اهداف امنیتی رژیم صهیونیستی در جولان

رژیم غاصب صهیونیستی از بدو تاسیس تاکنون بطرق گوناگون سیاستهای تجاوزکارانه و توسعه طلبانه خود را در قلب خاورمیانه اسلامی پیگیری نموده و بسختی تمایل خود را به عقب نشینی از مواضع خود نشان داده است این رژیم بویژه از سال 1967 (1346 ) و بدنبال جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل گام به گام بسمت اشغال بیشتر سرزمین های مسلمانان در فلسطین و پیرامون آن حرکت کرده و تحت حمایتهای آمریکا و اروپا هیچ اعتنائی به قطعنامه های سازمان ملل ننموده است .
پرداختن به موضوع جولان از این جهت حائز اهمیت است که مسئله اختلاف اعراب و اسرائیل از مهمترین عوامل ایجاد تنش و ناامنی و به هدر رفتن پتانسیل ها و ظرفیتهای بالقوه منطقه خاورمیانه می باشد ضمن اینکه اختلاف سوریه و اسرائیل بر سر ادعای حاکمیت بر بلندیهای جولان به خاطر نقش تعیین کننده سوریه در روند مذاکرات صلح اعراب و اسرائیل جایگاه ویژه ای بخود اختصاص داده است . اما از طرفی منطقه جولان بدلیل داشتن موقعیت ژئوپلتیک در تامین امنیت و بقای اسرائیل جایگاه مهمی دارد و همین ویژگی مانع از خروج ارتش این رژیم از این منطقه خواهد شد.
مطلب حاضر ابتدا به موقعیت ژئوپلتیک جولان وسپس به تبیین اهداف رژیم صهیونیستی در اشغال و حفظ این بلندی ها می پردازد وسپس با توجه به استراتژی امنیت ملی اسرائیل مبنی بر ایجاد مرزهای امن و اتکا به خود در تامین نیازهای استراتژیک ملی به این مساله می پردازد که آیا اسرائیل به طور کامل این منطقه را تخلیه خواهد کرد؟
تاریخچه اشغال جولان
رژیم اشغالگر قدس در سال 1967 میلادی (1346 ) صحرای سینای مصر بلندی های جولان سوریه جنوب لبنان و کرانه باختری رود اردن و باریکه غزه فلسطین را اشغال کرد و هم اینک بسیاری از اهالی جنگ زده جولان در شهرهای مختلف سوریه سکونت گزیده اند که شمار آنان بر اساس آمار رسمی 450 هزار نفر تخمین زده می شود . جولان از ابتدای عصر حجر مسکن انسان های نخستین بوده وآثار تاریخی در مناطق « تل عکاش » و « جسرینات یعقوب » که در سال 522 قبل از میلاد تشکیل شده بوده است .
پس از آن تمدن آرامی آشوری کلدانی فارسی و یونانی در آن مسکن گزیدند و در سال 601 میلادی جزیی از سرزمین های عربی شد که در زمان رومیها تشکیل شده بود. آثار تاریخی پیدا شده در شهرهای « قنطیره » « بانیاس » « فیق » « وخشینه » « وخسفین » و « حمه » گواه این موضوع هستند. در سال 646 میلادی نبرد بزرگ « یرموک » که موجب انقراض دولت روم شد در این منطقه به وقوع پیوست . سال ها قبل از تشکیل دولت صهیونیستی و شاید از اواخر قرن نوزدهم میلادی صهیونیست ها چشم طمع به بلندی های جولان دوخته بودند گذشته از عقاید تاریخی و دینی یهود در خصوص ارض موعود که جولان نیز بخشی از آن است شاید هم بعدا به آن اضافه کردند.
چشمداشت صهیونیست ها به بلندی های جولان به اواخر قرن 19 باز می گردد. این طمع در خلال یادداشت‌ها اظهارات و بیانیه های صادره از سوی رهبران جنبش صهیونیستی مشاهده می شود. « دیوید بن گورین » یکی از رهبران ملی جنبش صهیونیستی طی نامه ای به حزب کارگر انگلیس در سال 1918 (1387 ) خواستار تسلط بر بلندیهای جولان به منظور در اختیار داشتن آب رودخانه های یرموک و اردن توسط صهیونیست ها شد. سازمان جهانی صهیونیسم طی یادداشتی به کنفرانس صلح ورسای (1919 ) خواستار انضمام جولان و جبل الشیخ به «وطن قومی یهود» شد . (1 )
سرانجام در سال 1967 (1346 ) رویای اسرائیلی ها به حقیقت پیوست.
در جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل نیروهای اسرائیل پس از اشغال ارتفاعات جولان شهر قیطره واقع در 60 کیلومتری جنوب دمشق را تصرف کردند . شش سال بعد در جنگ رمضان در اکتبر 1973 (آبان 1352 ) شهر قنیطره از اسرائیل بازپس گرفته شد اما ارتفاعات جولان همچنان در اشغال باقی ماند . (2)
آبان 1352 پارلمان اسرائیل در دسامبر 1981 (آذر 1360 ) طی جلسه ای الحاق بلندی های جولان به خاک اسرائیل را تصویب کرد . (3 ) سازمان ملل طی قطعنامه هایی خواستار خروج نیروهای اسرائیلی از مناطق اشغالی شده اما این سرزمینها همچنان در اشغال اسرائیل باقی مانده است.
در طی 39 سال اشغال جولان رژیم صهیونیستی تلاش کرده است بر اساس یک برنامه زمان بندی شده با تخریب روستاها و شهرک های عرب نشین منطقه و آواره ساختن ده ها هزار نفر از ساکنان سوری منطقه وجایگزین کردن سکنه یهودی در شهرک های جدیدالاحداث بافت جمعیتی جولان را برای اهداف درازمدت خود تغییر دهد. به طور کلی اهمیت این منطقه برای اسرائیل در چند عنوان خلاصه می شود :
ژئوپلتیک جولان
الف ـ آب
جولان فلاتی است به مساحت 1800 کیلومتر مربع که بین لبنان فلسطین اردن و سوریه واقع شده است و در واقع محل اتصال کشورهای کنونی ناحیه شام می باشد. جولان از شمال به کوه های حرمون منتهی می شود و بزرگترین قله این رشته کوه « جبل الشیخ » نام دارد. دره نهر یرموک در مرز سوریه و اردن در جنوب جولان قرار دارد. نهر اردن و دریاچه طبریه در غرب جولان این منطقه را از فلسطین جدا می کند. قله جبل الشیخ که در طول سال همواره پوشیده از برف است . منبع اصلی تامین آب دریاچه « طبریه » و اردن به شمار می رود. رودخانه بایناس با آب شیرین خود که یکی از سرچشمه های رودخانه اردن است از این بلندی ها سرچشمه می گیرد(4 ) منطقه جولان دارای منابع آبی حدود 20 میلیون متر مکعب می باشد و شهرکهای یهودی نشین این منطقه با نیاز سالیانه به 26 میلیون متر مکعب آب مقداری از نیاز خود را از دریاچه طبریه و بقیه را از چشمه ها و چاهها و آب های زهکشی شده سطحی تامین می کند به طوری که آبهای دریاچه رام که بزرگترین حوضچه آبی جولان است به سوی آبادی های اسرائیل منحرف شده است . با اشغال این مناطق سوریه از 1 38 میلیارد متر مکعب بارش سالیانه این مناطق محروم شده است . (5 )
بدیهی است خروج نیروهای اسرائیل از جولان این رژیم را از دسترسی به این منبع عظیم آب محروم می کند. آب عنصر اصلی استراتژی زمان بندی شده اسرائیل به شمار می آید زیرا در اسرائیل هیچ رود دایمی وجود ندارد و تنها رود اردن آن هم در سرزمین های اشغالی بعد از جنگ 1967 در مرز مشترک سوریه اردن و اسرائیل جریان دارد . بنابر این اسرائیل یکی از مناطق خشک و کم آب خاورمیانه محسوب می شود.
میانگین کلی ریزش باران در کلیه آبخیزگاهها در اسرائیل که منابع مختلف آب را در آن تغذیه می کند به حدود ده هزار میلیون متر مکعب می رسد که تنها 18 درصد آن قابل استفاده است مابقی از طرفی چون تبخیر ریخته شدن به دریای مدیترانه و دریای سرخ به هدر می رود. بنابر این اسرائیل باکمبود آب مواجه است که توانسته است بخشی از این کمبود را از طریق آب مناطق اشغالی جبران کند. آبی که اسرائیل از کشورهای مجاور خود به تاراج برده سالیانه 600 تا 700 میلیون متر مکعب است که حدود 40 درصد از نیازهای سالیانه آن را تامین می کند و به طور مشخص منابع آب بلندی های جولان به تنهایی نیاز آبی اسرائیل را تامین می کند اسرائیل برای حل بحران کمبود آب در پی سرمایه گذاری های سنگین در زمینه به کارگیری تکنولوژی جدید بوده است . نمک زدایی آب دریا باردار کردن ابرها و استفاده مجدد از فاضلاب از جمله اقدامات اسرائیل در این زمینه می باشد اما این راه حلها هزینه های کلانی برای اسرائیل دارند . (6 )
آب عنصر اساسی برای امنیت وبقای اسرائیل است و بر اساس اصل خود یاری این کشور برای حفظ امنیت منابع آبی خود می خواهد خود بر منابع آبی تسلط وکنترل داشته باشد. رئیس کمیسیون پیش بینی آب اسرائیل « دان زاسلاوسکی » موضع رسمی رژیم صهیونیستی را این گونه بیان می کرد که : « حتی در زمان صلح اسرائیل مایل نیست که به منابع آب کشورهای همسایه وابسته باشد. »
ب ـ زمین
همواره زمین مانند آب برای اسرائیل به عنوان ابزار استراتژیک بوده است و ادامه حیات آن در گرو بدست آوردن آب و زمین بیشتر است هرتزل در نخستین کنفرانس جنبش صهیونیسم در سال 1897 (1376 ) در ترسیم یک دولت صهیونیستی گفت : « امنیت دولت آینده اسرائیل به وسعت اراضی این دولت بستگی دارد. هر چه اراضی وسیعتر باشد تامین امنیت آن آسانتر خواهد بود(7 ) طرح شعارهایی از این دست مسئولان اسرائیلی را تشویق کرد تا تمامی تلاشهای خود را برای دستیابی به محدوده جغرافیایی بیشتر دستیابی به زمین و منابع آبی جدید به کار گیرند جنگ اسرائیل با اعراب در چهارچوب طرح به اصطلاح ملی اسرائیل برای توسعه محدوده جغرافیایی این رژیم صورت گرفت . (8 ) جولان منطقه حاصلخیزی است که از دست دادن آن برای اسرائیل که اقلیم آن نیمه خشک است برابر با از دست دادن زمین های قابل کشت می باشد.
موقعیت استراتژیکی ـ نظامی جولان
یکی از نقاط ضعف استراتژیک اسرائیل مساحت کم و عرض باریک آن است و عدم برخورداری از عمق استراتژیک امنیت این کشور را در معرض خطر قرار می دهد. رهبران اسرائیل به دلیل وجود محدودیتهای جغرافیایی سعی نموده اند تا به منظور کاهش تهدیدات خارجی بخش هایی از سرزمین های کشورهای مجاور با موقعیت استراتژیکی مناسب را برای ایجاد خط حائل و کمربند دفاعی به تصرف خود درآورند. این در حالی است که منطقه جولان از جنبه استراتژیکی ـ نظامی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است . (9 )
از نظر ترتیبات امنیتی بلندی های جولان هم برای اسرائیل و هم برای سوریه از موقعیت سوق الجیشی برخوردار است . این ارتفاعات از طرفی بر شمال فلسطین اشغالی و به طور اخص بر شهرک های یهودی نشین اسرائیل در دره اردن تسلط کامل دارد و از طرف دیگر این ارتفاعات دمشق پایتخت سوریه وشهرهای حاشیه آن را در دید مستقیم قرار می دهد . (10 )
شارون هنگامی که در پست وزارت دفاع اسرائیل خدمت می کرد یکی از علل عدم بازگرداندن جولان به سوریه را مجهز بودن ارتش سوریه به 5 هزار تانک و هزارموشک زمین به زمین ذکر می کرد. مشاور دیپلماتیک شارون « دوره کولد » در مصاحبه ای در سال 2001 (1380 ) گفت : « درخاورمیانه قدرت آتش بس به موشکها تعلق دارد اما حل و فصل نهایی جنگ به عهده نیروی زمینی است . بنابر این جغرافیای سرزمین های اشغالی اهمیت بیشتری می یابد و صرف هسته ای بودن اسرائیل وقدرت نظامی این کشور نمی تواند دلیل منطقی برای از دست دادن این مناطق استراتژیک باشد. بر همین اساس گروهی در اسرائیل معتقدند که : « بودن ما در منطقه جولان بدون صلح بهتر است از صلح بدون این منطقه برای اسرائیل . » (11 )
اهمیت اقتصادی جولان
از نظر اقتصادی اسرائیل در دوران حاکمیت حزب کار در خلال 10 سال از سال 1967 تا 1977 (1346 ـ1356 ) پانزده درصد از اراضی جولان را در زمینه کشاورزی مورد بهره برداری قرار داد و طرح اصلی کشاندن آب از شمال به جنوب بلندی ها را اجرا نمود و یک سوم شهرک های کنونی جولان را که اکنون تعدادشان به حدود 40 شهرک می رسد تاسیس کرد .
در زمینه صنعت تاسیس کارخانه مشروب سازی در این منطقه باعث گردیده تا این رژیم سالانه بیش از نیم میلیون بطری مشروب به کشورهای غربی صادر کند. در زمینه صنعت توریسم این رژیم پیش بینی کرده است که سالانه دومیلیون توریسم از این منطقه دیدار کنند. به طور کلی درآمدزایی این بلندی ها طبق برآورد روزنامه الحیاه در سال 1992 (1371 ) در حدود یک میلیارد دلار در سال بوده است . (12 )
اهمیت تاریخی جولان
هدف ملی اسرائیل تشکیل مملکت قدیم اسرائیل از حیث تاریخی ـ فرهنگی و بینش کهن است . اسرائیل سعی دارد تا پایگاهی برای جلب وجذب یهودیان مهاجر از تمام جهان ایجاد نماید. به اعتقاد برخی گروههای یهودی جولان در اسفار پنجگانه جز اسرائیل باستانی ذکر شده و از این رو متعلق به رژیم صهیونیستی است بر این اساس صهیونیست هایی که طرفدار ایده کل سرزمین اسرائیل هستند تصرف جولان را گامی برای رسیدن به هدف تاسیس دوباره دولت باستانی اسرائیل می دانند و باستان شناسان اسرائیلی مدعی اند که بقایای کنیسه های بسیاری را در جولان یافته اند . (13 )
بنابراین جولان برای اسرائیل از جنبه حیثیتی نیز دارای اهمیت است .
استراتژی امنیت ملی اسرائیل
آسیب پذیری خارجی اسرائیل از جانب همسایگان عرب تاثیر زیادی بر محیط امنیتی این کشور داشته است . استراتژی اسرائیل بر دو عامل مرتبط به هم یعنی « امنیت ملی اسرائیل » و « مرزهای امن » استوار است . داشتن مرزهای امن محصور اصلی سیاست خارجی اسرائیل را تشکیل می دهد و از آن در توجیه توسعه طلبی و نگهداری اراضی اشغالی بهره می گیرد(14).
گسترش همکاری های منطقه ای و خروج از انزوای منطقه ای سومین رویکرد در دکترین امنیت ملی اسرائیل برای ایجاد وابستگی های متقابل و بدنبال آن کاهش تهدیدات می باشد. خود اتکایی نیز در شمار استراتژی های امنیتی این رژیم است . بنابر این سیاست امنیت ملی اسرائیل به طور غیر رسمی مبتنی بر پیشنهاد مذاکره برای صلح در جهت بازگرداندن برخی از سرزمین های اشغالی به اعراب و درعین حال حفظ برخی دیگر از قلمروها برای تامین نیازهای استراتژیک است . (15 )
نتیجه گیری
بر اساس نوشته روزنامه « داوار » اسرائیل حتی در ازا قرارداد صلح بلندی های جولان را هرگز به سوریه پس نخواهد داد. « شاوول موفاز » وزیر جنگ اسرائیل نیز در مراسم کلنگ زنی یک منطقه صنعتی در شهرک صهیونیست نشین « کتسرین » در « جولان » گفته است : « جولان برای همیشه در اختیار اسرائیل باقی خواهد ماند. »
به طور کلی هر چند اسرائیل در سالهای اخیر استراتژی دفاعی خود را دگرگون کرده است و از استراتژی گسترش سرزمین های این کشور از نیل تا فرات به استراتژی سرزمین محدود اما قدرتمند به سیاست واگذاری مناطق اشغالی روی آورده است اما از آن جا که منطقه جولان از نظر ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک برای اسرائیل اهمیت راهبردی داشته و با امنیت این کشور ارتباطی تنگاتنگ دارد خروج کامل اسرائیل از این کشور بر اساس همین استراتژی جدید بعید به نظر می رسد.
بدون تردید این وضعیت باعث خواهد شد تا گروههای مقاومت اسلامی و مسلمانان نیز بصورت جدی تر با این رژیم مقابله نمایند. بقول مقام معظم رهبری : « گروههای جهادی سالیانیست که در فلسطین ولبنان سر برآورده اند و نسل مسلمانان صادق و کوشا پدید آمده و جهاد و شهادت زنده شده است و قدرت حقیقی یعنی قدرت ملت فلسطین جایگاه خود را در معادلات بازیافته است . امروز فلسطین در وسط میدان یک جهاد دشوار و بلندمدت است و این نه تنها جهاد فلسطین که بخش برجسته ای است از جبهه گسترده جهاد دنیای اسلام با مستکبرین متجاوز سفاک و غارتگر. (کنفرانس فلسطین فروردین 85 ) .
با این پشتوانه سرانجام جلگه جولان آزادخواهد شد. تجربه مقاومت درجنوب لبنان و نوار غزه که منجر به عقب نشینی نیروهای اشغالگر شد ثابت کرد که شایداسرائیل به طور مقطعی و از راه بکارگیری ماشین جنگی به نتایج دلخواهش برسد و بتواند سرزمین دیگران را اشغال کند. اما سرانجام اراده مقاومت آن رژیم را به خروج از اراضی اشغالی واخواهد داشت . این موضع گیری از چرخشی جدید در تعلل دمشق با مساله جولان اشغالی و یا دستکم تهدید به در پیش گرفتن یک تاکتیک جدید حکایت دارد. سوریه که بیش از سه دهه را به انتظار بازگرداندن سرزمین اشغال شده اش به شیوه ای مسالمت آمیز از طریق مذاکرات دوجانبه با اسرائیل سپری کرد اینک بنظر می رسد تندباد تحولات در منطقه که به زیان دمشق وزیدن گرفته دولتمردان سوری را برآن داشته شیوه دیگری را برای دستیابی به حقوق مشروع خویش و چه بسا دفاع از نظام کشور در برابر تهدیدات پنهان و پیدای آمریکا جست و جو کند. سوری ها در طول سالهای اشغال جولان هماره در پیام سیاسی خود تاکید داشتند صلح عادلانه و فراگیر را به عنوان هدف راهبردی خود برای بازپس گیری حقوق از دست رفته و بازگرداندن سرزمین اشغالی برگزیده اند این موضع گیری ولو در حد یک « ژست سیاسی » این واقعیت تلخ را کتمان نمی کند که سوری ها بشدت از وضعیت کنونی و انتظار بیهوده سرخورد شده دستکم به در پیش گرفتن شیوه کارآمدی می اندیشند.
امروزه مقاومت دلیرانه مسلمانان اسطوره شکست ناپذیری رژیم صهیونیستی را در هم شکسته است . با توجه به رشد فزاینده مقاومت و تشدید مساله مشروعیت و امنیت اسرائیلی ها با بحران های جدیدی مواجه می باشند که بیش از گذشته بقا و موجودیت آن را تهدید می کند و سیاست های دوگانه سازش و خشونت نمی تواند پاسخ مناسبی برای حل آنها محسوب شود وبه نظر می رسد این رژیم بیش از هر مقطع دیگری ناچار به پذیرش خواسته های بحق مسلمانان گردد.