با گذشت 3روز ازآزمایش هسته اى کره شمالى و در حالى که تحریم این کشور در دستور کار شوراى امنیت قرار گرفته نتایج اتمى شدن پیونگ یانگ هم به بحث مهمى تبدیل شده است. اکنون کره شمالى با جبهه اى از حملات سیاسى و پیام هاى محکوم کننده روبه رو است و برخى دولت ها ضرورت تصمیم گیرى فورى و حاد شوراى امنیت را مطرح مى کنند. این شورا در اولین نشست اضطرارى خود ضمن ابراز نگرانى شدید اقدام کره را موجب تشدید تنش در منطقه ارزیابى کرد و کوفى عنان دبیرکل سازمان ملل آن را نقض مقررات بین المللى دانست.
سابقه و اهداف
جامعه بین المللى پیش از این نیز یک بار دیگر در اوائل ماه ژوئیه یعنى سه ماه پیش که کره شمالى دست به چند آزمایش موشکى زد واکنش هاى تندى نسبت به سیاست هسته اى این کشور نشان داد، اما کره شمالى بدون توجه به این واکنش ها برنامه هاى هسته اى خود را دنبال کرد.
اگرچه آغاز فعالیت هاى هسته اى کره شمالى به دهه 1980بازمى گردد، اما برخى آگاهان برآنند که از بعد از فروپاشى اتحاد شوروى یعنى از اوائل دهه 1990این فعالیت ها به طور جدى در جهت ساخت سلاح هسته اى به عنوان پشتوانه امنیت خارجى در دستور کار این کشور قرار گرفت. شاید به همین منظور بود که کره شمالى در سال 1993با بازدید آژانس بین المللى از مراکز هسته اى خود مخالفت کرد و به دنبال آن از پیمان منع گسترش سلاح هاى هسته اى نیز خارج شد. پس از آن کره شمالى همواره فعالیت هاى هسته اى خود را اقدامى در جهت دفاع از خود معرفى کرده و خواستار مذاکره دوجانبه با ایالات متحده امریکا با هدف امضاى پیمانى در جهت تضمین امنیت این کشور بوده است. در سال 1994اگرچه موافقتنامه اى بین آمریکا و کره شمالى بر سر تعلیق فعالیت هاى هسته اى این کشور در ازاى دریافت نفت و کمک هاى دیگر به امضا رسید، اما به دلیل عدم اجراى مفاد آن توسط کره این پیمان در سال 2002متوقف شد.
آخرین تلاش بین المللى براى مهار فعالیت هاى هسته اى کره شمالى جلب توافق این کشور به شرکت در مذاکرات شش جانبه با حضور آمریکا، کره جنوبى، روسیه، چین و ژاپن طى سال گذشته بود که پس از برگزارى چند جلسه و با اعلام عدم شرکت متوقف شد. برخى ناظران بر این باورند که هدف اصلى کره شمالى از آزمایش هاى هسته اى همچنان هدفى سیاسى یعنى اعمال فشار براى ایجاد امکان مذاکره دو طرفه با آمریکا و امضاى قرارداد عدم تعرض است. دکتر داود هرمیداس باوند استاد حقوق بین الملل در مورد پیامدهاى بین المللى آزمایش هسته اى کره شمالى مى گوید: مسئله انجام این آزمایش ها قبلا به عنوان نوعى بلوف تلقى مى شد، ولى اینک موضع کره را در مذاکراتش براى داد و ستد تا حدودى قوى تر مى کند. اکنون کره شمالى به عنوان کشورى که موفق شده دست به آزمایش هسته اى بزند یعنى توانائى استفاده براى مقاصد نظامى را به دست آورده است، بنابراین در مذاکرات امتیازات بیشترى مى خواهد. شاید غرب در ابتدا عکس العملى تو ام با عصبانیت و موضعى ناسازشکارانه بگیرد، ولى اگر قرار باشد داد و ستدى صورت بگیرد نهایتا این مسئله را مى پذیرد. حتى برخى ناظران دلیل تایید نشدن آزمایش کره توسط امریکا را شکسته شدن قبح موضوع و حرکت سایر کشورها(به ویژه در شرق آسیا) به سمت هسته اى شدن مى دانند. در صورت وقوع سناریویى که در آن کشورهایى مانند ژاپن، کره جنوبى و استرالیا به سمت هسته اى شدن گام بردارند، حتى احتمال نوعى شکاف میان امریکا و این کشورها نیز وجود دارد.
موضع چین
دولت کمونیست کره شمالى با انجام آزمایش سلاح حتى چین کمونیست را غافلگیر کرد. حال در شوراى امنیت سازمان ملل که چین عضو دائمى آن است صحبت از تحریم هایى علیه کره شمالى مى رود که تنها با موافقت چین مى توانند به تصویب برسند. مدت هاست که مناسبات میان چین و کره شمالى شکرآب است، ولى شکاف میان این دو برادر ایدئولوژیک کمتر بر سر آموزه هاى عقیدتى است. حتى دلایل اقتصادى نیز در توضیح این اختلافات کمک نمى کنند. زیرا تاکنون چین در کنار کره جنوبى تنها بزرگترین واردکننده به این کشور است و در واقع یگانه ابرقدرتى است که با ارسال نفت و گاز مانع از فروپاشى نظام حاکم بر کره شمالى شده است. کره شمالى براى چین همواره همانند توپى بوده تا علیه دیگر قدرت هاى منطقه بویژه ژاپن بر سر حوزه نفوذ خود آن را به بازى گیرد. هر گاه پکن در برابر توکیو به استدلالى پرقدرت نیاز داشته است آنگاه کره شمالى یا با موشک هاى میانبرد دست به تهدید زده است یا با ربودن چند شهروند ژاپنى.
هنوز چندروزى از سفر نخست وزیر جدید محافظه کار ژاپن شینسو آبه به چین براى توافق هاى جدید با پکن مثلا در مورد استفاده از حوزه هاى جدید نفتى در دریاى شرق چین نگذشته که ناگهان اعلام آزمایش سلاح اتمى از کره شمالى به گوش رسید. هر چند که چین «بشدت» این اعلان کره شمالى را محکوم کرد تا دل رهبرى جدید ژاپن شکسته نشود ولى این شدت لحن به هیچ وجه بدان معنا نیست که چین بخواهد پشت برادر ایدئولوژیک کوچک خود را خالى کند. بنابراین تحریم هاى اقتصادى به جنبه ظاهرى بسنده خواهند کرد و روابط سیاسى میان این دو همچون گذشته به خوبى عمل مى کند. ولى چین هم چندان راضى نیست زیرا که کره شمالى دیگر آن توپ بازى سابق نیست و همچون قبل دیگر برایش خوب قل نمى خورد.
کیم جونگ ایل رهبر کره شمالى موفق شده که روسیه را بسوى خود بکشاند. چند ساعت پیش از انجام آزمایش اتمى این روسیه بود که براى آرامش فضا اعلام داشت که پیونگ یانگ در اثر فشار جامعه بین الملل احتمالا آزمایش اتمى خود را به سال آینده و یا دست کم به پایان سال موکول خواهد کرد.
شایعات مبنى بر این بود که کیم جونگ ایل ترجیح مى دهد به مسکو برود تا به پکن زیرا از نگاه ارتدوکس وى، چین راه سرمایه دارى و نزدیکى به غرب را طى مى کند. و اگر چین راه کمک هاى وارداتى مواد غذایى و ارسال نفت و گاز را قطع کند آنگاه روسیه مى تواند جایش را بگیرد. از سوى دیگر چین نگران مناسبات پرنوسان میان دو کره شمالى و جنوبى است.
هرچند که پیونگ یانگ با برادر جنوبى خود همچنان سیاستى آشتى ناپذیر دارد ولى دو کره در یک مسئله وحدت نظر دارند و آن ناسیونالیسم کره است. در بیانیه اى که پیونگ یانگ در مورد آزمایش اتمى اش منتشر کرده، آمده است که کره شمالى بطور کامل بر فناورى ملى خود تکیه کرده است. این بدان معناست که برادر بزرگ چین دیگر نمى تواند روى وابستگى فناورى هسته اى کره شمالى براى اعمال نفوذ حساب باز کند. باید گفت که براى چین احساسات ناسیونالیستى کره شمالى بسیار خطرناکتر از بازى هاى ژئوپلیتیک این کشور میان چین و روسیه است.