تحولات داخلى و مرزى دو کشور همسایه و هم کیش افغانستان و پاکستان در ناحیه پر تنش آسیاى جنوب غربى به اولویت اول روابط خارجى و نگرانى جدى دولت جدید واشنگتن و دمکرات ها تبدیل شده است. مسأله اى که هر چقدر در آن دست و پا مى زنند بیشتر در آن فرو مى روند. آقاى اوباما نیز اعلام کرده که شرایط در افغانستان پیچیده تر از عراق شده است. به گزارش دیپلماسى ایران در حالى که تیم روابط خارجى رئیس جمهور جدید آمریکا در حال مزه مزه کردن و فهم احتمالى تحولات و واقعیات و مسائل این منطقه مهم و در عین حال خطرناک براى این کشور و جبهه غرب هستند به نظر مى رسد آنها احساس مى کنند لازم است براى جلب همکارى همه بازیگران موثر منطقه و یا حداقل شنیدن نقطه نظرات و ملاحظات آنها ترتیب اجلاسى را براى جمع کردن کشور هاى مرتبط با افغانستان به جریان بیندازند. کاهش حملات هواپیما هاى مدرن و بدون سرنشین آمریکا به نواحى وزیرستان جنوبى و شمالى پاکستان که در هفته هاى گذشته و در ماه هاى آخر حکومت جرج بوش بر آمریکا به اوج خود رسیده بود به یک توقف نا گزیر و اجتناب ناپذیر رسیده و تا حد زیادى فروکش کرده است. این کاهش حملات نظامى و هوایى بدون تردید با ملاحظات و فشارهاى دولت و ارتش پاکستان هم خوانى دارد.
جابجایى و کوچ صدها هزار نفر از مردم نواحى مذکور هم در احساس نگرانى و ترس مهاجمان از پیامدها و عواقب حملات خود موثر بوده است. بدون تردید و به همانگونه که قبلا پیش بینى مى شد افزایش این حملات و فشارها با واکنش هاى تند و وسیع تر از گذشته در نواحى درگیر در پاکستان منجر خواهد شد. تحولات یکساله در ناحیه شمال غربى ایالت سرحد و سوات پاکستان و همراهى و توافق دولت پاکستان در نیمه فوریه سالجارى میلادى با این تحولات نهایتا منجر به پذیرش خواست و هدف طالبان و شرعیت خواهان تند روى پاکستانى براى برقرارى حکومت شرعى مورد نظر آنها در این نواحى شد. مدل و الگویى که مى تواند به سرعت به سایر نواحى پاکستان و حتى منطقه سرایت کند. تندرویان قبل از این تحولات و موفقیت ها با حملات متعدد و آتش زدن مکرر مدارس و ضرب و شتم دانش آموزان به ویژه دختر و نیز حمله به سایر مراکز فرهنگى محلى در نقاط مختلف پاکستان که عموما نیز مذهبى هستند خواستهاى خود را به پیش برده و تحمیل کرده بودند. اجلاس سى و یکم مارس در ارتباط با افغانستان در رم ایتالیا در پرتوى این تحولات بى سابقه برگزار خواهد شد. بدون شک تامل در تحولات پیش آمده مى تواند موید زنده شدن طالبان دو سوى مرزهاى پاکستان و افغانستان در ماه هاى پیش رو و فرا رسیدن بهار و موج جدید حملات طالبان و متحدان القاعده اى ایشان در این دو کشور و مناطق بر علیه سربازان غربى باشد. چیزى که به اختلافات جبهه غرب دامن مى زند و تصمیم گیرى براى ادامه نبرد علیه شورشیان طالبان را به مخاطره جدى در نزد این جبهه خواهد انداخت.
براساس نظرسنجى هاى اخیر صورت گرفته در پاکستان، هند که همواره به عنوان دشمن شماره یک پاکستان مقام اول را در این افکار سنجى ها دارا بود جاى خود را به آمریکا داده است. قبل از آن آمریکا متحد اسلام آباد بر علیه هند محسوب و تبلیغ مى شد. آمریکایى ها در ابتداى ورود به افغانستان و اشغال خاک این کشور و استقرار واحد هاى امنیتى و نظامى خود در پاکستان به این ملاحظات و تذکرات توجه نداشتند که اصولاً افغانستان جاى ماندن نیروى خارجى نیست. آنها بدون اطلاع و مطالعه تاریخ حداقل سیصد ساله اخیر افغانستان و منطقه و ناشى از هیجان حوادث ۱۱ سپتامبر و احساس ابر قدرتى وارد نواحى مذکور شدند! اظهار تمایل اخیر آقاى اوباما در مصاحبه با نیویورک تایمز براى مذاکره با طالبان میانه رو ناشى از تجربیات ۷ ساله اخیر نظامیان آمریکا در ترجیح زبان زور و نظامى گرى در افغانستان است. تعطیلى دیپلماسى و زبان گفتگو به عنوان راه اول حل و فصل امور و فهم بهتر مسائل در سال هاى اخیر که آمریکا مهمترین مانع این مسیر بوده بیشترین خسارت و صدمه را به روند همکارى ها و صلح منطقه اى وارد کرده است. در کنار تغییر و تحولات صورت گرفته اتفاقات مهم و جالبى نیز از سوى طرفین درگیر در منطقه در پیش گرفته شده است.
حداقل دو بار حملات سنگین و انهدام مراکز و دپوى ادوات و تجهیزات نظامى نیروهاى ناتو در پاکستان توسط نیروهاى طالبان انجام شده است که نمى توانسته بدون حمایتهاى لازم محلى و یا خارجى امکان تحقق پیدا کند. حرکت آشکار روس ها در جلب نظر قرقیزها در تعطیل نمودن پایگاه لجستیکى و تدارکاتى راهبردى مناس در این کشور که جبهه ناتو را از یکى از مراکز مهم تغذیه عملیات و کمک رسانى خود در افغانستان محروم مى کند و همزمان دعوت روس ها از آمریکایى ها براى کمک بیشتر مسکو به غرب در حمایت هاى تدارکاتى و سوخت رسانى موردنظر آنها به افغانستان از طریق خطوط آهن خود در آسیاى میانه و وابستگى بیشتر غرب به روسیه در جبهه افغانستان کمتر از یک فاجعه راهبردى براى غرب تلقى نخواهد شد. روسیه در این اوضاع و احوال کارت هاى بیشترى براى مواجهه با فشارهاى غرب علاوه بر تمایل به همکارى در پرونده هسته اى ایران روى میز قرار خواهد داد و مى داند که چگونه با آنها بازى کند.
در این تحولات عملیات مشترک و کم سابقه ارتش هاى افغانستان و انگلیس در نواحى جنوب و هلمند افغانستان بر علیه مراکز تولید مواد مخدر و قاچاقچیان و گنگ هاى مواد، همه از آرایش و رویکردهاى جدید نظامى در افغانستان حکایت مى کند. همچنین ترغیب ایران به واکنش مثبت و قبول درخواست جبهه غرب و ناتو براى استفاده از مسیر کشورمان در تدارک نیروهاى این سازمان به افغانستان که با تحریک رقابتى با روسیه مزین و همراه است کاملا غیرمنطقى است. ایران نمى تواند شاهد حرکت کاروان هاى نظامى غربى براى جنگ و بمباران هاى وسیع در افغانستان و نواحى مرزى آن با پاکستان باشد.
سیاست ها، منافع ملى و علایق وعواطف مردم دو سوى مرزهاى شرقى کشور، شبیه سازى جنگ بین الملل دوم و عبور نیروهاى غربى از خطوط مواصلاتى کشور را کاملا مردود مى کند. استدلال هایى که در این جهت ارائه مى شود بیشتر بر پایه تحریک رقابتى غرب میان ایران و روسیه و حتى پاکستان قرار گرفته است. نتایج و شکست حضور و استفاده نیروهاى غربى از خاک پاکستان و کشورهاى آسیاى میانه جایى براى تردید در این مورد باقى نمى گذارد. انتخابات ریاست جمهورى در افغانستان نیز سر انجام با کشمکش هاى صورت گرفته میان حامد کرزاى پشتون و نظامیان آمریکایى احتمالا در ماه اوت سالجارى برگزار خواهد شد. نگرانى جبهه غرب از سرانجام این انتخابات در حالى که دولت آقاى کرزى به شدت در ماه هاى گذشته از سوى مقامات واشنگتن و لندن به بى کفایتى در اداره کشور و مبارزه با مواد مخدر و فساد متهم است تصمیم گیران غربى را در تصمیم سازى معمول آنها در قبال تحولات آینده افغانستان با مشکلات بیشترى مواجه مى کند. به خصوص آنکه چنانچه بقاى دولت کرزاى و یا به کرسى نشستن فرد جدید با مقتضیات و شرایط پیچیده امروز افغا نستان همراه و هم سنخ نباشد و نظر همسایگان آن را جلب نکند صحنه افغانستان و پاکستان را با ادامه بحران ها و مشکلات دیگرى همراه مى سازد.
پاکستان از نظر سیاست هاى سلبى خود در افغانستان و تمایل سنتى و شدید خود به استقرار یک دولت تابع و ضد هندى در کابل و ایران از جنبه سیاست هاى ایجابى و اثباتى خود و ترجیح یک دولت مرکزى قوى در کابل که حافظ ثبات و امنیت و مانع تولید مواد مخدر در این کشور باشد هر دو براى هر راهبرد و تصمیم جهانى و بین المللى حیاتى اند. بدون شک تقویت پیوندها و روابط سیاسى و اقتصادى کشورمان با دولت هاى پاکستان و افغانستان و حضور موثر و هدفمند در اجلاس هاى بین المللى موید و در جهت منافع و امنیت ملى کشورمان و حساسیت هاى آن است. تجربه موفقیت آمیز و ماندگار رویکرد و سیاستهاى اقتصادى و عمرانى ما در افغانستان در سالهاى گذشته مى تواند همچنان محل و الگوى دولت در قبال افغانستان و کسب حمایت افکار عمومى در این کشور و جامعه بین الملل باشد. در حالى که پاکستان اسیر مسائل داخلى است و افغانستان هر چه بیشتر بى تاب و بى حوصله براى تغییرات جدید مى شود، تبعات ادامه ناامنى و بى ثباتى در این کشور به شکل مهاجرت ناخواسته بیشتر، انتقال مواد مخدر و جرم و جنایت و توسعه فقر ادامه خواهد یافت. تا در کنار تداوم حضور نیروهاى خارجى و افزایش آنها در کنار مرزها و کشورهاى همسایه، تحولات و حوادث مهمى را در بهار و تابستان آینده رقم بزند. برنامه جدول خروج منطقى نیروهاى آمریکایى از افغانستان و پاکستان نه تنها به کاهش تنش ها کمک مى کند بلکه از عقب نشینى ناگهانى این نیروها و ایجاد خلاء ناشى از آن نیز مى تواند جلوگیرى نماید.