رعنا زوره
روحانی: ترجیح دادم فردی هماهنگتر با دولت مسئولیت شورای عالی امنیت ملی را بگیرد
دبیر سابق شورای عالی امنیت در جمع خبرنگاران در خصوص تغییر آرایش سیاسی در کشور گفت: آرایش سیاسی که امروز در حال شکلگیری است با آرایش سیاسی قبل از انتخابات نهم ریاست جمهوری بسیار متفاوت است. با گذشت زمان ممکن است مجددا تغییراتی در این آرایش هم به وجود آید، حتی در جناحهای راست، چپ و سنتی، در آنها نیز شکاف و انشقاق و یا ائتلاف میبینیم و حتی ممکن است تغییرات دیگری را نیز شاهد باشیم. روحانی درباره انتخابات مجلس خبرگان نیز گفت: ممکن است فهرستهای مختلفی منتشر شود، چرا که قرار است این دو انتخابات همزمان برگزار شود و این خود به خود باعث میشود که مشارکت و حساسیت مردم به ویژه روی انتخابات خبرگان بیشتر شود. روحانی در بخش دیگری از مصاحبه خود در این خصوص که بعضا مطرح میشود شورای عالی امنیت ملی بنا به مصوبهای روزنامهنگاران را از پرداختن به برخی مباحث هستهای منع کرده است، گفت: شورای عالی امنیت ملی در گذشته نیز همواره توصیههایی به مطبوعات داشت، اما ما در آن دوران همواره دنبال اقناع بودیم، بدین معنی که زمانی که یک مساله مهم رخ میداد مدیران مسوول روزنامهها و سایر رسانهها را دعوت و در آن باره بحث میکردیم، ما و آنها نظراتمان را ارائه میدادیم لذا در آن دوره میتوان گفت که ما بیشتر به دنبال اقناع بودیم. از این رو در طول مدتی که در شورای عالی امنیت ملی فعالیت میکردم، با این که این اختیار را داشتیم که مثلا از یک روزنامه شکایت کنیم و با شکایت ما هم طبق قانون روزنامه بسته میشد، هیچگاه این کار را نکردیم. شیوه ما این بود اما ممکن است که شیوهها در این زمان تغییر کرده باشد، به نظر بنده بهترین راه برای مطبوعات و رسانهها اقناع است. روحانی درباره علت کنار رفتن از سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی پس از روی کار آمدن دولت جدید گفت: در حال حاضر به عنوان نماینده مقام معظم رهبری در این شورا فعالیت دارم اما دبیری شورای عالی امنیت ملی از آنجا که با حکم رئیس جمهور نصب میشود، دیگر به عهده بنده نیست. دولت جدید قاعدتا افرادی را که بهتر بتوانند با آن کار کنند، میپسندد. البته این قضیه دو جانبه بوده است. بنده شانزده سال در این سمت بودم و فکر کردم که کافی است، در زمان آقای هاشمی رفسنجانی و خاتمی هم آنها بسیار مصر بودند که بنده در این سمت باقی بمانم. من هم هماهنگی کافی با آن دولتها و با دو رئیس جمهور وقت داشتم. البته اعتماد دو جانبهای که وجود داشت نیز قابل طرح است. وی افزود: در این مقطع احساس کردم که شاید همه آن شرایطی که در گذشته بود امروز نباشد، لذا ترجیح دادم فردی که مناسبتر است و البته با دولت هماهنگتر، این سمت را بر عهده بگیرد.
«ما مرده، شما زنده، بالاخره یک روزی در مورد پرونده هستهای باید با خارجیها پای میز مذاکره بنشینیم.» این سخنان حسن روحانی دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی است که روز پنجشنبه در ساختمان قدیمی دفتر مرکزی حزب اعتدال و توسعه حضور یافته بود. حسن روحانی دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی در نشست دبیران این حزب شرکت کرد تا همراهی خود را با اعضای حزب نشان دهد. او در کنار دیگران حضور یافت و برای سخنرانی روی صندلی چوبی قدیمی سالن اصلی این ساختمان نشست. او حتی بدون میکروفن مباحث خود را مطرح کرد. در کنار او محمدباقر نوبخت دبیر کل حزب اعتدال و توسعه نشسته بود. او این بار یکی از پدران معنوی حزب اعتدال و توسعه، حسن روحانی، مرد هستهای ایران را دعوت کرده بود تا این دیپلمات هستهای ناگفتههای خود را میان اعضای حزب مورد علاقهاش مطرح کند.
حسن روحانی که در دو دولت هاشمی و خاتمی برای 16 سال سکاندار عرصه امنیت ملی کشور بود در پایان دولت خاتمی به میل خود کسوت دبیر شورای عالی امنیت ملی کشور را ترک کرد تا به گفته خودش فردی سکان این نهاد را به دست گیرد که با دولت نهم هماهنگی لازم را داشته باشد. البته او هنوز به عنوان نماینده رهبری در این شورا حضور دارد. و اینگونه بود که علی لاریجانی رقیب انتخاباتی محمود احمدینژاد، دبیری شورای عالی امنیت ملی دولت نهم را عهدهدار شد. به جز حسن روحانی و برخی از اعضای تیم هستهای ایران در دولت قبل، حضور چهرههای دیگر نیز به نشست استانی حزب حساسیت خاصی بخشیده بود. فاطمه هاشمی دختر بزرگ هاشمی رفسنجانی از جمله چهرههایی بود که ظاهرا به خواست پدر، عضو شورای مرکزی حزبی است که با حمایتهای معنوی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام حرکت میکند. حزب اعتدال و توسعه که با هدف تعیین استراتژی انتخاباتی خود در سال 85 مردان سیاسی خود را از سراسر کشور به تهران فراخوانده بود، ابتدا مبحث هستهای را مطرح کرد تا سپس در پشت درهای بسته و بدون حضور خبرنگاران استراتژی دو انتخابات آتی را بررسی کنند. اعتدال و توسعه نیز همچون دیگر گروههای سیاسی که رایزنیهای خود را به صورت آشکار و پنهان آغاز کردهاند در نشست روز پنجشنبه خود تلاش کرد تا با جمعبندی نظرهای مختلف از دفاتر استانی سراسر کشور در دومین گردهمایی دبیران استانی خود به یک استراتژی واحد برای ادامه راه در این دو انتخابات برسد.
اما در این نشست، حسن روحانی نکات مهمی را در خصوص پرونده هستهای ایران که از تخصصهای او به شمار میرود مطرح کرد. او ابتدا احزاب و گروههای سیاسی را در شرایط حساس کنونی به کمک به دولت دعوت کرد و گفت: در دنیا معمولا حزبی که حاکم نیست به فکر کمک به حاکمان هم نیست، اما در جمهوری اسلامی ایران نباید این گونه باشد و چه حزب حاکمی که در مصدر حکومت است و چه حزبی که حاکم نیست، باید کمک به نظام را وظیفه دینی، ملی و انقلابی خود بداند و در هر شرایطی به این امر بیندیشد.
عملکرد همراه با بدبینی از ابتدای انقلاب
رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام سپس در تحلیل روز شمار نظام جمهوری اسلامی ایران به شرایط چالش برانگیز پس از جنگ تحمیلی اشاره کرد و گفت: عملکرد ما از ابتدای انقلاب تا امروز همیشه همراه با بدبینی فوقالعاده شدید نسبت به قدرتهای خارجی بوده است. البته نباید فراموش کرد که کشور ما در طول دهههای گذشته از سوی قدرتهای خارجی اعم از شرقی و غربی صدمات زیادی دیده و برای استقلال خود بهای زیادی پرداخته است؛ در واقع عامل اصلی برای انقلاب، تاکنون بحث تحقیر خارجی بوده است. روحانی با اشاره به مباحث ابتدای انقلاب از جمله بحث تسخیر سفارت آمریکا گفت: در بحث لانه جاسوسی یک راه این بود که با آمریکاییها بنشینیم و مساله را فیصله دهیم، اما ما به جای این که به مذاکره با طرفمان بپردازیم، در این مساله احساسات را وارد کردیم و آن قدر قضیه را کش دادیم تا رسیدیم به مقطعی که حاضر شدیم بعد از تحمیل جنگ، با آمریکا بنشینیم، اما آن زمان دیگر دیر بود. دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی همچنین در ادامه تشریح عدم تصمیمگیری به موقع در مقاطع حساس، به قضیه گروگانگیری اشاره کرد و گفت: در آن قضیه نیز تا زمانی که عراق به ما حمله نکرده بود، هیچ کس جرات نمیکرد به حل و فصل مساله بپردازد. اما پس از آن آمادگی پیدا کردیم، حتی این اواخر در این زمینه عجله هم کردیم چون با زمان انتخابات آمریکا یکی شده بود، به سرعت آن را حل کردیم. روحانی ادامه داد: در جنگ نیز زمانی که در موضع قدرت بودیم و خرمشهر را پس گرفته بودیم، باز هم نتوانستیم تصمیم بگیریم که همزمان با دفاع مقدس با دشمن سر میز مذاکره بنشینیم و بحث کنیم، این قضیه را عقب انداختیم تا به جایی رسیدیم که دیگر راهی جز قطعنامه مذاکره برایمان باقی نماند و آن زمان بود که مذاکره با عراق را انتخاب کردیم و البته آن هم خیلی دیر بود. روحانی دلیل تمام این قضایا را بدبینیهای عمیق که به گفته وی در پس ذهنها وجود دارد، عنوان کرد و گفت: ما همواره نمیخواهیم با خارجیها به ویژه دشمن بنشینیم و همیشه احساس میکنیم اگر این کار را بکنیم، سرمان کلاه رفته است، همان طور که شاهد بودیم برخی عزیزان از تریبونهای عمومی اعلام کردند که هر وقت ما با خارجیها مینشینیم، سرمان کلاه میرود که البته من این قضیه را قبول ندارم و معتقدم این نگاه هم ناشی از بدبینیای است که به آن دچار هستیم.
شرایط امروز پرونده هستهای را سختتر کرده است
روحانی سپس به مساله پرونده هستهای ایران اشاره کرد و گفت: تدبیر جمهوری اسلامی در این بود که در مساله هستهای که امروز به یک مساله پیچیده تبدیل شده است، بتواند از راههایی پیش رود که هزینه کمتری دارد، اما شرایط امروز روند را سختتر کرده است. اگر چه مردم مسرور و خوشحال هستند که دانشمندان در سازمان انرژی اتمی توانستهاند موفقیتهای خوبی در زمینه فناوری هستهای کسب کنند، اما باید به یادداشت که این تلاشها مربوط به آخرین سالهای نخستوزیری مهندس میرحسین موسوی است و از این زمان تلاشها در آن زمینه آغاز شده بود و در همه دوران ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی، همه چیزهایی که امروز داریم، آماده شده بود. سانتریفوژها و بخش لیزر و غنیسازی، همه در آن دوران شکل گرفت. وی در ادامه به تلاشهای فراوانی که در دولت خاتمی در این خصوص صورت گرفت اشاره کرد و گفت: در آن دوران تلاش شد که این فناوری بومی و در داخل هم برای ساخت و تولید آن اقدام شود، که البته اقدامات گستردهای در آن زمان صورت گرفت. نباید از یاد برد که از سال 67 تا امروز در این مسیر حرکتهای زیادی شده و به ویژه دولت هاشمی رفسنجانی و خاتمی زحمات زیادی را در این زمینه متحمل شدند، تا جایی که توانستیم در سال 81 به فناوری غنی سازی دست یابیم. روحانی با اشاره به این که در سال 81 توانستیم با تزریق 6 UF به غنیسازی 72 درصد برسیم، گفت: خاتمی در 22 بهمن سال 81 دستیابی به این دستاورد را به عنوان پیروزی بزرگ ملت ایران عنوان کرد، البته در آن زمان اصفهان ناقص بود و اراک تازه شروع شده بود و در تولید کیک زرد، قدمهای اولیه را برداشته بودیم که لازم بود کامل شود.
دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی با اشاره به آنچه سر و صداهای راه افتاده در دنیا علیه ایران در سال 81 خواند افزود: پس از آن در سال 82 بود که پرونده ایران به شورای حکام رفت و در آن مقطع بود که تبلیغات دروغین علیه ایران در جهان به راه افتاد. متاسفانه با این دروغها افکار عمومی مشوش شد تا رسیدیم به قطعنامه شهریور سال 82 که این قطعنامه برای جمهوری اسلامی خوشایند نبود و ما را تا مرز فرستادن پرونده به شورای امنیت در اجلاس بعدی نزدیک کرد. روحانی با اشاره به تصمیمات حکیمانهای که جمهوری اسلامی در این زمینه اتخاذ کرد، خاطرنشان کرد: البته این تصمیمات حکیمانه مربوط به کل نظام بود. ما در آن زمان تصمیم گرفتیم فعالیت نطنز را تعلیق کنیم، اما کارهای دیگر را تکمیل کردیم. در نطنز به فناوری غنیسازی دست یافته بودیم و آژانس هم این را میدانست، اما در عین حال اراک و اصفهان و کیک زرد سه پروژهای بودن که ناقص مانده بودند؛ لذا تعلیق آن پرونده را که کامل بود، پذیرفتیم، اما تعلیق سه پروژه ناقص را نپذیرفتیم.
سایت اصفهان از فروردین ماه فعال بود
وی با اشاره به مذاکره ایران با اروپا پس از این مقطع گفت: برخی میگویند که با غربیها نباید مذاکره کنیم و چشمآبیها همیشه ما را گول میزنند. این حرفها، سخنانی واهی بیش نیست و متعلق به کسانی است که در این میدان نبودند، چرا که اگر بودند، میدانستند ایرانیها هوشمندند و قادرند منافعشان را تأمین کنند؛ چنانچه با اطلاع آژانس فرصتی آرام برای دانشمندان ما به وجود آمد تا بحث کیک زرد، اراک و به ویژه اصفهان را ادامه دهند. روحانی با اشاره به کامل شدن تقریبی فعالیتهای اصفهان در فروردین سال 83 گفت: در آن زمان مقداری کیک زرد را تزریق کردیم و توانستیم پس از مرحلهای فعالیتهای اصفهان را کامل کنیم. در مذاکرات پاریس که تعلیق را پذیرفتیم مطرح کردیم که باید اصفهان تکمیل شود، لذا اصفهان را تکمیل کردیم و تا فوریه سال بعد حدودا اسفند 83 اصفهان همچنان کار میکرد.
رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به روی کار آمدن دولت جدید ادامه داد: در دولت جدید خیلیها اصلا در این وادیها نبودند و نمیدانند که چه گذشته است، ما با اروپا در مذاکرات به نقطهای رسیدیم که اروپا فعالیت اصفهان و نطنز را پذیرفت. در فروردین سال 84 خبرگزاریهای خارجی اعلام کردند که ایران و اروپا سر 500 سانتریفوژ به توافق رسیدهاند که البته درست نبود و غربیها این حرف را به این معنی که آمادگی برای فعالیتها و مذاکرات بعدی دارند، زده بودند. البته بسیاری از روزنامهها در آن زمان به این قضیه حمله کردند و گفتند که چرا ما سر 500 سانتریفوژ با غربیها به توافق رسیدهایم. دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی، با ابراز تاسف از این که اروپا با نزدیک شدن به انتخابات ریاست جمهوری نهم ایران عقبنشینی کرد، گفت: آنها در آن مقطع احتیاط را پیشه کردند و گفتند نمیدانیم در انتخابات ایران چه خواهد شد؛ لذا ناچاریم صبر کنیم تا دولت سر کار آید. اگر چنین نبود ما به توافق نهایی با آنها نزدیک شده بودیم.
اما متاسفانه با روی کار آمدن دولت تاکتیکها در مساله هستهای تغییر کرد و در برابر این تاکتیکها که البته موفقیتهایی داشت، ناچار شدیم هزینههای زیادی بپردازیم. روحانی با بیان این احتمال که در آینده صدور قطعنامههایی در شورای امنیت علیه ایران را شاهد خواهیم بود، از مباحث خود دو نتیجه گرفت و گفت: درست است که ما نباید به دیگران خوشبین باشیم و همیشه باید نسبت به خارجیها احتیاط کنیم، اما باید بدانیم دیگران به دنبال منافع خودشان هستند و نه منافع ما، هم چنین باید بدانیم راه مذاکره و تعامل بسته نیست و میشود با خارجیها هم سر یک منفعت مشترک که قابل تعریف است، به توافق رسید. وی گفت: در دنیای امروز نمیشود مطرح کرد که یک کشور به هیچ عنوان نیازی به بیرون ندارد. این امکان وجود ندارد که تعامل با بیرون را کنار بگذاریم و بگوییم در هیچ شرایطی با خارجیها سر میز مذاکره نمینشینیم، البته بهتر است که در مناسبترین شرایط این کار را بکنیم. امروز پیشبینی میکنم که بر سر مساله هستهای در نهایت غرب و ما باید سر میز مذاکره بنشینیم و با تعامل این مساله را حل کنیم.