ترجمه: کاوه شجاعی: الهام علی اف رییس جمهور آذربایجان، پس از سالها انتظار برای اشارهای تاییدآمیز از سوی غرب، سرانجام به آمریکا میرود. دولت او امیدوار است که دیدار از ایالات متحده، موقعیت علیاف را ارتقا بخشد.
نزدیکان علیاف معتقدند میهمان جورج بوش بودن باعث افزایش مشروعیت بینالمللی او میشود. در غرب نام رییس جمهوری 44 ساله جمهوری آذربایجان را با تقلب در انتخابات، فساد و سرکوب مخالفان مترادف میدانند.
علی قازان اف رییس دفتر سیاسی رییس جمهوری آذربایجان میگوید: خیلی وقت است که منتظر این دیدار بودهایم. حالا آن زمان رسیده است و ما امیدواریم که آنجا بتوانیم بر سر مسایل جهانی بحث کنیم.
دیدار علیاف از ایالات متحده به انتقاداتی علیه بوش منجر شده است. آنها میگویند جورج بوش زمینه اصلی سیاست خارجیاش را «ترویج دموکراسی» اعلام کرده است و این اقدام او نیرنگآمیز است.
دعوت از علیاف در زمانی صورت گرفته است که درگیریهای دیپلماتیک آمریکا با روسیه و ایران – همسایگان باکو – شدت گرفته است.
هیچ رهبری در منطقه به اندازه علیاف در جهت سیاستهای آمریکا گام بر نداشته است.
علیاف سیاستمداری مسلمان اما سکولار است که گاز و نفت کشورش را به بازارهای غرب هدایت میکند. او در جنگ عراق از کمکهای نظامی به ایالات متحده، دریغ نکرده است. اما دولت او هیچگاه انتخابات بینقصی را برگزار نکرده است. پلیس ضد شورش در جمهوری آذربایجان بارها به تظاهرات اعتراضآمیز مخالفان حمله برده و آن را با زور بر هم زده است.
دعوت از او برای دیدار از آمریکا، تعجب رهبران دیگر اقمار سابق شوروی را برانگیخته است. طی سالهای اخیر، حمایتهای جورج بوش از روند دموکراتیزه شدن در منطقه، تنشها میان جنبشهای مخالفان و رهبران مستبد را افزایش داده است.
رهبران مخالفان معتقدند دو خواست عمده رهبران آمریکا، یعنی تمایل به تنوع بخشی به منابع انرژی و همچنین ترغیب رشد دموکراتیک در جمهوری آذربایجان با هم در تضاد هستند. آنها میگویند جورج بوش با دعوت از علیاف به انتخاب مهمی دست زده است: او نفت و موقعیت استراتژیک آذربایجان را به دیگر نگرانیهای معمولش ترجیح داده است.
علی کریملی، رهبر جبهه ملی جمهوری آذربایجان میگوید: وقتی که علیاف در انتخابات ناعادلانه و غیرآزاد سال 2003 پیروز شد، کاخ سفید از دعوت او به ایالات متحده خودداری کرد و منتظر بهبود وضعیت حقوق بشر ماند. اما حالا برای نیروهای دموکراسیخواه جمهوری آذربایجان دلیل این تغییر رویه روشن نیست.
کریملی پاییز گذشته جلوی دوربین خبرنگاران و چشم هزاران معترض به تقلب در انتخابات پارلمانی از پلیس کتک خورد. تظاهرات تا زمانی که پلیس با باتوم به مردم یورش نبرده بود کاملا صلحآمیز بود. او میگوید: من فکر میکنم کاخ سفید باید توضیح دهد آیا در طول سه سال گذشته اوضاع حقوق بشر در این کشور بهتر شده که علیاف را به آمریکا دعوت میکنند؟ او که در طول این سالها یک بار دیگر هم در آرای مردم دست برده است.
مقامات آمریکایی مصرانه میگویند که چیزی تغییر نکرده است و علیاف به خاطر «دیداری کاری» به ایالات متحده دعوت شده است. آنها ادعا میکنند که در این دیدار علیاف به آزادسازی در اقتصاد و سیاست جمهوری آذربایجان ترغیب خواهد شد. اقتصاد عمدتا در اختیار مقامات دولتی و طایفه علیاف قرار دارد.
یکی از مقامات بلندپایه وزارت خارجه آمریکا میگوید: اگر ما بخواهیم روابطمان را با جمهوری آذربایجان گسترش دهیم، باید این کشور به اصلاحات اقتصادی و سیاسی تن دهد. من مطمئنم که ما در این مورد کاملا صریح و روشن سخن خواهیم گفت.
مذاکرات ایالات متحده و جمهوری آذربایجان در سه موضوع برگزار خواهد شد: دسترسی به منابع انرژی، همکاری در موضوع امنیت بینالمللی و اصلاحات اقتصادی و سیاسی.
باکو در مورد اول رضایت ایالات متحده را جلب کرده است. این کشور از احداث خط لوله برای انتقال منابع دریای خزر به غرب حمایت کرده است. سربازان ارتش این کشور نیز در عملیات نظامی به رهبری آمریکا در افغانستان و عراق شرکت کردهاند.
علاوه بر این هواپیماهای آمریکایی حق پرواز در فضای قلمرو جمهوری آذربایجان را دارند و این کشور از نوسازی یک فرودگاه و پایگاه هوایی توسط پنتاگون در خاک خود حمایت کرده است. هواپیماهای نظامی ایالات متحده از این پایگاه استفاده خواهند کرد.
ناظران بینالمللی تمامی رایگیریهایی را که در طول دوران زمامداری علیاف برگزار شده، ناعادلانه و غیرآزاد خواندهاند. به جای آن تقلب و سوءاستفاده منابع دولتی در انتخابات به شدت رواج دارد.
شبکه تلویزیون دولتی هم – مانند دوران پدرش حیدر علیاف-مبلغ کیش شخصیت علیاف به شمار میرود.
سرگئی مارکوف، رییس انستیتوی مطالعات سیاسی در مسکو و مشاور دولت روسیه میگوید: افکار عمومی روسیه با سیاست آمریکا در روسیه، نمیتواند این واقعیت را نادیده بگیرد که ایالات متحده برای دموکراسی ارزشی قائل نیست. آنها تنها به منافع اقتصادی و سلطه ژئوپلیتیک بر منطقه میاندیشند.
مارکوف و دیگر تحلیلگران یادآوری میکنند که غرب پس از برگزاری انتخابات ناعادلانه ماه گذشته در بلاروس این کشور را تحریم کرده است.
دیپلماتها مدعیاند که رهبران جمهوری آذربایجان در جلسات خصوصی بسیار مثبت هستند و قول حرکت کشور در مسیری دموکراتیک را میدهند. اما رهبری این کشور جلوی مردم نوع دیگری برخورد میکند: آنها یا به انتقادات غربی بیتوجهند یا در مواردی نادر از آن شکایت میکنند.
قازان اف رییس دفتر رییسجمهور در مورد انتقادات غرب پس از انتخابات اخیر میگوید: ما آنها را به انتقادی میان ملتهای دوست تعبیر کردیم. ما امیدواریم در آینده دلیلی برای انتقاد وجود نداشته باشد.