* بگذارید اول از همه درباره برنامه هستهای ایران بپرسیم. در نهایت هدف و مقصد شما چیست.
**ظریف پاسخ داد: هدف برنامه هستهای ما ساده است. ایران کشوری است که در طول دو دهه آینده به یک وارد کننده کامل انرژی تبدیل خواهد شد. ما احتیاج داریم که در زمینه صنایع انرژی سرمایهگذاری کنیم. ما مقادیر قابل توجهی در منابع جایگزین سرمایهگذاری کردهایم، از جمله در زمینه انرژی برقآبی همچنین در مورد بعضی زمینهها که هنوز توسعه نیافته هستند مانند انرژی بادی و خورشیدی. ایران در همه عرصههای انرژی سرمایهگذاری کرده و انرژی هستهای تنها یکی از آن عرصههای انرژی جایگزین است که مهم هم هست.
* آیا این به خاطر مردم ایران است یا آن که معانی جانبی نظامی دارد.
** خیر، در واقع ما معتقدیم که یک برنامه هستهای نظامی امنیت ایران را تقویت نخواهد کرد و به ضرر امنیت کشور خواهد بود، به عقیده ما حتی این تصور که تهران یک برنامه سلاح هستهای را دنبال میکند به ضرر امنیت ما است. بنابراین ما این را کاملا آشکار ساختهایم که سلاحهای هستهای و یا دیگر سلاحهای کشتار جمعی هیچ جایگاهی در دکترین دفاعی ایران ندارد و ما کاملا آماده هستیم تا با جامعه جهانی برای رفع هر گونه ابهام که ایران دارای برنامه سلاح هستهای است، همکاری نماییم و همان طور که شما میدانید آژانس بینالمللی انرژی هستهای تاکنون حداقل پنج یا شش بار اعلام کرده که هیچ نشانهای مبنی بر آنکه هر گونه فعالیتی که بتواند در جهت یک برنامه غیرقانونی و یا برنامه تسلیحات باشد، در ایران وجود ندارد.
* اجازه بدهید تا آن چه را که آژانس بینالمللی انرژی هستهای در گزارشی که اواخر ماه پیش منتشر کرد با ببیندگان در میان بگذارم. تمام مواد هستهای که ایران به آژانس اعلام کرد درست بود. همان طور که شما گفتید، جدا از مقادیر اندکی که قبلا به شورای حکام آژانس گزارش شده بود، آژانس هیچ مواد هستهای اعلام نشدهای در ایران نیافت. با این حال خلاءهایی در دانش آژانس مربوط به برنامه سانترفیوژ ایران وجود دارد، شما به این قسمت از معادله چگونه پاسخ میدهید.
** آژانس بینالمللی انرژی هستهای روشی دارد که بر اساس آن میتواند بگوید همه موادی را که به آژانس اعلام شده بود را پیدا کردند یا نه و این در مورد ایران اعلام شده است. نتیجه دومی که آژانس میتواند به آن برسد یا آن چه که باید به آن برسد این است که آیا توانسته همه ابعاد برنامه یک کشور را مورد تایید قرار دهد و آن به زمان خیلی زیاد احتیاج دارد. مدت زمانی که آژانس بینالمللی انرژی هستهای بازرسی کرده در طول سه سال گذشته بیش از دو هزار روز نفر بوده است. اگر شما تعداد بازرسانی را که در آنجا بودهاند در تعداد روزها ضرب کنید، رقمی بالای خواهد شد. این بدان معنی است که در سه سال گذشته هر روز بیش از یک نفر در ایران بوده و در مورد برنامه هستهای بازرسی میکرده است. بصورت عمومی وقت زیادی لازم است تا آنها بتوانند واقعا همه چیز نه فقط بخشهای اعلام شده از فعالیتهای یک کشور را ببیند، بلکه بخشهایی را که اعلام نشده هم ببیند تا مطمئن شوند که هیچ چیز اعلام نشدهای وجود ندارد. آن فرایندی است که به زمان نیاز دارد. ایران با آژانس بینالمللی انرژی هستهای همکاری میکند و دبیر کل آژانس در شهریور گذشته به شورای حکام گزارش داد که ایران و آژانس بینالمللی انرژی هستهای در جهت آن فرایند به خوبی پیش میروند. اجازه دهید نکتهای را بگویم. این نتیجهگیری که ایران هیچ فعالیت اعلام نشدهای ندارد میتواند بعد از بازرسیهای متعدد بدست آید. چنین نتیجهای تنها برای کشور از کشوری که عضو آژانس بینالمللی انرژی هستهای هستند، بدست آمده است. همان نتیجهای که در مورد ایران گرفته شد، میتواند در مورد حدود کشور دیگر نیز گرفته شود. بنابراین، این (نتیجهگیری) نباید بیش از اندازه بزرگ شود. همان طور که مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی هستهای گفته است، این یک کار در حال پیشرفت است. ما باید بتوانیم در یک جو تخصصی و نه در یک جو سیاست زده، با آژانس بینالمللی انرژی هستهای همکاری کنیم.
* اجازه بدهید در مورد مذاکراتی که هماکنون در سازمان ملل در جریان است، صحبت کنیم. اینجا در واشنگتن تعدادی سوال در مورد رییس جمهوری جرج بوش مطرح است این که آیا واقعا برنامهای برای اقدام نظامی علیه ایران دارد تا برنامه هستهای شما را متوقف کند یا نه، آیا شما فکر میکنید که چنین است، آیا شما فکر میکنید رییس جمهوری طرحی برای حمله به کشور شما دارد.
**فکر میکنم آن سوالی است که باید از مقامات آمریکایی پرسیده شود. اما من میتوانم یک چیز بگویم و آن این است که حتی صحبت آن که ایالات متحده قصد دارد از زور علیه کشور دیگری استفاده کند خود در واقع تهدیدی علیه قوانین بینالمللی است زیرا همان طور که میدانید در طول یک قرن گذشته قوانین بینالمللی دچار تغییرات عمدهای شدهاند، قوانین بینالمللی قرن نوزدهم اجازه میدادند تا هر کشوری برای پیشبرد منافع ملی خود به کشور دیگری حمله کند اما آن قوانین بینالمللی هم قبل از جنگ جهانی دوم و هم به ویژه بعد از تشکیل سازمان ملل متحد، دگرگونیهای زیادی پیدا کردند.
* در چارچوب نظام سازمان ملل، زور میتواند فقط یا به عنوان دفاع از خود استفاده شود که ایالات متحده با هیچ تصوری نمیتواند ادعا کند که میخواهد از خود در مقابل ایران دفاع کند و یا آن که با مجوز شورای امنیت سازمان ملل.
** وی افزود: هرگونه استفاده از زور در خارج از این دو چارچوب مغایر قوانین بینالمللی است. من فکر میکنم این مهم خواهد بود که بوش و اعضای دولت وی این واقعیت را دریابند که استفاده از زور یک گزینه مطرح نیست در نتیجه بیان این که شما تمام گزینهها را مورد بررسی دارید، وحشتناک است. این برای ایران ترسناک نیست بلکه باید برای مردم آمریکا و در مجموع جامعه بینالملل هراسآور میباشد. من یک کارشناس هستهای نیستم و نمیتوانم به شما بگویم که برای یک رآکتور بخصوص 4 درصد، 6 درصد یا 8 درصد احتیاج است اما فرض من این است که درجه سوخت رآکتور چیزی در حد اعداد تک رقمی است و درجه بمب در رده 90 درصد قرار دارد و ایران حتی تمایلی برای رفتن به آن حول و حوش را ندارد.
* آقای سفیر اجازه دهید کلمات شما را از مقالهای که ماه پیش برای نیویورک تایمز نوشتید بخوانم. عنوان مقاله میگوید ما برنامه سلاحهای هستهای نداریم و شما آن را با این اظهارنظر پایان میدهید که یافتن راه حلها به اراده سیاسی و آمادگی برای پرداختن به مذاکرات جدی احتیاج دارد. ایران آماده است. ما امیدواریم که بقیه جهان نیز به ما بپیوندد. دو سوال آیا بیانات تند سیاسی از جانب کشور شما آرامتر خواهد شد و از طرف دیگر، آمریکا باید برای نشستن بر سر میز چانهزنی چکار کند.
** بیانات تند سیاسی که از جانب ما ایراد میشوند تنها پاسخی به تحریکهای شدت یافته از طرف ایالات متحده و جاهای دیگر است. من معتقدم که آنها لازم نیستند، این مهم است که ما به این وضعیت نگاهی بسیار جدی و متین داشته باشیم. این راهی است که میتوانیم در آن به سوی پیش حرکت کنیم و پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای را حفظ کنیم. لازم است که همه ما همکاری کنیم تا با بحرانهایی که هماکنون منطقه ما را تهدید میکند یا در واقع در عراق در حال وقوع هستند، مقابله کنیم. ما هیچ تماسی، تماس مستقیمی در طول سال گذشته نداشتهایم. ما از بالای سر همدیگر با هم حرف زدهایم آن هم اصولا در مصاحبههای تلویزیونی و در بیانیهها که در آنها امکان اندکی برای (رسیدن به) تفاهم وجود داشت.
* آقای سفیر اجازه میخواهم بخشی از اظهارات بولتون را در واشنگتن در مورد عملیات جمعآوری اطلاعات توسط ایالات متحده که اکنون در ایران در جریان است با حضار در میان بگذارم و سپس پاسخ شما را دریافت کنم.
** وی گفت: فکر میکنم جنبههای بسیاری از برنامه تسلیحات هستهای و برنامه موشک بالستیک ایران وجود دارد که ما در مورد آنها چیزی نمیدانیم.
* این چیزی است که نباید موجب آسایش ما باشد. این چیزی است که با توجه به دامنه موفقیت ایران در تلاشهای خود برای کسب مهارت در چرخه کامل سوخت هستهای و توسعه توانایی موشکی دارای برد بیشتر و بیشتر و دقت بیشتر و بیشتر و غیرقابل ردیابی، باید سطح نگرانی را افزایش دهد. پاسخ شما چیست؟
** جای تاسف است که در واشنگتن چنین واقعیتی وجود دارد. اگر ایران ابزار دفاعی در زمینه موشک دارد، داشتن توانایی دفاعی اشکالی ندارد و دفاع موشکی و هر نوع دفاع دیگر کاملا در چارچوب حقوق هر کشوری قرار دارد. اگر کشور دیگری سعی کند که قانون بینالملل را نقض کند، به داخل سرزمین کشور دیگری به منظور صرفا جمعآوری اطلاعات نفوذ کند، در نظام بینالملل امروز غیرقابل قبول است. تا جایی که به برنامه هستهای ایران مربوط میشود فکر میکنم، بولتون همیشه به آن به عنوان برنامه تسلیحات هستهای اشاره میکند تا این احساس را به وجود آورد که آن برنامه واقعا یک برنامه تسلیحات هستهای است. جامعه بینالمللی بارها به ثبت رسانده که آن برنامه یک برنامه هستهای صلحآمیز است و هیچ نشانهای از یک برنامه تسلیحاتی در ایران وجود ندارد.
* چرا آنها ارزش دوگانه دارند. آنها توهین کرده و میخواهند اسراییل را منفجر کرده و ایالات متحده را نابود کنند و آنگاه در مورد صلح صحبت میکنند ولی در مورد هیچ چیز بر سر میز مذاکره نمیآیند اما آن طور که میگویند برای دفاع از کشورشان به تقویت دفاعی میپردازند و به دنبال کمک روسیه و موشک میروند. لذا آنها تهدیدی برای جهان هستند.
**من نگرانی دوستمان را که از نیویورک زنگ میزند در مورد چیزهایی که میشنود درک میکنم. ولی چه کسی برای جهان یک تهدید است، ایران، ایران به هیچ کشوری حمله نکرده و از تسلیحات هستهای استفاده نکرده و دارای تسلیحات هستهای نیز نیست. ایران در یک محیط صعب زندگی میکند ولی با این وجود سعی کرده با همسایگان خود روابط برقرار و ایجاد اعتماد کند. اکنون ببینیم که آیا میشود همین مطالب را در مورد اسراییل بگویید. آیا متاسفانه میتوانید همین اظهارات را در مورد دولت ایالات متحده بگویید، بنابراین، این سوال مطرح میشود که از ایران انتظار میرود چه کاری انجام دهد، ایران میخواهد در صلح زندگی کند، ایران میخواهد همانطور که هر دولتی میخواهد ابزار لازم برای توسعه، پیشرفت و فناوری را در اختیار مردم خود قرار دهد.
امروزه فناوری زمینه مهمی برای پیشرفت و توسعه برای جهان رو به توسعه است زیرا بدون دسترسی به فنآوری که ضعف اساسی ما در بازارهای بینالمللی در یک جهان یکپارچه است، یک ضعف دایمی و پایدار خواهد بود. لازم است که کشورهای جهان رو به توسعه به فناوری دسترسی داشته باشند لازم است که در این اقتصاد جهان شمول از طریق دسترسی داشتن به فناوری پیشرفته، نقش داشته باشند.
* اگر یک یا دو کشور میخواهند با استفاده از روشهای فشار و اذیت و آزار دیگران را محروم کنند در آن صورت فکر میکنم که لازم است از آن کشورها سوال کنیم با این تلاشهای تاسفآور برای زورگویی به دیگران به دنبال چه منافعی هستند.
** میتوانیم قاطعانه بگویم که ایران تهدید به استفاده از زور علیه هیچ کشوری نمیکند. ایران چنین تهدیدی را نکرده و نمیکند و سیاست خارجی ایران از سوی وزارت خارجه آن و توسط افرادی که مسوول تبیین سیاست خارجی هستند، بیان میشود.
* من در نیروی دریایی ایالات متحده کار میکنم. اصولا چرا کشور شما به دستگاههای اطلاعاتی ما توهین میکند، شما دانش هستهای را از خارج بدست آوردید، بنابراین منظورم این است که اگر حتی نتوانستید به اندازه کافی با هوش نبودید که خودتان بفهمید فناوری هستهای چیست، ما کنار نخواهیم ایستاد در حالی که میدانیم شما ما ...
** به دوستمان به خاطر اطمینان به خود تبریک میگویم. برای فناوری و علم حد و مرز شناخته شده وجود ندارد. فکر نمیکنم که ایالات متحده اولین تسلیحات هستهای خود را صرفا با استفاده از دانشمندان آمریکایی ایجاد کرد، ولی نکته این است که ایران سعی ندارد به تولید تسیلحات هستهای بپردازد. ایران فناوری را از منابع خارجی بدست آورد، ولی سپس با استفاده از مهندسی معکوس آن فناوری را بومی کرده و به نوعی فناوری تبدیل کردهایم که تولید داخلی است.
* آقای سفیر اجازه دهید از شما در مورد تحریمهای سازمان ملل سوال کنم. همان طور که میدانید چین و روسیه خاطرنشان کردهاند که از هیچ گونه تحریمهای اقتصادی تهیه شده توسط ایالات متحده علیه ایران حمایت نخواهند کرد، لذا بر اساس مطالبی که تاکنون بیان داشتهاید، پرسش من این است که چگونه همه طرفها را جمع خواهید کرد تا به نوعی توافق برسید.
** ایران خواهان رویارویی نیست اما نمیخواهد تمامی اصول، کرامت ملی و حقوق ملی خود را قربانی کند تا صرفا از تحریمها اجتناب ورزیم و از سرزنش شورای امنیت اجتناب کنیم.
ما معتقدیم که پرونده ایران به شورای امنیت تعلق ندارد. ما به همراه بسیاری دیگر از جمله روسیه و چین معتقدیم که این مساله در درجه اول باید توسط آژانس بینالمللی انرژی هستهای که دارای مهارت فنی برای رسیدگی به این مساله میباشد، مورد بررسی قرار گیرد.
خاطرات دیرینه در ایران درباره دخالت ایالات متحده در سرنگون کردن دولت منتخب مردم و شاید برخی خاطرات در ایالات متحده پیرامون آن چه که از زمان انقلاب اتفاق افتاده، وجود دارد. توافقاتی بین دو کشور وجود دارد و ما باید به آن گلهها و شکایات نیز بپردازیم ولی مشکل بمباران افکار عمومی آمریکا میباشد که ایران در حال توسعه سلاح اتمی است. هر چند ما با جدیت سعی داریم شرح دهیم که این برنامه تسلیحاتی نیست و ایران علاقهای به سلاح اتمی ندارد ولی ما با این پرسش مشابه روبرو هستیم. برای مذاکره بین ایران و ایالات متحده باید در درجه نخست آمادگی برای درگیر شدن در گفت و گو بر اساس احترام متقابل وجود داشته باشد. ما دولت کنونی در واشنگتن را حتی آماده نوع گفت و گو نمیبینیم تا چه رسد به گفت و گو بر مبنای احترام متقابل.