تاریخ انتشار : ۰۳ ارديبهشت ۱۳۸۸ - ۰۸:۳۱  ، 
شناسه خبر : ۸۹۱۰۱
آمریکا از تکاپو باز نمانده است
اشاره: جورج بوش در نطق سالانه خود در سال 2004 در کنگره آمریکا از پیروزی در جنگ عراق در قالب کامیابی برای پیشبرد دموکراسی در خاورمیانه یاد کرد و برقراری دموکراسی در این منطقه را یکی از هدف‌ها و سیاست‌های اصلی خود دانست. وی در این سخنرانی از قصد خود برای حمایت از روند لیبرالیزه کردن و ایجاد فضای باز سیاسی در این منطقه خبر داد. از دل همین سخنرانی بود که طرح خاورمیانه بزرگ بر سر زبان‌ها افتاد. این طرح که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی در ذهن مردان سیاست در آمریکا جای داشت و قرار بود جمهوری‌های مستقل شده از این امپراطوری نیز در خاورمیانه بزرگ باشد سابقه‌اش به سال 1997 برمی‌گردد. در این سال کتابی به نام سیاست‌های فراآتلانتیک برای خاورمیانه بزرگ‌تر توسط انتشارات کمبریج به چاپ رسید. در سال 2004 ژنرال کالین پاول وزیر امور خارجه وقت آمریکا در سخنرانی‌اش در بنیاد «هریتیج» طرح آمریکا برای خاورمیانه بزرگ را تکرار کرد. بنیاد هریتیج و بنیاد دیل کارنگی مسوولیت طرح مکالمات خاورمیانه بزرگ را برعهده گرفته بودند. در این طرح خاورمیانه بزرگ به سه منطقه شمال آفریقا، خاور نزدیک و خاورمیانه تقسیم شده بود. در شش فوریه 2004 دیک چنی معاون بوش در اجلاس داووس سوییس اصول کلی طرح خاورمیانه بزرگ را تشریح کرد. این طرح اجزای 14 گانه‌ای دارد. دموکراسی اسلامی، زندگی در آزادی، جهان واحد، حقوق زنان، رهبران پیشتاز، اتحاد فرآتلانتیکی برای ایران، عراق جدید، آزادی کامل، بخشش و گذشت، نمونه اروپایی، استانداردهای فوق جهانی، صلح برای اعراب و اسرائیل و آزادی مضاعف راهکارهای رسیدن به خاورمیانه بزرگ بود. نقشه راه اقتصادی در این طرح با هدف ایجاد یک منطقه آزاد تجاری بزرگ هسته مرکزی طرح به شمار می‌آید. پس از اعلام این طرح، جهان عرب به ویژه حکومت‌هایی که دولت آمریکا به شمار می‌آمدند بیمناک شدند. رهبران آمریکا در سال 2004 اما توانستند در اجلاس گروه 8 این طرح را تشریح کنند. رهبران گروه 8 طرحی را برای حمایت از اصلاحات دموکراتیک، اقتصادی و اجتماعی در خاورمیانه بزرگ و شمال آفریقا تایید کردند. آنها در ایالت جورجیای آمریکا گرد هم آمده بودند و خواستار برقراری اصلاحات و ثبات در منطقه خاورمیانه شدند.

در راستای اهداف طرح خاورمیانه بزرگ، فعالیت‌های زیادی تاکنون انجام گرفته است. از جمله برجسته‌ترین فعالیت‌های انجام شده، برگزاری کارگاه‌های آموزشی متعدد و از جمله ورک شاب برای روزنامه نگاران و حقوقدانان و همچنین برگزاری کنفرانس قضائی در بحرین در سال 2003 با حضور قاضی دیوانعالی کشور ایالات متحده ساندرا دی اوکانر بود. موفقیت این کنفرانس موجب تشکیل کارگاه «زنان و قانون» در سال 2004 و آغاز برنامه‌های دیگری به منظور افزایش آگاهی زنان از حقوق خود و فراهم کردن کمک‌های حقوقی شد. این برنامه همچنین منجر به یک برنامه اصلاحات قوانین تجاری، حمایت از کارگاه‌های آموزشی حل اختلاف، و برنامه‌هایی برای ایجاد موسسه عدالت منطقه‌ای شد. تشکیل مراکز آموزش مبازات انتخاباتی منطقه‌ای و ارائه آموزش گسترده‌تر تحزب به نامزدهای انتخاباتی فعلی و آتی موجب مشارکت بیشتر مردم می‌شود. هزینه طرح‌های دیگری که در سال 2004 پرداخت شد ایجاد یک مرکز منابع و آموزش قانونگذاری در منطقه خلیج فارس است.
رکن اقتصادی طرح شراکت خاورمیانه به دستیابی به اهداف بوش برای تشکیل منطقه تجارت آزاد خاورمیانه تا سال 2013 با دادن کمک‌های فنی به کشورها برای امضای موافقتنامه‌های تجارت آزاد با ایالات متحده، پیروی از موافقتنامه‌های چارچوب تجارت و سرمایه گذاری و پیوستن به سازمان تجارت جهانی کمک می‌کند. در این طرح اقتصاد خاورمیانه بزرگ به یکدیگر پیوند می‌خورد.
کمک‌های فنی داده شده تحت این طرح تاکنون به دستیابی به دو موفقیت بزرگ امضای موافقتنامه ‌کویز با مصر و تجارت آزاد با مراکش و بحرین کمک کرده است و امضای موافقتنامه تجاری و کویز با سایر کشورها نیز در دست اجراست.
برنامه‌های این شراکت همچنین با آموزش کارآفرینی و قرار دادن زنان جوان عرب در برنامه‌های کارآموزی شرکت‌های فرتون 500 به تشکیل شرکت‌های کوچک و متوسط که موتورهای رشد اقتصادی و موجب اشتعالزایی بیکاران هستند کمک می‌کند.
طرح خاورمیانه بزرگ و شمال آفریقا از تاسیس و فعالیت ‌«شرکت بین‌المللی فاینانس» برای ایجاد محیط تجاری بهتر برای شرکت‌های کوچک و متوسط و تشکیل مراکز کارآفرینی در مراکش و بحرین حمایت می‌کند.
آموزش با کیفیت: با در نظر گرفتن این واقعیت که تغییرات دموکراتیک نیاز به زمان دارد، رکن آموزش طرح با سازمان‌های غیر دولتی و دولت‌های منطقه شریک شده تا پایه‌ریزی آموزش با کیفیت، اساس تغییرات آینده باشد.
 ایجاد مرکز طرح‌های آموزش در اردن، طرح شراکت خاورمیانه از به کارگیری فناوری جدید و تخصص به منظور تشکیل دوره‌های آموزشی آن لاین جدید برای آموزش زبان انگلیسی حمایت می‌کند. آموزش زبان انگلیسی به دانشجویان کمک کرده تا مهارت‌های لازم برای رقابت در اقتصاد جهانی را کسب کنند.
«طرح ایجاد کتابخانه عربی من» کوشش بزرگ و جدیدی است به منظور ترویج مهارت خواندن، تفکر و تحلیل در دانشجویان جوان؛ این برنامه همچنین معلمان، والدین، و جامعه را فعالانه درگیر می‌کند. برنامه «رهبران دانشجو: مطالعه موسسات ایالات متحده» شبکه‌ای از مردان و زنان جوان و با انگیزه آموزش دیده در امر رهبری، حل مشکلی و مهارت‌های کارآفرینی به سبک جامعه آمریکا ایجاد می‌کند. این رهبران دانشجو رهبران آتی جامعه مدنی، بخش خصوصی، دولت، جامعه و کارآفرینان موفق منطقه خواهند بود. آنها بنیاد تغییرات آینده منطقه هستند.
طرح رباط (شراکت خاورمیانه) همچنین از راه اندازی شبکه منابع منطقه‌ای عرب وابسته به وب سایت‌های یادگیری جهانی که با ایجاد شبکه آن لاین اینترنتی به برقراری ارتباط میان معلمین، استادان و نهادهای آموزش در سراسر خاورمیانه را ممکن می‌سازد حمایت می‌کند. این مدخل از تعهد گروه 8 به اصلاحات آموزشی تحت طرح خاورمیانه بزرگ و شمال آفریقا حمایت می‌کند. واگذاری اختیار به زنان: در جاهایی که پیشرفت‌های بزرگی در بخش قانون گذاری حاصل شده، مانند قانون جدید خانواده در مراکش، پروژه‌های اسپانسر شده تحت رکن زنان، طرح شراکت خاورمیانه با حمایت از برنامه‌های آموزش عمومی و حصول اطمینان از درک و رعایت قانون به زنان کمک می‌کنند.
برنامه‌های جاری در بخش‌های دیگر، مانند مراکز آموزش مبارزات انتخاباتی منطقه‌ای به منظور کاستن موانع موجود در مسیر مشارکت بیشتر زنان در همه ابعاد حیات اجتماعی و از جمله رهبری سیاسی، زنان را با مهارت‌ها و استراتژی‌های لازم تجهیز می‌کند.
بیانیه کنفرانس خواستار انجام اقدامات قاطعانه جهت اجرای پیشنهادات مختلف برای تحقق توسعه اقتصادی، مشارکت سیاسی و ایجاد فرصت‌های آموزشی و تحصیلی بیشتر در خاورمیانه بزرگ شد. اعلامیه پایانی از گردهمایی برای آینده خواست که شرایط « گفت و گویی غیر رسمی، انعطاف پذیر، باز و فراگیر با هدف استحکام دموکراسی و مشارکت نهادهای جامعه مدنی، ایجاد آموزش‌های مهارتی و حرفه‌ای و تشویق رشد اقتصادهای مدرن مولد ثروت که کاملا با اقتصاد جهانی تلفیق می‌شوند» را فراهم آورد.
قرار شد در اوائل سال 2005 یک کارگاه سوادآموزی در الجزیره و کابل برگزار شود. قرار شد اردن میزبان نشست وزیران آموزش کشورهای منطقه برای گفت و گو درباره آموزش سواد آموزی، بهبود برنامه‌های آموزشی و راهکارهایی جهت بهبود اداره امور آموزشی گردد.
مراکش و بحرین هم جهت تاسیس مراکز منطقه‌ای برای آموزش مهارت‌های کارفرمایی ممتاز اقدام می‌کنند. این نهادها آموزش‌های بازرگانی با هدف ایجاد یک کادر بسیار مجرب از کارفرمایان جوان و تاجران حرفه‌ای در منطقه ارائه خواهند داد.
اردن و ژاپن در رابطه با برگزاری کارگاهی برای آموزش مهارت‌های شغلی مطرح کردند تا درباره راهکارهایی جهت تجهیز نیروی کار منطقه با مهارت‌هایی که لازم پیشرفت در اقتصاد جهانی می‌باشد به بحث و تبادل نظر بپردازند. شرکت کنندگان حمایت خود را از اصلاحات اقتصادی در دست اقدام در کشورهای منطقه اعلام کردند و بر لزوم پیشرفت‌های مستمر در ایجاد مناطق تجاری آزاد تاکید ورزیدند.
در بحرین یک شبکه اعتبارات مالی منطقه‌ای جهت بهبود گردش مالی برای توسعه اجتماعی- سیاسی ایجاد می‌گردد. صندوق پولی عرب با هماهنگی با نهادهای مالی دیگر در منطقه و کشورهای صنعتی گروه 8 (کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، روسیه، انگلستان و ایالات متحده) این طرح را پیگیری می‌کنند. کنفرانس رباط از تاسیس صندوق توسعه شرکت‌های خصوصی ویژه هر منطقه، در موسسه تامین بودجه بین‌المللی استقبال کرد. این صندوق جهت ارائه حمایت‌های فنی و کمک‌های مالی به شرکت‌های خصوصی کوچک در منطقه خاورمیانه بزرگ و آفریقای شمالی برنامه ریزی شده است. رقمی که شرکت کنندگان به عنوان بودجه اولیه برای این صندوق در موسسه تامین بودجه بین‌المللی در نظر گرفته‌اند، صد میلیون دلار می‌باشد. تا این تاریخ، کشورهای مختلف و بانک توسعه اسلامی تعهد کرده‌اند که جمعا 60 میلیون دلار پرداخت نمایند
طرح رباط از کار میدانی و تدارک طرح مطالعاتی(خانه آزادی) در خصوص وضعیت آزادی زنان در خاورمیانه که در مارس 2005 منتشر شد حمایت کرد- طرفداران طرح معتقدند با پوشش دادن اغلب کشورهای منطقه، این مطالعه آگاهی را در سطح جامعه بالا برده، به گروه‌های زنان اختیار داده تا فعالیت‌های خود را در جهت بهبود وضعیت آزادی زنان را گسترش دهند و بخش‌هایی که در آینده نیاز به برنامه ریزی دارند را مورد شناسایی قرار می‌دهد.
گردهمایی برای آینده بعدی در شهر منامه، بحرین در نوامبر 2005 جهت ارزیابی پیشرفت‌های به دست آمده و پیگیری کنفرانس رباط برگزار می‌شود. عنصر محوری این طرح، سلسله اجلاس «شراکت برای آینده»، چارچوبی است که بر اساس آن جلسات منظم در سطح وزیران میان گروه 8 و کشورهای شرکت کننده منطقه‌ای در خصوص مسائل مربوط به اصلاحات برگزار می‌شود. دولت آمریکا، عمدتا تحت طرح شراکت خاورمیانه، مبلغ 22 میلیون دلار برای چهار طرح از طرح‌های ذکر شده تامین می‌کند: تشکیل یک مرکز فاینانس خرد، آموزش کارآفرینی برای شرکت‌های کوچک و متوسط، یک طرح فناوری اطلاعات برای آموزش و دو مرکز کارآفرینی در بحرین و مراکش از آن جمله است. پس از ملاقات‌های مقدماتی در اولین نشست گردهمایی برای آینده در رباط، معاون وزیر خارجه ایالات متحده، آلن لارسون، به خبرنگاران گفت: «ما این را یک مشارکت به شمار می‌آوریم، مشارکتی که براساس احترام و براساس یک نفع مشترک پایه ریزی شده است.»
وی اظهار داشت، «این مشارکت شامل تمام کشورهایی است که از مراکش تا پاکستان را در بر می‌گیرد. این مشارکت‌ نه تنها شامل اتحادیه اروپا، بلکه شامل روسیه، کانادا، ژاپن و ایالات متحده نیز می‌شود.» وی بیان داشت که حضور کشورهای بسیار زیاد در این گفت و گو، به این گردهمایی ارزش بیشتری می‌دهد و تکمیل کننده طرح‌های دیگر می‌باشد، نه اینکه از اهمیت آنها بکاهد.
لارسون اضافه کرد که گردهمایی رابط برای طراحی نشده بود که کشورهای گروه 8 طرح‌هایشان را به کشورهای منطقه تحمیل کنند و قرار نیست که هیچ کشوری برای کشور دیگری تعیین کند که چگونه باید از اصلاحات پیگیری و اجرا شوند.
آمریکا پشتیبان طرح‌های ارائه شده است. پیشنهاد تشکیل دفتری برای توسعه شرکت‌های خصوصی در موسسه تامین بودجه بین‌المللی یک بودجه تقریبا 100 میلیون دلاری را جهت ارائه کمک‌های فنی و حمایت‌های ملی برای شرکت‌های کوچک می‌طلبد و آمریکا آن را تامین خواهد کرد.