* آقای رجایی این روزها چه کار میکنید؟
** این روزها! کار خاصی انجام نمیدهم; مگر همان فعالیتهای مرسوم یک مدیر انتشارات.
* گام نو؟
** بله، کارهای انتشارات گام نو را انجام میدهم.
* وضعیت چگونه است؟
** خوب نیست به خصوص با مشکلاتی که در سالهای اخیر به وجود آمده و بعد از نمایشگاه کتاب امسال تشدید شده است.
* این مشکلات چیست؟
** مشکلات نشر زیاد است اما به طور خاص روند صدور مجوزهای چاپ کتاب بسیار سخت شده و اوضاع ناامیدکننده است.
* دلیل کمکاری نشر شما همین مشکل است؟
** یکی از دلایل این کمکاری روند صدور مجوزهاست. این وضع خصوصائ در حوزهء کاری ما اگر نگویم متوقف شده باید بگویم واقعائ کند شده است. مجوزهایی هم که صادر میشود یک روند 778 ماهه را طی میکند. این روند باعث اختلال جدی در کار ناشران خواهد شد.
* مشکلات دیگر چیست؟
** مشکلات دیگر! خب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گذشته برنامهء خرید کتاب از ناشران را در دستور کار خود داشت که این فعلائ متوقف شده است. رکود بازار کتاب در تابستان هم مزید بر علت شده است.
* قرار نیست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کتابها را از ناشران خریداری کند؟
** چرا، گویا وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفته که قرار است این کار دوباره آغاز شود، اما فعلائ که چنین اتفاقی نیفتاده است.
* فضای گفتمانی پس از دوم خرداد باعث شد که اقبال به حوزههایی که انتشارات شما در آن حوزهها فعال است افزایش یابد، مثلائ فلسفه و علوم اجتماعی. اکنون این فضا تغییر کرده است؟
** نه تفاوت معناداری پیدا نشده است. در حوزههایی که ما فعال هستیم مانند تاریخ، سیاست، علوم اجتماعی فلسفه و فلسفهء اجتماعی افراد هنوز هم از کتابها استقبال میکنند.
* یعنی واقعائ تغییری صورت نگرفته است؟
** خب اقبال عمومی مثل قبل که نیست، اما خیلی هم اوضاع بد نیست. مثلائ همین کتاب آخر ما در حوزهء تاریخ (نقش نیروهای مذهبی بر بستر حرکت نهضت ملی)، اگرچه قیمت بالایی هم داشت اما استقبال خوبی هم از آن شد. این وضع اگر با همکاری و مساعدت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همراه شود وضعیت مطلوبتر خواهد شد.
* شما عضو هیات مدیرهء انجمن صنفی روزنامهنگاران هم هستید؟
** بله، فعلائ عضو هیات مدیره هستم.
* وضع انتخابات این دوره از انجمن را چگونه ارزیابی میکنید؟
** چطور؟
* گویا مثل دورههای قبل انتخابات پس از دوبار مجمع عمومی و به حدنصاب نرسیدن اعضا به دور سوم افتاده است؟
** بله، در دور سوم با هر تعداد از اعضا انتخابات برگزار خواهد شد.
* خب این روند که روند مطلوبی نیست، هست؟
** اگر مطلوب نباشد، طبیعی که هست.
* چرا طبیعی؟
** برای اینکه این اتفاق در غالب انتخابات انجمنهای صنفی به طور عام و انجمن صنفی روزنامهنگاران به طور خاص رخ میدهد. به هر حال در دور سوم با هر تعداد از اعضا انتخابات برگزار خواهد شد.
* فکر نمیکنید روز 16 مرداد (زمان برگزاری دور سوم انتخابات انجمن صنفی)تعداد افراد حاضر از دور اول و دوم کمتر باشد؟
** شاید. دور دوم که تعداد حاضران از دور اول کمتر بود. ممکن است در دور سوم این تعداد کمتر هم شود. به هر حال، روند نهادینه شدن اتحادیههای صنفی و همکاریهای مدنی به دلایل مختلف در ایران نیرومند نیست، مگر اینکه اتفاق خاصی رخ دهد.
* مثلا چه اتفاقی؟
** در جریان توقیف جمعی روزنامهها، اعضای انجمن مشارکت چشمگیری نشان دادند، یا در تجمعی که برای مرحوم زهرا کاظمی صورت گرفت، تعداد افراد، بسیار خوب و قابل ملاحظه بود.
* الان فضا عادی است؟
** اعضا احساس میکنند فضا عادی است و اتفاق ویژهای در حال رخدادن نیست. شاید هم برای روز 16 مرداد تعداد حاضران افزایش یابد.
* تجربهء دورههای قبل دلالت بر حضور بیشتر افراد در دور سوم دارد؟
** خیلی حضور ذهن ندارم. اما به طور کلی در دور دوم و سوم که من کاندید شده بودم حضور افراد به دلیل شور و شوق ناشی از هیجان فضای دوم خرداد چشمگیر بود، اما با کاهش این تکاپوها، شور و شوق دوستان هم کم شد.
* چرا بعضیها این انتقاد را به انجمن صنفی وارد میکنند که افراد حقیقی و حقوقی هیات مدیره بیش از کارهای صنفی رویکردی سیاسی اتخاذ کردهاند؟
** بله من هم با این انتقاد مواجه شدهام، اما جالب است که منتقدان هیچ مصداق مشخصی برای سخنان خود ندارند. اینکه مثلائ فلان کار صنفی را باید انجام میدادیم که ندادیم و یا فلان کار سیاسی و موضع غیرصنفی را نباید میگرفتیم که گرفتهایم. شما مصداقی دارید.
* حداقل یک بحث نظری وجود دارد که شاید از آن رویکرد بتوان این انتقاد را توجیه کرد. اینکه مشارکت کم، ناشی از عملکرد ضعیف و ناکارآمدی است که بیاعتمادی و در نتیجه مشارکت کم را دامن میزند. این کافی نیست؟
** فکر نمیکنم نیاز چندانی به این مباحث باشد. از نظر عملی اهمیت موضوع در انتخابی بودن هیات مدیره و بازرسان است. در صورت عدم رضایت بهتر است افراد مشارکت کنند و جهت انتخاب خود را عوض کنند; نه اینکه مشارکت خود را کاهش دهند.
* به هر حال ناکارآمدی شاخص مهمی در کاهش مشارکت نهادی است. این بحث را که قبول دارید؟
** بله. قبول دارم اما در همین زمینه هم میتوان از جنبههای مختلف بحث کرد.
* از چه جنبهای؟
** ببینید، به هر حال یک وقت ما توقع عمومی و کلی خود را به صورت انتزاعی از یک نهاد مطرح میکنیم و یک وقت هم انتظارات خود را در قالبی خاص و ناظر به شرایط حاکم مورد بحث قرار میدهیم. یعنی اینکه با شرایط فعلی انجمن چه کاری میتوانسته انجام دهد و چه کاری نمیتوانسته انجام دهد. فکر میکنم با شرایط موجود، کارهای انجام گرفته معدل موفقی را کسب میکند.
* در واقع عملکرد انجمن را رضایت بخش میدانید
** به طور نسبی و با توجه به شرایط باید بگویم موفق بودهایم. در واقع معدل خوبی داشتهایم. مثلائ همین که توانستهایم صنف را حفظ کنیم یا با محدودیتهای مالی و عدم حمایتهای لازم توانستهایم منابع قابل اتکا خوبی را تعریف کنیم کار کمی نیست.
در ضمن تمام سعی خود را به خرج دادهایم و تا جایی که شرایط اجازه میدهد از روزنامهنگاران حمایت مالی و حقوقی لازم را انجام دهیم.
* خب اگر اوضاع اینقدر خوب است، چرا شما این دوره کاندیدای انتخابات نشدید؟
** چند دلیل برای این کار داشتم. یکی اینکه من در حال حاضر مثل سابق فعالیت مطبوعاتی مداوم و منسجم ندارم و به طور مشخص با هیچ تحریریهای همکاری ثابت ندارم. فکر میکنم بهتر است افرادی عضو هیات مدیره باشند که با فضای تحریریهها در ارتباط مستمر هستند. دوم اینکه این انتقاد مطرح است که افراد سیاسی در داخل هیات مدیره هستند برای همین خواستم این انتقاد به من نباشد...
* یعنی خودتان را بیشتر یک فعال سیاسی میدانید تا روزنامهنگار؟
** خب، بیش از مطبوعاتی بودن به سیاسی بودن مشهور هستم. پس ترجیح دادم کاندیدای هیات مدیره نشوم. نکتهء سوم هم شخصی بود.
* فعالیت بهتری پیشنهاد شده است؟
** نه. به لحاظ شخصی خواستم به برخی از آقایان که سمتی را کسب میکنند و فکر میکنند باید تا ابد آن سمت را داشته باشند بگویم که قرار نیست برای همیشه از یک امتیاز بهرهمند بود، این یک موضوع شخصی برای گفتن به برخی از آقایان داخل هرم قدرت بود.
* گفتید فعلائ همکاری ثابت و مستمر با روزنامهها ندارید. این عدم فعالیت خودخواسته است یا تحمیلی؟
** راستش را بخواهید برای من تقاضایی وجود نداشت. یعنی وضع فعلی تحمیلی است...
* شکستهنفسی میفرمایید؟
** نه، واقعائ تقاضایی نیست. برخی از دوستان هم که پیشنهادهایی را مطرح کردهاند یا همکاریهایی که بود بهدلایل مختلف کاهش پیدا کرده یا قطع شده است.
* خب وضع که برای شما این است. حساب کنید سایر همکاران چه وضعی دارند. انجمن چه تمهیدی برای این وضع حاکم بر بازار کار مطبوعات اندیشیده است؟
** انجمن کار خاصی نمیتواند انجام دهد. به هر حال وقتی بنا به دلایل مختلف، از جمله تعطیلی مطبوعات وضع بازار کار چنین میشود باید موسسات مطبوعاتی تاسیس شوند تا تقاضای کار به وجود آید. تازه در این موارد انجمن فقط میتواند روزنامهنگاران بیکاری را که میشناسد به این مؤسسات معرفی کند که این هم جنبهء پیشنهادی دارد.
* پس با این وضع کار شما به همان فعالیت نشر محدود میماند؟
** بله.
* شنیده بودم به دلیل مادی قصد واگذاری انتشارات را دارید، درست است؟
** نه، اصلاً قصد چنین کاری را ندارم. اما به شرایط فعلی و روند آتی امیدوار نیستم.