ابوالقاسم قاسمزاده
انگلیسیها عادتی تاریخی در فرهنگ سیاسی خود دارند که به سیاستمدار بعد از تحقق و تثبیت پیروزی او تبریک و برایش "هورا" میکشند. اما چند قدم مانده به خط پایانی برای او پیام تسلیت میفرستند و با او خداحافظی میکنند. این عادت مردم انگلیس موجب شده است تا اغلب سیاستمداران برجسته این کشور، محتاط و حسابگر باشند و همواره گوش به پیغام مردم داشته باشند. اکنون آقای "بلر" نخستوزیر انگلیس در آستانه پایان مسیر زمامداری خود از همه طرف، از درون حزب خویش (حزب کارگر) تا حزب رقیب (حزب محافظهکار) و از جامعه انگلیس پیامهای گوناگون تسلیت برای ترک مسئولیت نخستوزیری را دریافت میکند.
"بلر" باید برود، جملهای کوتاه و گویا است که در صدر عناوین خبری و سیاسی انگلیس و کشورهای اروپایی قرار گرفته است، اگرچه یک روزنامه آلمانی نوشته است "اینکه نخستوزیر انگلستان یک سال یا هر زمان دیگر از مقامش کنارهگیری میکند، در حقیقت مسأله چندان مهمی نیست. تونی بلر از مدتها پیش حکم آدم بیدست و پایی پیدا کرده که سعی دارد با همه وجود به قدرت بچسبد." ادامه کار "تونی بلر" بنظر بسیاری از تحلیلگران سیاسی در اروپا موجب عمیقتر شدن چند شکاف خواهد شد. اول، شکاف در حزب کارگر که از هم اکنون بطور آشکار در صحنه رسانههای انگلیسی و بطور روزانه از آن سخن میگویند.
علاوه بر نامه 17 نفر از اعضای حزب کارگر در مجلس نمایندگان انگلستان که در آن درخواست شده است، تونی بلر هر چه زودتر استعفا دهد، اکنون معلوم و آشکار شده که اکثریت اعضاء موثر در حزب کارگر، خواهان برکناری فوری بلر هستند و او با قبول کنارهگیری از مسئولیت حزب کارگر میخواهد تا به این اعتراضها و عدم مقبولیت پاسخ دهد.
اما بقول نویسنده روزنامه آلمانی (زود دویچه)، آقای "بلر" هم برای خود شأنی قایل است و نمیخواهد نخست وزیر دست و پا بستهای باشد که تنها نظارهگر عقربههای ساعت و گذر زمان تا رسیدن به پایان حکومتش است، بلکه میخواهد خود تعیین کننده این دوران تعلیق باشد، دوران تعلیقی که انگلستان به نوعی در آن سقوط کرده است.
بدین ترتیب کاملا بارز و آشکار است که هر اندازه این وضعیت بیشتر طول بکشد نه تنها شخص بلر، بلکه حزب کارگر و جانشین در نظر گرفته شده برای بلر (گوردون براون)، همچنین فرهنگ سیاسی انگلستان خساراتی جبران ناپذیر خواهد دید. آشفتگی در درون حزب کارگر آنچنان شدت گرفته است که تنها کنارهگیری فوری نخست وزیر انگلیس موجب آرامش آن خواهد شد.
دوم، شکاف در درون جامعه انگلیس که از اعتراضهای عمومی و از سوی تشکلهای صنفی و سندیکاهای کارگری، اکنون به مرحله تظاهرات عمومی رسیده است. دنباله روی "تونی بلر" از "جرج بوش" آن هم در حد دستورپذیری از دولت کنونی آمریکا و حمایتهای افراطی نخست وزیر انگلیس از سیاستهای جنگی نومحافظهکاران در واشنگتن و خسارتهایی که این سیاست در خاورمیانه بجای گذاشته است، همگی پایان مسیر شکستخوردهای را برای تونی بلر، رقم زده است.
مردم انگلیس به شدت از سیاست خارجی دولت بلر، نگران و ناراحتند. اعتراض آنها پس از فاجعه جنگ لبنان، دوچندان شده است، بخصوص که هنوز هم "جرج بوش" بر طبل جنگ میکوبد و راه فرار دیگری در انتخابات آینده آمریکا بر تداوم سیاست جنگی خود ندارد. "تونی بلر" اگرچه گفته است، سیاست جنگی در خاورمیانه جواب نداده است؛ در نگاه سیاسی خود به خاورمیانه تجدیدنظر کنیم. اما و گویا دیگر دیر شده است و او باید تاوان همراهی و هم گامی خود با جرج بوش را با کنارهگیری خود از نخست وزیری بپردازد.
نقد رابطه انگلیس و آمریکا در دوران نخست وزیری تونی بلر، سرفصل اصلی نوشتهها و گفتههای سیاستمداران انگلیسی و اروپایی شده است و چنین بنظر میآید که "تونی بلر" در ادامه این سیاست تنها مانده است و دیگر قادر به توجیه پذیر بودن این دنباله روی نیست. در چنین موقعیتی که اغلب سیاستمداران اروپایی تلاش دارند تا بجای نزدیکی، فاصله خود از "جرج بوش" را به مردم اروپا نشان دهند و به جامعه بینالمللی بفروشند، ضربه سختی به دولت جرج بوش و حزب او، حزب جمهوریخواه در آمریکا است که در ماه آینده، آبان ماه، انتخابات مهم و بزرگ و سراسری برای کنگره آمریکا را در پیش دارند و از هم اکنون، همه محاسبهها نشان میدهد که جرج بوش "شکست بزرگ و تاریخی را برای حزب خود به ارمغان خواهد آورد. و سوم، شکاف در جامعه اروپا (اتحادیه)، در حالیکه نخست وزیر انگلیس به اردک چاق تشبیه میشود که طرحها و آروزهای بسیار بلندپروازانه دارد، اما دیگر قادر به پرواز نیست. تلاطم سیاسی در لندن و اعتراضهای عمومی برای برکناری هر چه زودتر نخست وزیر با محوریت طرد سیاست حمایت از "جرج بوش" سایه خود را بر اتحادیه اروپا آشکار کرده است. اروپا میگوید، تا اینجا خسارت و هزینههای سنگینی برای سیاست آمریکا در خاورمیانه پرداخته است و هر چه زودتر از ادامه چنین سیاست تنشآفرین باید جلوگیری بعمل آورد. "بلر" شاخص دوست و همراه "جرج بوش" برای دیکته سیاست واشنگتن به اتحادیه اروپا بود. اکنون از همه طرف فریاد اعتراض در اروپا علیه "بلر" و "جرج بوش" بلند است. دوران، دوران تسلیت به نخست وزیر انگلیس در پایان ایام نخست وزیری و رهبری حزب کارگر انگلیس است. دورانی که نزدیک به یک دهه طول کشید و اگر آغاز خوش داشت، اما پایان تلخ آن را همه در زمانی نزدیک پیشبینی میکنند.