گروه سیاسی، احسان تقدسی: ششمین جلسه آسیب شناسی جریان اصلاحات پنجشنبه هفته گذشته در دفتر مرکزی حزب اعتماد ملی به میزبانی شاخه جوانان و دانشجویان این حزب و با سخنرانی محمدرضا تاجیک برگزار شد.هم اکنون حزب اعتماد ملی به دبیرکلی مهدی کروبی می کوشد با آسیب شناسی و یافتن نقاط ضعف و قوت هشت سال اصلاح طلبی، تعریفی نوین از اصلاحات ارائه دهد.محمدرضا تاجیک استاد دانشگاه شهید بهشتی و رئیس سابق مرکز تحقیقات ریاست جمهوری سخنان خود را با طرح پرسش هایی آغاز کرد: «اگر اصلاحات تنها آلترناتیو ماست، موقعیت و شرایط ما چیست در کدامین مرحله سیاسی قرار داریم از منظر آسیب شناسی چگونه می توانیم به بحث در مورد جریان اصلاحات بپردازیم چرا گاهی راه اصلاحی را در بازگشت به خویشتن خویش و خویشتن اسلامی خویش جست وجو کردیم چرا گاهی طمع در میوه های نارس باغ دیگران کردیم، نارفته راه، رسیدن را طلب کردیم. همه چیز را کنار گذاشتیم، دفتر اصلاحات را بستیم و به سوی دیگر گرایش پیدا کردیم...»
تعریفی از اصلاحات ندادیم
وی در ادامه سخنان خود را اینچنین ادامه داد: «هرگاه نسیم اصلاحات در جامعه وزیده، دیری نپاییده که دست هایمان از هم جدا شده و در درون خود شروع به دگرسازی کرده ایم، هنوز نه تعریفی از اصلاحات ارائه داده ایم و نه تناسب مان را با سایر نحله های فکری مشخص کرده ایم و نه تاکتیک مان و نه خودی و غیرخودی مان و نه درون و برونمان مشخص است.»این استاد دانشگاه افزود: در بیان، خوب از دموکراسی، مردمسالاری و جامعه مدنی و دگرپذیری سخن می گوییم اما رفتارمان تفاوت چندانی با گروه های توتالیتر که همه چیز را به خود ختم می کنند، ندارد.رئیس سابق مرکز تحقیقات استراتژیک در ادامه با بیان اینکه «آغازگران قاهری هستیم و ادامه دهندگانی ضعیف» تاکید کرد: «دنیای غرب سه قرن تجربه را طی کرده، اما ما حوصله سه قرن تجربه را نداریم و ناگهان نیروهای اجتماعی که پشت سرمان جمع کرده ایم را در یک مدت قلیل در کاسه رقیب می ریزیم و دوباره به نقطه شروع بازمی گردیم. اما تاریخ در انتظار کسانی که شروع های مدام دارند نمی ماند بلکه خط سیر خود را دارد.»مشاور رئیس جمهور سابق ایران در ادامه با بیان اینکه نتوانستیم جریان اصلاحی را به یک فرهنگ مزین کنیم، گفت: «تولید فرهنگ حرکت در یک خط ممتد را طلب می کند و نه حرکت دورانی و چرخشی را.دکتر تاجیک همچنین فرهنگ حزبی در ایران را فرهنگ «پاتوق و محفلی» دانست و گفت: «حتی در درون حزب نیز هفتاد و دو ملتیم، پیرامون یک شخصیت جمع می شویم که با رفتن او خیلی چیزها عوض می شود، پرداختن به حزب در حاشیه کار و زندگی ماست و با آن حرفه ای و جدی برخورد نمی شود.»
مانیفست نداشتیم
رئیس سابق مرکز تحقیقات استراتژیک در ادامه ایراد بعدی اصلاح طلبان را فقدان «مانیفست» راهنمای عمل دانست و گفت: «به طور مشخص تحلیلی از مرحله عمل سیاسی نداشتیم، استراتژی یک حزب چیزی نیست که یک بار و برای تمامی مراحل نوشته شده باشد، بازیگران سیاسی باید فرزندان زمانه خود باشند، ما نمی توانیم یک شاه کلید داشته باشیم و با آن تمام قفل ها را در همه عرصه ها و همه نسل ها باز کنیم، چگونه است که می گوییم دین عصری است اما آیات سیاسی ای که خود نازل می کنیم، از آیات قرآن محکم تر می دانیم.»تاجیک افزود: «یکی از علل ناکامی اصلاح طلبان این بود که گفتمانشان در زمان ماند و زمان رفت، گفتمان اصلاح طلبان همان بود که هشت سال پیش تافته و بافته شده بود، ما توقع داشتیم زمان خود را با ما هماهنگ کند.»رئیس سابق مرکز تحقیقات استراتژیک افزود: «اصلاحات تولد نایافته بر مصدر قدرت نشست، مقتضیات قدرت با مقتضیات حرکت جنبش متفاوت بود، جنبش تبدیل به نظام شد و دوستان غافل شدند از اینکه این جنبش را باید تعمیق دهیم. مردان فکر و اندیشه، مردان سیاست و قدرت شدند و به این اندیشیدند که چگونه می توان بر مصدر قدرت ماندگار شد.»
مشکل تشکیلاتی داشتیم
تاجیک یکی دیگر از ضعف های اصلاح طلبان را مشکلات تشکیلاتی دانست و گفت: «نتوانستیم یک سامان سیاسی را ایجاد کنیم که همگان در ذیل چتر آن قرار بگیرند و حداقل در زیر آن چتر همگان «یارغار» هم باشند و نه «خارراه» همدیگر.»این استاد دانشگاه افزود:«تشکیلات ما وصله پینه ای بود که از هر گوشه آن نوایی برمی خاست. همه می خواهند گفتمان آنها گفتمان مسلط باشد و این مشکلی بود که نگذاشت تشکیلات شکل بگیرد.»مشاور رئیس جمهور سابق ایران گفت: «تشکیلات بدون مرز بود، هر کس می خواست وارد می شد و ما حتی گاهی می دیدیم جریانی وارد شده و در حال مصادره کل جریان اصلاحات است، در فضای ژورنالیسم آنها چهره شدند و چون صدای بلندی داشتند صدایشان بسیار به گوش می رسید، آنقدر سینوسی حرکت کردند که از سوپرمذهبی، سوپرآمریکایی شدند و حیثیت اصلاحات را بر باد دادند، هرچه آنان کردند بر پیشانی اصلاحات خورد، در فضای جبهه ای نتوانستیم سامان مشخص گروهی را مشخص کنیم که هر کس وارد این حریم می شود باید اهل حرم باشد و نسبت به آن حرمت گذارد و آداب رفتار در این خانه را بداند.»این استاد دانشگاه در ادامه گفت: «بخشی از روشنفکران اصلاحات پروژه ایدئولوژی زدایی را در دستور کار خود گذاشتند در حالی که اگر ایدئولوژی زدایی می کنید باید چیزی بر جای آن بنشانید، این باعث شد که ما دچار فقر سماجت مقدس شویم، این حرکت اصلاحات همه اش نوش نیست، نیش هایی هم دارد.»
اصلاحات پرچمدار زیاد داشت
رئیس سابق مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری در ادامه در پاسخ به سئوالی که آیا بهتر نبود اصلاحات یک پرچمدار داشت، گفت: «اصلاحات زیادی پرچمدار داشت.»تاجیک با اشاره به دغدغه های خاتمی در دوران اصلاحات گفت: «وقتی افرادی از بخشی از اصلاحات عبور کردند باعث نگرانی خاتمی شد. خاتمی می گفت من نمی توانم بگویم فقط رئیس جمهور اصلاح طلبانم بلکه من رئیس جمهور تمام مردم هستم، خاتمی معتقد بود اصلاحات نیاز به حرکت آهسته دارد اما دوستان ما تحمل نداشتند و به شکل دیگری گام برداشتند.مشاور رئیس جمهور سابق ایران در مورد خاتمی هم گفت: «یکی از کسانی که در کشور ما فرهنگ اصلاحات را در خود رشد داده، آقای خاتمی بود. من نمی گویم خاتمی ضعف نداشت، تردیدی ندارم که داشت اما می توانست بهتر عمل کند، ما باید افراد را در حد و قواره خودشان پذیرا باشیم، قرار نیست اگر کسی در حد و قواره مورد نظر ما نبود طرد شود.»