیستریا»، یکی از مناطق جداییطلب در حاشیه شرقی مولداوی نیز در پی رسیدن به استقلال تلاش میکند. ژانویه گذشته، ولادیمیر پوتین تصریح کرد: استقلال کوزوو بدون شک پیش درآمدی بر تجزیه کائوکاسوس خواهد بود، وی گفت: اگر قرار است کوزوو استقلال کامل را حق مسلم خود بداند، چه کسی میتواند این حق را برای «آبخازیا» و «اوستیای جنوبی» قائل نشود؟
سیاستمداران آبخازیا، به تازگی اظهار داشتهاند تمایل این منطقه برای استقلال، بسیار شدیدتر از خواسته کوزوو است، چرا که آبخازیا تحت نظارت جوامع بینالمللی نیست، ضمن اینکه از 12 سال پیش تا به امروز از دولتی دموکراتیک برخوردار بوده است. با تمام این حقایق، به نظر میرسد کوزوو زودتر از رقیبان خود در مسابقه استقلالطلبی ناحیه بالکان به خط پایان برسد. چرا که این هدف، از سوی سیاستمدارانی که به نمایندگی از قدرتهای بزرگ غرب بر پرونده کوزوو متمرکز شدهاند، مورد پشتیبانی و حمایت قرار گرفته است. حجیم شدن پرونده پرهزینه کوزوو در شورای امنیت سازمان ملل بر شتاب دیپلماتها در رسیدن به اجماع نظر افزوده است. به مجموع فاکتورهای یاد شده، استعفای قریبالوقوع رئیس گروه عملیاتی سازمان ملل در کوزوو را نیز اضافه کنید. «سورن جسن پیترسون»، دوشنبه گذشته اعلام کرد: تا پایان ماه میلادی جاری از سمت خود کناره خواهد گرفت. پیترسون دانمارکی که از ژوئن 2004 در کوزوو مستقر شده، طولانیترین فرماندهی عملیاتی سازمان ملل را نیز در سابقه خود اندوخته است. وی که در سال 99 قدرت را از استانداری صربستان تحویل گرفت. تا به امروز، اداره کوزوو را بر عده داشته است.