* برای شروع بفرمایید هدف این مرکز چیست و قرار است به چه نقطه مورد نظری برسد و چه کاری در حوزه مساجد دارد؟
** مرکز رسیدگی به امور مساجد اهداف مختلفی را پیگیر است؛ از هدایت، حمایت، نظارت در کلیدی امور مساجد، ارائه طرحهای کارآمد در ابعاد مختلف برای، ارتقاء سطح کارکرد آنها و بعد هم حمایت حقوقی از جایگاه مساجد، ائمه جماعات، هیئات و نظارت به طرحهایی که ابلاغ شده برای اجرای صحیح آنها اینها همه جزء اهداف مرکز است و در نهایت هم هدف اصلی آن است که مسجد، آن جایگاه و محوری که اسلام برای آن قاتل و متعهد شده به دست آورد؛ چرا که در اسلام جایگاه و محوریتش برای مسجد در حرکتهای اجتماعی و آموزشهای جمعی وجود دارد که مرکز سعی دارد با تلاش ائمه جماعات- کارکنان مساجد و نمازگزاران و با رویکرد جذبی از جوانان به این اهداف برسد.
* همانطور که آگاهی دارید مساجد قبل از انقلاب هسته اصلی مبارزات برای تجمع انقلابیون و شکلگیری انقلاب اسلامی و ... بودند. یک نکتهای که هم حضرت امام و هم مقام معظم رهبری روی آن خیلی تاکید کردهاند این است که انقلاب اسلامی هنوز به نتیجه نرسیده است لذا در به نتیجه رسیدن انقلاب، مساجد هنوز باید دارای نقش ویژهای در این رابطه باشند شما تصور میکنید آیا هنوز مساجد ما آن کارکردی که قبل از انقلاب برای ایجاد انقلاب داشتند الان هم دارای آن کارکرد هستند و میتوانند به انقلاب اسلامی در جهت پیشبرد مسائل و نیل به اهداف کمک کنند.
** ببینید قبل از انقلاب به غیر از مساجد مراکز دیگری وجود نداشت یعنی قبل از انقلاب، تلویزیون، روزنامهها و امکانات دولتی در اختیار انقلابیون نبود. و امروز باید با این دید نگاه بکنیم که ما به برکت این پایگاه عظیم خیلی چیزها به دست آوردیم که اسم آنها مسجد نیست ولی محصول مسجد است و باید به این نکته توجه بشود، یعنی سازمان صدا و سیمای ما مدیون افرادی است که در مساجد تلاش و کوشش کردند تا صدا و سیما را به دست آورند اصلا کل نظام محصول افرادی است که در این پایگاهها، تلاش و کوشش کردند تا این انقلاب با این عظمت شکل گرفت، نباید اینها را از یکدیگر جدا کرد. ما معتقدیم اینها محصول و نتیجه حضور در آن پایگاهها بوده است، بعد از انقلاب مسجدیهای ما که در مسجد بودن بخشی از آنها وزیرند، بخشی وکیل یا در راس صدا و سیما هستند یا در مجلس هستند که خود آقای حداد فرمودند که من مکبر مسجد بودم. خوب اگر اینها را ارزیابی بکنید و در کنار یکدیگر بچینید، میبینید مساجد کارکرده، تلاش کرده و محصول داده و محصولش همان چیزی است که شما امروز میبینید لذا شما مسجد را باید در صدا و سیما هم ببینید؛ مسجد را باید در مجلس هم ببینید و اگر اینها را جمعآوری بکنید، به شهادت همه صاحبنظران هر چه نیروی کارآمد و تاثیرگذار و مخلص در نظام داریم به نوعی محصول مسجد هستند؛ یعنی همان کسانی هستند که قبل از انقلاب یا خودشان در مساجد بودند یا به نوعی مرتبط هستند یا افرادی که در مسجد بودند و مسجد به نحوی در آنها تاثیر داشته است.
الان هم مساجد ما همچنان پویا و در صف اول است. شما تصور میکنید که هسته مرکزی دفاع، در 8 سال دفاع مقدس کجا بوده؟ پشتیبانیها یا نیروهایی که اعزام میشدند از کجا بوده؟ افرادی که با این روحیه ایثار و فداکاری تربیت شدند در کجا تربیت شدند؟ من میخواهم ادعا کنم، با وجودی که رسانههای دیگر مخاطب بیشتر و برد بیشتری دارند اما مساجد تاثیرگذاری بیشتری دارند، همه مراکز در حال خدمت و کوشش و تاثیرگذاری به عرصه جامعه هستند، اما همچنان، محراب و منبر جایگاه خودش را حفظ کرده و ما میبینیم که تا جایی یک صحنه حماسی پیش میآید ظهور و بروزش در مسجد است.
میبینیم که در جایی روحیه شهادت طلبی پیدا میشود از بچههای همین مساجد است، لذا ممکن است ما بگوییم که در مسجد چقدر جمعیت وجود دارد، خوب بالاخره درصدی هستند و خیلیها هم مسجد نمیآیند اما باید این را پذیرفت که تاثیرگذاری مساجد در هر محله از رسانههای دیگر بیشتر است. یعنی فرهنگ محل آن قدر که از مسجد متاثر است از هیچ چیز دیگری تاثیر نمیپذیرد. منتهی یک قشری نه قبل، نه حین و نه بعد از انقلاب با مساجد ارتباطی نداشتهاند. اینها یک بخش هستند که در هر جامعهای امکان وجود دارند. ما روز قبل با آیت الله جوادی آملی ملاقات داشتیم ایشان یک بحث خیلی زیبایی را در رابطه با مساجد مطرح کردند. گفتند که یک قشری از جامعه هستند و مثال آورند که وقتی شما میخواهید یک پنجره بسازید خیلی کم چوبی را میتوانید پیدا کنید که گره نداشته باشد و این گرهها همان قشرهای مختلفی هستند که در جامعه وجود دارد، اینها دور انداختنی نیستد؛ هنر این است که از همین گرهها هم به نحو خوبی استفاده بکنیم. مسجد هنوز هم محل تاثیرگذاری است منتهی با آن مسجدی که مطلوب پیامبر (ص) اسلام است فاصله داریم مثل اصل نظاممان که به نظام مطلوب بایستی برسد که همه اهداف نظام پیاده بشود ما هم به همین نسبت با اهداف خود فاصله داریم. مساجد میتواند خیلی بهتر از وضع موجود باشد؛ کما اینکه نظام مقدس جمهوری اسلامی هم میتواند خیلی بهتر از وضع موجود باشد و به شهادت همه بزرگان، ما در آغاز کار هستیم، در مسجد هم ما انصافا در آغاز کار هستیم. در صدر اسلام همه چیز در مساجد بوده؛ همین سیاست و قضاوت و نیروهای نظامی در مسجد شکل میگرفتند. دفاع از مسجد آغاز میشده؛ کمک به نیازمندان و رفع اختلافات و همه و همه در مساجد بوده. در حال حاضر بخشی از این امور دارد انجام میگیرد ولی تا مطلوب فاصله داریم اما یک مسالهای را هم در این قسمت باید مورد توجه قرار دهیم و آن کمبود امکانات است یعنی الان مساجد ما مکان و امکانات کافی برای تحت پوشش قرار دادن کل جامعه را ندارند. ...
* فکر نمیکنید از همین پتانسیل موجود هم حداکثر استفاده نمیشود؟
** این حرف در مورد بسیاری از روستاها درست است؛ مثلا بعضی از مساجد ما در روستاها ائمه جماعات ندارند. بخشی اقامه نماز فصلی است و کارکرد مساجد در فصول خاصی است؛ یعنی ماه مبارک رمضان یا شعبان و رجب و محرم و مناسبهاست و حقیقت امر این است که ما به اندازه نیاز روحانی نداریم. الان حوزههای ما به اندازه نیاز جامعه نیرو ندارند؛ یعنی جامعه ما بیش از این تعداد که الان در حوزهها تربیت میشود به طلبه نیازمند است. قبل از انقلاب فقط مسجد بود که روحانی در آن حضور داشت اما بعد از انقلاب تمام ادارات ما و حتی در ارتش هم روحانی داریم مگر قبل از انقلاب در ارتش روحانی داشتیم. سپاه هم که اصلا نبود. اما امروز چندین هزار روحانی در ارتش و سپاه مشغول فعالیت هستند. همین طور در ادارات و بقیه جاها. یعنی تقاضا بیش از عرضهای است که از حوزهها صورت میگیرد؛ لذا ما روحانی به اندازه نیاز جامعه نداریم و بعد هم در هر قشری نخبگانی که تربیت میشوند تعدادشان کم است و این نیست که هرکس که طلبه باشد و رفت و روحانی شد این بتواند نیاز جامعه را برطرف بکند. بخشی از آنها میتواند نیاز کمی از جامعه را پاسخگو باشند و نخبگان در حوزه هم مثل نخبگان در دانشگاه محدودیت دارند و کم هستند.
در جامعه ما که مردم از طرق مختلف موضوعات و اطلاعات را کسب میکنند حضور نخبگان روحانی که نیاز زمان و مردم را بشناسند بسیار احساس میشود.
لذا حوزهها هم بایستی با یک حرکت هماهنگ بتوانند از نیازهای جامعه مطلع بشوند. مساجد هم به همین نسبت باید حرکت کنند، لذا من میخواهم عرض کنم که جذب نیروی روحانی ما امروز در ادارات بیشتر از مساجد است علتش هم مشخص است. اگر یک سازمان دولتی متقاضی باشد، خانه دارد، مسکن و پول و بودجه دارد، اما مسجد هیچ کدام اینها را ندارد، لذا انصاف قضیه این است که امروز افرادی میآیند در مساجد ائمه جماعات میشوند که صرفا قصد قربت کرده باشند، و الا امکانات مادی مساجد بسیار محدود است. اصلا کار کردن در یک اداره هم راحتتر است چون چارچوب و مقامها و غیره مشخص است و وظایف تعریف شده اما در مسجد این طور نیست، به تعداد افراد مسجدی و حتی افراد محله اظهارنظر و نقد و ... وجود دارد.
لذا یک امام جماعت در مسجد واقعا با جهاد است که میتواند بماند؛ از طرفی در مسجد غیر از امام جماعت ارگانها و نهادهای مختلف دیگری هستند که فعالیت میکنند و به طور طبیعی وقتی ارگانهای مختلفی در یک جا قرار بگیرند اختلافاتی هم بروز میکند. هر چند هر کدام با نیات خیر فعالیت میکنند ولی مشکلات خاص خود را دارند و نوعی اصطحکاک به وجود میآید.
الان حداقل 16 ارگان دست اندر کار مساجد هستند و به همین نسبت رای و نظر از طرف آنها در مساجد اعمال میشود.
حال ببینید امام جماعت به عنوان مدیر مسجد چقدر باید مدیر باشد که همه را در مسجد جا بدهد، اجازه کارکردن در چارچوب مشخص را بدهد و نیاز همه را برای انجام کارها بر طرف بکند و نظرهای آنها و انتقادات و پیشنهادات آنها را هم اعمال بکند، اداره یک مسجد امروزه یک کار بسیار مشکلی شده است. در مسجد اعمال نظر از پایین به بالا است و امام جماعت انصافا بیشترین مسئولیت و مشکل را در اداره مسجد دارد و از آن طرف هم هیچ کس خودش را در برابر مسجد مسئول نمیداند. همه از مسجد طلبکارند. بسیج میآید و وارد مسجد میشود که بادی هم باشد و اولین چیزی که میخواهد جا و مکان است. جا را چه کسی باید ایجاد کند؟ بعد تلفن میخواهند، برای کار فرهنگی کمک میخواهند. در کنار اینها کانونها هم فعالیت میکنند که فضا برای کار، کتابخانه و امکانات دیگری میخواهند.
در عوض تا به حال هیچ کس نیامده به مسجد کمک کند و بر عکس امکانات در اختیار آنها بگذارد. برای راهپیمایی میگویند مسجدیها، میگویند چشم. کمک در همه جریانها مسجدیها! یا علی، در تمام صحنهها توقع از مساجد است. توجه بفرمایید از آن طرف برای مساجد چه کاری انجام میشود؟ یعنی نظام چه امکانات و برنامه ریزی برای مساجد داشتند؛ دادند و خواهند داد و جزء وظایف خودشان نشان میدادند. اما از آن طرف، اگر هم امکانات ناچیزی به مساجد بدهند آن قدر تبلیغات میشود که مسجدیها پشیمان میشوند. یعنی اگر نهادی یا ارگانی بخواهد کمکی بکند، آن قدر در بوق و کرنا میکند که مسجدی میگویند از خیرش گذشتیم. در صورتی که مسجدیها تمام کارهایی را میکنند بدون سر و صدا و با آرامی است. الان هم توجه بفرمایید برای اوقات فراغت بودجه را چه کسی میگیرد و اوقات فراغت را چه کسی پر میکند؟ کانونهایی که با عشق و علاقه دارند کار میکنند و خانوادهها مطمئن هستند که مساجد از هر لحاظ برای فعالیت فرزندانشان سالم هستند. فرزندانشان محفوظ میمانند. لذا بیشترین مراجعات در تابستان نسبت به مساجد است و گاهی اوقات مکان برای این کارها کم میآید. حالا از کجا بودجه داده میشود؟ اینها همه امکانات مردم است؛ حال خود مساجد است و هیچ ارگانی کمک نمیکند و اگر هم بکند آن قدر در بوق و کرنا میکنند که مسجدیها پشیمان میشوند، اما از آن طرف شما ببینید بودجههای میلیاردی در اختیار چه سازمانهایی قرار میگیرد. بعدش هم جریانهای مختلفی آمار مساجد را جزء آمار خود نشان میدهند و پول میگیرند. یعنی یک ظلم دیگری هم به مساجد میکنند. البته مسجدیها بر اساس اخلاصی که دارند میگویند که ما برای خدا کار کردهایم و خدا میداند که چه کسی کارکرده است!
اما این بیانصافی است که برخی ارگانها بودجه و امکانات میگیرند و از آمار فعالیت مساجد خرج میکنند. این واقعیتی است که الان وجود دارد لذا بایستی به این نکته توجه کرد که مردم که پایگاه اصلیشان مسجد است همه چیزشان را برای این نظام دادهاند اما با نظر مقام معظم رهبری و امام (ره) که همواره تاکید داشتند که مساجد سنگر هستند آنها را حفظ بکنید؛ از مسجد غافل نباشید و به مساجد توجه داشته باشید. من معتقدم آن توجه لازم تا به امروز نشده و امکاناتی که در شان مساجد باشد در اختیار مساجد قرار نگرفته است اما توقعات از مساجد همیشه بالا بوده است. مثلا اگر فرهنگ عمومی خراب بشود میگویند مساجد چه کار کردهاند؟ اگر جوان منحرف شود میگویند مساجد چه کار میکنند؟ واقعیت امر این است که الان انسانهای مومن در مساجد در حال خدمت هستد و همه توان خود را در این راه گذاشتهاند. بحمدالله این چند سالی که ما شاهد حضور گسترده مردم در مساجد هستیم و مساجد توان ندارد که این همه افراد را در خود جا بدهد. حاصل این تلاشهاست. یعنی الان بنده به عنوان مسئول مساجد عرض میکنم که مساجد ما جا ندارد تا به نمازخوانها خدمات بدهد برای اعتکاف لیست مساجد ما همان روز اول پر میشوند در حالی که بسیاری مشتاق هستند در این مراسم معنوی شرکت کنند و ما امکانات نداریم. پس ببینید مسجد و ائمه جماعات و هیئتهای امنا با امکانات محدودشان کار خودشان را کردهاند. ولی برای رسیدن به مسجد مطلوب باید تلاش و کوشش کنیم. ما هم دنبال این هستیم که مساجد آن قدر محوریت پیدا بکند که همه افراد و اقشار جامعه اعم از دانشجوی ما و آموزش و پرورش ما و فرهنگی ما و اداری ما، همه مسجد را محور فعالیت و پایگاه اصلی خود بدانند.
* همانطور که خودتان هم بیان کردید نقش ائمه جماعات در مساجد بسیار محوری و مهم است و بیشترین تاثیر را هم در حل مشکلات مسجد و حتی محله ایفا میکند. در مساجد ما دیده میشود که هرگاه امام جماعت توانسته با صبر و درایت و علم در حوزه مساجد رفتار کند و از طرفی با شور و نشاط جوانان هم ارتباط برقرار کند آن مساجد جزو شلوغترین مکانها شدهاند در حالی که به نظر میرسد اکثریت مساجد ما هم در حال حاضر اینگونه نیستند. حال یا به خاطر سن بسیار زیاد امام جماعت است یا بیحوصلگی، عدم تحمل جوانان و ... جوان هم اگر نیازهای او درست پاسخ داده نشود و نشاط او در مسیر صحیح به کار گرفته نشود از طرق دیگری این شور و نشاط و روحیه را تخلیه میکند. این موضوع هم خیلی به مسائل مالی و مشکلات مربوط نیست چرا که قبل از انقلاب مشکلات مالی ما به مراتب بیشتر بوده است فکر میکنید چه تحولی در زمینه ائمه جماعات و نوع ارتباط آنها باید ایجاد شود؟
**ببینید الان رویکرد جوانان نسبت به مساجد از قبل از انقلاب بیشتر است اما باید به یک نکته عمومی توجه کنیم که هر کس به حاکمیت نزدیکتر میشود انتقاد به او بیشتر میشود و این طبیعی است و در تمام حکومتها اینگونه بوده است. امروز روحانیت چه بخواهد؛ چه نخواهد؛ به صرف اینکه لباس روحانیت دارد به نوعی مشکلات نظام را به او نسبت میدهند و الان ما یکسری روحانی داریم که اینها هیچ گونه مسئولیتی در انقلاب ندارند، امکاناتی هم ندارند و در خیابان راه میرود و مورد انتقاد قرار میگیرد و حتی گاهی مشکلاتی هم برایش ایجاد میکنند. اینها را باید اینگونه تحلیل کرد که هر کسی که حاکم باشد یا در دستگاه حاکم یا منصوب به دستگاه باشد به نوعی مورد انتقاد قرار میگیرد و توقعات هم از او بیشتر است. روحانیت قبل از انقلاب مسئولیتی نداشت.
قبل از انقلاب روحانیت در اوج مظلومیت بود زندان میرفت. کتک میخورد، شکنجه میشد، تبعید میشد لذا به طور طبیعی جامعه طرفدار اینها بود، اما امروز جامعه متدینین که روزی طرفدار روحانیت بودند الان توقع دارد که این قشر باید مشکلات آنها را هم حل کند این دیگر بین امام جماعت و وزیر فرق نمیگذارد. آن روحانی است؛ این هم روحانیست. ما بخشی از مشکلاتمان توقعاتی است که نسبت به روحانیت در مساجد وجود دارد. همین توقعات هم نسبت به مساجد هست یعنی مردم توقع دارند که مساجد مشکلاتشان را حل بکند.
دیشت یک آقای بازنشسته آمده بود پیش من میگفت آقا وعده داده بودند که به بازنشستهها 200 هزار تومان حقوق بدهند اما 120هزار تومان دادهاند، و از من بازخواست میکرد در صورتی که من نه گفتهام 200 هزار تومان بدهید؛ نه 120هزار تومان. اما من بازخواست میشوم و من طلبه در هر مسجد بازخواست میشوم؛ یعنی عملکرد دولت که من هیچ نفشی در آن ندارم پای من نوشته میشود؛ هم خوبیاش و هم بدیاش. یعنی از آن طرف هم خوبی که میکنند آبروی ما است اما جامعه متاسفانه کارهای خوب را بیان نمیکند و همیشه مشکلات را بیان میکند اینها میآید پای روحانیت؛ چه منبر، چه ائمه جماعت، چه استاد دانشگاه و چه روضه خوان باشد، نوشته میشود و این انتقادها قبل از انقلاب نبود؛ کما اینکه ما حامیان زیادی داشتیم و جز دولت مخالف دیگری نداشتیم. راحت کار میکردیم؛ اما امروز ما علاوه بر اینکه باید مطلب نوی متناسب با نو شدن جامعه ارائه کنیم باید با رویکرد جهانی با مشکلات مقابله کنیم؛ ولی در گذشته اینگونه نبود. در گذشته مشکلات ما منطقهای و محلی بود و ما امروز باید عالم به زمان باشیم.
در گذشته اگر همان بخشی از مشکلات جامعه را بیان میکردیم و یا انتقاد میکردیم مردم پذیرای ما بودند لذا تحولی که در عرصه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، منطقهای، بینالمللی، به وجود آمد و اینها همه و همه در روش و منش ما تاثیر گذاشته و مردم را متوجه همه مسائل کرده و همه را از ما در مسجد میخواهند؛ لذا طبیعی است که روحانی که الان به مسجد میرود باید» آمادگی او خیلی بیشتر از قبل از انقلاب باشد. بخشی از روحانیون ما امروز خوشبختانه مطابق زمان هستند یعنی عالم به زمان هستند و آگاه به مدیریت دینی با توجه به شاخصهای جامعه هستند.
بخشی هم اینگونه نیستند و نسبت به مسائل آشنایی و هماهنگی کافی ندارند که باید به صورت تدریجی در این زمینه هم کار شود.
* برای ارتقاط سطح آموزش منطبق با نیاز زمان، برای ائمه جماعات کاری کردهاید؟
**بله، الان در حوزههای ما کلاسهای توجیهی در رشتههای مختلف و ابعاد مختلف گذاشته شده است. در طول سال این کار دارد انجام میگیرد. از حوزه و دانشگاه افرادی دعوت میشوند و میآیند بحث و کلاسی میگذارند. علاوه بر آن ما عزل و نصب هم در ائمه جماعات داریم. یکسری جابجایی داریم؛ یعنی باید 3 تا کار انجام بدهیم: یکی اینکه با افرادی که سنشان بالا رفته یا توان لازم را چه به خاطر مریضی یا کهولت سنی ندارند با خودشان صحبت بشود و خودشان بخشی قبول دارند و لذا میآیند کنار، و یا از آنها تقاضا میشود که فردی که توانایی لازم را برای ارتباط با مردم دارد در کنار خودشان داشته باشند و یک همکاری بیاورد که بتواند با این دستگاه همکاری بکند، خوب یکسری اینگونه حل شده است و این کار دارد انجام میگیرد، یک سری کارها هم نیاز به آموزش و برنامه دارد تا روحانیون ما منطبق یا شرایط رشد کنند که این هم در حال انجام شدن است. البته مساجد و موقعیت آنها هم متفاوت هستند.
برخی مساجد حساس هستند و نیاز به یک فرد جامع دارند. برخی هم نه! فردی را میخواهند که تنها اقامه نماز کند و شرایطش طوری نیست که فعلا طلبکار مسائل سیاسی و اجتماعی باشند، خوب اقامه نماز میشود و بعدش هم یک حدیثی یا یک مساله شرعی بیان میشود و مسالهای ایجاد نمیکند. اما مساجد مهم اولویت اول ماست که اینها به روز باشد و همه امکانات روز را بتواند به مردم ارائه بکند، لذا بعضی از مساجد ما الان سایتهای فعال دارند، در صحنه حضور دارند، جوانها در آنجا حضور دارند، پیام میگیرد، پیام میدهند و به روز هستند به من اطلاع دادند برخی مساجد برای جوانها کلاس کنکور گذاشتند، کلاسهای تقویتی گذاشتند، از اساتید دانشگاه حتی استفاده کردند و این معلوم میکند که امام جماعت میداند مشکلات جوانان ما چیست و رفته به سوی رفع مشکلات جوانها و یا ما کتابخانههایی را در مساجد داریم که از سه هزار تا 7 هزار نفر عضو دارد و اینها ائمه جماعات خوب و ممتازی هستند که تلاش میکنند، از همین امسال هم 100 عدد از مساجد ما مجهز به سیستم اطلاع رسانی- الکترونیک میشود که با مرکز مرتبط میشوند و ساماندهی مرکز به همهشان سرویس میدهد.
خوب این حرکت یک حرکت خوبی است که آغاز شده و به طور طبیعی کار خوب و مثبت انجام دادن زمان میبرد، کار منفی زمان بر نیست. تخریب زود صورت میگیرد، لذا میخواهم ادعا کنم که ائمه جماعات ما چهرههای بسیار فعالی هستند که وجودشان برای ما مغتنم است. و در راستای نظام کارهای بسیار بزرگی را الحمدالله دارند انجام میدهند و یک محیط خوبی را برای خانوادهها آماده کردهاند و خانوادهها ارتباط خوبی دارند؛ منتهی بخشی را حاکمیت باید کمک کند و بخشی را ما با جدیت و سرعت و وسعت بیشتر باید انجام بدهیم. ما برای نظارت بیشتر به ائمه جماعات بازرسی هم داریم ائمه جماعات ما رتبهبندی میشوند و همه چیز مشخص و در حال برنامهریزی است.
* آیا مکانهایی هست که ائمه جماعات برای آموزش دیدن در رابطه با رفتار با جوانان و ارتباط با آنها و رفتارهای تربیتی و اسلامی و غیره آموزشی ببینید؟
** قطعا، بلکه بعضی از ائمه جماعات ما دارای تجربههای خوبی هستند. ببینید مسجد جای عمل است نه حرف زدن. بایستی مسجد الگویی کار بکند، یعنی امام جماعت، هیاتهای امنا، خادم، دست اندرکاران مسجد باید به قدری خوب کار بکنند که مرم آنها را از لحاظ عمل بپذیرند و هر جا اینگونه بوده ما میبینیم که مسجد پر است و فعالیت در آن زیاد و از اینگونه ائمه جماعات ما فراوان داریم که ما میبینیم که آن عمل برای مردم حجت شرعی است و مردم بر مبنای آن عمل، حرکت میکنند. سرکشی از مریضها و استقبال از مسافرین و یک حرکت خوبی که انجام میشد؛ میگفتنتد هر کسی که چه به عنوان مستاجر و چه به عنوان خریدار خانه وارد محل میشوند افراد مسجد برای خوش آمدگویی به منزل ایشان میرفتند هدیهای بهش میدادند و از اینکه به جمع ما افزوده شدهاید تشکر میکنیم؛ وارد خانهاش هم نمیشدند که برایش زحمتی ایجاد کنند. همان در حیاط یا دم در این مراسم را اجرا میکردند. خوب این فرد به مسجد و مسجدیها علاقهمند میشد. به لطف خدا تجربیات دارد منتقل میشود. در بعضی از مساجد ما توانستهاند نیازسنجی کنند و تقریبا همه نیازهای مردم را چارهجویی کنند؛ لذا درمانگاه دارند، صندوق قرضالحسنه و تعاونی مصرف دارند؛ کتابخانه دارند؛ جلسات مباحث فکری و پاسخ به شبهات دارند؛ خوب در اینگونه مساجد حضور چشمگیر است و چنین مساجدی هم کم نداریم و داریم تلاش میکنیم که تجربیات خوب را منتقل کنیم. الان نشریه گلبانگ ما عمدتا برای انتقال تجربه و اطلاع رسانی است مثلا این کار موفق در فلان مسجد انجام گرفت دیگر مساجد هم میخوانند و انجام میدهند لذا خیلی وضع تغییر کرده است.
یک طرح و کار خوب دیگر هم که سعی داریم آن را پی بگیریم ارتباط قوی و موثر مساجد و آموزش و پرورش است. ما در طول سال مناسبتهایی داریم که باید تلاش شود مدارس به سمت مساجد هدایت شوند و حتی با دوستان آموزش و پرورش صحبت شد که شما به جای ساخت نمازخانه، یک مسجد خوب و آبرومندی بسازید تا ظهرها هم بچهها و هم مردم نماز بخوانند و شبها هم با همان امام جماعت مردم نماز برگزار کنند و در طول سال هم بشود از آن استفاده کرد. اگر هم مدرسه، مسجد یا نماز خانه ندارد دانش آموزان بروند و در مساجد نماز بخوانند و مجبور نباشند در دخمهای در مدرسه نماز را برگزار کنند. برگزاری نماز در مدارس در محیطهای نامناسب اثرات بدی بر روحیه بچهها دارد. در کشورهای اسلامی اینگونه است که موقع نماز هم مردم اعم از دانشگاهی و مدرسهای و اداری و ... به سمت مساجد میروند.
ما هم صحبت کردهایم و قرار است امسال جشن آغاز سال تحصیلی در مساجد باشد و هدیهای هم به آنها داده بشود و از آنجا بروند به مدرسه، امیدوارم که ما بتوانیم یک تعامل خوبی بین مسجد و سایر نهادها و ارگانهای فرهنگی داشته باشیم که هم مساجد پر بشود و هم ثمرات مساجد در جامعه مورد استفاده قرار بگیرد.
* در مباحث قبل، شما فرمودید که خیلی از مسئولین ما پرورش یافته مسجد هستند مثل آقای حداد که نام بردید. مساجد همانطور که گفتید در دو عرصه مبارزه انقلاب و دفاع مقدس نقش خود را نشان دادهاند و ایفاء کردهاند اما الان عرصه مبارزه یک عرصه دیگری شده و تغییر کرده و عرصه مبارزه، فرهنگی شده است. آیا در مساجد ما برای این عرصه کادرسازی میشود به طوری که مثلا ده سال دیگر شما بگویید که بله این کار خوب فرهنگی نتیجه کادر سازی ده ساله ما برای عرصه فرهنگی است.
**ببینید این بستگی دارد به همکاری همه گروهها و به تنهایی از عهده مسجد بر نمیآید؛ یعنی آموزش و پرورش باید با ما نهایت همکاری را بکند؛ دانشگاهها مسئولیت دارند؛ حتی ما مشخصا میخواهیم بگوییم که آقایان طراحی بکنند چه در دانشگاه و چه در آموزش و پرورش بخشی از آموزههای مسجد برود در آموزش آنها و در کتابهایشان قرار بگیرد و جزو دروسشان بشود اگر اینطور باشد، بله ما میتوانیم در آینده آن ادعا را داشته باشیم. ببینید الان تاریخ اسلام را چه در دانشگاه و چه آموزش و پرورش تدریس میکنند؛ با تفاوت در سطح آموزش- خوب شما بخشی از آموزههای مسجد را مانند این که پیامبر در رابطه با مسجد چه نظری داشته و مسجد رابطهای با جامعه دارد را تدریس بکند. متاسفانه کمترین توجهی در دروس دانشگاهی و آموزش و پرورش ما به این موضوع است ما دنبال این هستیم که ان شاءالله بتوانیم اینها را بگنجانیم. مثلا تاثیرگذاری مساجد در صدر اسلام چی بود و پیامبر چرا این قدر نسبت به ساخت مسجد اهتمام داشتهاند به طوری که میبینیم در بدو ورود به مدینه در عرض یکی، دو هفته مسجد میسازد؛ حال چرا این کار را میکند؟ اینها مهم است و اگر فلسفه این که چرا پیامبر به مسجد توجه داشت و اولین کارش ساخت مسجد بود مشخص بشود میتوان هدفگیریها را به سمت مسجد برود و آرام آرام فرهنگ مسجد محوری را در جامعه گسترش داد. حال در شکلگیری این فرهنگ همه سهم دارند.
صدا و سیما سهم دارد، جراید و آموزش و پرورش و دانشگاهها و دولت هم سهم دارند، ما هم به عنوان چرخانندگان مساجد سهم داریم تا افرادی که میآیند در مساجد را تغذیه شوند، تا هدایت شوند لذا طبیعی است که این نیازمند همکاری همه افراد است. این نیست که ما بگوییم بگذارید دولت کار خودش را بکند و مسجد هم کار خودش را، دولت سیاستی را میرود، مسجد هم اعمال مشخصاش را انجام میدهد. این فایده و نتیجهای برای کشور ندارد این وقتی ارزش دارد که مسئولین نظام و دولتمردان باور کنند و این اعتقاد درشان به وجود بیاید که افراد تا آموزشهای فرهنگی پیدا نکند نمیتوانند خدمتگزاران خوبی برای مساجد باشند آن وقت سیاستشان هم دچار مشکل میشوند و سیاست مدارانی دروغگو و کذاب میشوند؛ وعده میدهند، عمل نمیکنند. این کار خوبی که امسال قرار است انجام بشود و آقای احمدینژاد تاکید کردند برگزاری مراسم هفته دولت در مساجد و با محوریت آن است. این قدم خوبی است که مسئولین بروند مساجد و عملکرد یک ساله خود را به مردم گزارش بدهند و از نزدیک با آنها ارتباط برقرار کنند.
این گزارش دادن یک بخش است، اما باید روزی برسد که وقتی در مساجد گزارش میدهند خدا را شاهد و ناظر بدانند که این گزارشی که میدهند انجام شد. ببینید. بزرگترین مصیبت یک جامعه بیاعتمادی است و بزرگترین عامل قوت و قدرت یک جامعه اعتماد است. اعتمادسازی کار آسانی نیست، یک وقتی مقام معظم رهبری میفرمودند: اعتماد با قسم و آیه به وجود نمیآید، اعتماد با عمل به وجود میآید. و امیرالمومنین (ع) فرمودند: بهترین حرف، آن حرفی است که عمل آن را تصدیق و گواهی بکند؛ لذا این قدم، قدم خوبی است و ما از این جا به آقای دکتر احمدینژاد تبریک میگوییم و منتظر قدم های بعدی هستیم و شنیدهایم که جزء برنامه ایشان است که به سمت و سویی حرکت کند که جامعه ما یک جامعه مسجدی محور باشد و این باید ان شاء الله در همه مسئولین ما انجام بشود و اگر این کار شد ما خواهیم توانست که بگوییم در آینده مثلا به اینجا میرسیم ولی اگر مسجد به سمتی برود و دولت به سمت دیگر ما همین الان اظهار میکنیم که نخواهیم توانست و نمیتوانیم آن محصول مطلوب را تحویل جامعه بدهیم. از طرفی در فرهنگ سازی هم شما توجه دارید که این مقوله به سادگی محقق نمیشود بلکه زمان میبرد و لذا باید سالها تلاش کنیم تا بتوانیم به اهداف خود برسیم. تلاش شد تا این انقلاب به وجود آمد ما معتقد نیستیم که انقلاب ظرف 15 سال شکل گرفت. برای انقلاب دهها سال بلکه بیشتر کار شد یعنی قبل از مشروطه و حتی از زمان شیخ مفید رضوان الله علیه کار شد تا این بنا به وسیله معمار انقلاب تکمیل شد و در اختیار جامعه قرار گرفت کار فرهنگی هم زمانبر است، و ما باید خودمان را آماده کنیم برای یک برنامه طولانی با برنامههای سهگانه، کوتاه مدت، درازمدت و میان مدت تا بتوانیم به آن هدفی که نظام میخواهد برسیم.
* آقای ابراهیمی! در مورد جذب افراد به مسجد نوع معماری مساجد و تمیزی آنها هم مهم است آیا برنامه خاصی برای معماری مساجد، تمیزی آنها محیطی که بنا میشود و ... دارید؟
**ما باید بر اساس واقعیتهای موجود حرف بزنیم. به عنوان مثال در بازار تهران چند مسجد ساخته شده و ما اگر همینها را همین جوری که هستند بتوانیم نگهداری کنیم، خیلی کار کردهایم چون به قدری فشرده است آنجا و قیمتها بالا است که کسی نمیتواند کار خاصی انجام بدهد. اینها آرمان است اما چرا در شهرها و روستاهایی که تازه دارند پا میگیرند و مساجد در آنجا ساخته میشوند این طرح، طرح مطلوبی است که مثلا مساجد در مکانهایی ساخته بشوند که اطراف آن فضای سبز باشد. مسجد در صدر اسلام و در طول تاریخ اسلام اینگونه بوده و تا مشروطه و از مشروطه به بعد اینها مساجد را از مسائل سیاسی جدا کردند لذا تبدیل شد به یک شبستان که فقط نماز میتوانند بخوانند، بیش از این کارآیی نداشته باشد، در صورتی که امام صادق (ع) با 4 هزار مجتهد در مسجد بودند و این ادامه داشته و حتی خلفایی که با اسلام مخالفت میکردند ظاهر اسلام را اینگونه حفظ میکردند.
در میان مردم مسجد، بازار و ادارات دولتی به صورت یک مجموعه درآمده بوده و در یک جا بوده و در مرکز شهر بوده و این خودش یک تدبیر خیلی خوبی بود، برای اینکه اداریها میآمدند مسجد، فرهنگیها و بازاریها میآمدند مسجد و مسجد پر میشده، این طرح خوبی بود و فضای عبادی هر چه زیباتر باشد، جذابتر میشود. ببینید هیچ جای اسلام برای رفتن به جاهای مختلف تعیین و تکلیف نکرده که به چه صورتی برو اما برای مساجد امر به لباس تمیز میکند و در روایات آمده که برای رفتن به مسجد عطر بزنید؛ آرام و متین بروید؛ تمیز بروید و مسواک بزنید و ... چرا که مسجد نباید مشمئز کننده باشد، مسجد باید جذاب باشد در معماری هم باید جذاب باشد و ما از جمعی از معماران تقاضا کردیم تا جمع شوند و روی این قضیه کار کنند. چون این معماری که ما الان داریم برای دوران صفویه است. ما باید معماری اسلامی که فرد متناسب با نظام مقدس جمهوری اسلامی باشد طراحی کنیم و این کار توسط مهندسین ما در حال شکلگیری است.
محراب باید به گونهای باشد که فرد با ورود جذب آن شود و متاسفانه مساجد ما عمدتا قبلههایش کج است که وقتی مردم میایستند یکی میگوید یک مقدار آن طرفتر، دیگری بر عکس، خوب چرا؟ چرا مساجد ما به گونهای ساخته نشود که فرد خودش به راحتی قبله را تشخیص بدهد و این متاسفانه به خاطر کمبود جا و یا طراحی نامناسب و یا اشکالات دیگر بوده و فرد بلافاصله بعد از بستن نمازش دیگری مهرش را بر میدارد میگذارد چپ یا راست و بلافاصله فرد در همان اول ضربه فنی میشود، تحقیر میشود، باید کار بشود در کنار اینها در مورد خادمان مساجد هم باید یک خادم تحصیلکرده خوب استخدام شود که مساله است، امام جماعت به روز و خوش برخورد، خوش لباس، خوش قیافه همه فاکتورهای مهمی است. اصلا اسلام برای قیافه امام جماعت نمره داده است در صوت و لحن بهترین قاری، اینها را همه نمره داده، هیات امنای مخلص و خوب که مردم را بکشند به سمت مسجد. همه و همه در رسیدن به اهداف عالی که اسلام برای مساجد متصور شده موثر است.
* شما خودتان برای حرکت در این سمت چه کارهایی کردهاید؟
** ما کل هیات امناهایمان گزینش میشوند و البته ما وارث گذاشتهایم، طرف به هر حال یک آجر روی آجر گذاشته خودش را وارث میداند. تغییر این وضعیت هم سخت است برخورد با این کارها آسان نیست لذا ما هیات امنا و خادم را گزینش میکنیم چون افرادی باید باشند که بهترین باشند. منتهی کار زمان بری است و تلاش کارکنان ما هم تلاش بیوقفه است ما در عرض سه سال 3600 مسجد را بازرسی دقیق کردیم. به طوری که میتوانیم به ائمه جماعات، بسیج هیات امنا و خادمین نمره بدهیم؛ خوب کار سنگین بوده که الحمدالله این کار انجام گرفته و ما میتوانیم بگوییم که اینها در چه سطحی هستند و این در کامپیوتر ثبت میشود. در کل کشور حدود 60 هزار مسجد داریم و در تهران 1600 مسجد فعال داریم، البته 2 هزار موردی است که 1600 آن فعال است. رسیدگی به کل اینها بسیار سخت و وقتگیر است که ما شروع کردهایم.
* در میان صحبتهایتان فرمودید که رابطه مساجد و دولت نباید یک طرفه باشد. مسلما مساجد مراکز عبادی و سیاسی هستند شما چه اقدامی را مد نظر قرار دادهاید تا مساجد علاوه بر حضور جدی در عرصههای دفاع از مبانی انقلاب وارد دستهبندیها و جناحها نشوند و در اختیار گروهها قرار نگیرند؟
** در مورد این مسائل بحث شده و ائمه جماعات و دیگر مسئولین مساجد کاملا توجیه هستند لذا ما در صحنههای انتخابات، مساجد اصلا وارد جریانات انتخاباتی نشدهاند و نمیشوند و تنها ملاکها را به مردم میگویند. منتهی انتخاب به دست خود مردم صورت میگیرد و در تمام انتخابات کشوری و شهری مساجد ما در صف اول بودهاند؛ چه در برگزاری؛ چه در ارزشیابی و چه در ملاک دادن، و تقریبا هیچ ارگانی بیشتر از مساجد در انتخابات نقش نداشته است؛ چه از لحاظ صندوقها، آرا و تبلیغات و چه از لحاظ ملاک دادن و غیره؛ لذا ما معتقدیم که ائمه جماعات و مساجد ما در صف اول هستند.
مساجد ما ملاکها را بیان میکنند؛ حال شاید دیگران در اخذ ملاکها دچار اشتباه میشوند ولی معتقدیم مساجد به دور از ورود به جناح بندیها وظایف خود را انجام میدهند.