رسانه های جمعی جهان، کارشناسان خارجی، مخالفان سیاسی عراقی و دبیرکل سازمان ملل همه معتقدند که جنگ داخلی در عراق شروع شده است.
مدعیان جنگ داخلی در کشور عراق با استناد به گزارش های سازمان های رسمی معتقدند که این جنگ ویرانگر آغاز شده است.
در مقابل، مسئولان و احزاب شرکت کننده در ترکیب دولت، این رخدادها را نادیده انگاشته و بر این باورند که عراق هنوز به سوی پرتگاه جنگ داخلی پیش نرفته است.
براساس گزارش های اخیر، نمایندگی سازمان ملل در عراق روزانه 3000 نفر از عراق از بیم جان و خشونت های جاری به خارج و خصوصا به کشورهای عربی همجوار می گریزند.
گزارش وزارت مهاجران و رانده شدگان عراق نیز حاکی است که بیش از 60 هزار خانواده در نتیجه تهدید تروریست ها و بروز انواع خشونت های مذهبی ناچار به ترک خانه و کاشانه شده و آواره مناطق امن تر عراق شده اند.
وجود جسدهایی که با چشمان و دست های بست و با شلیک تیر به قتل رسیده و در گوشه و کنار بغداد و بعقوبه و دیگر شهرهای عراق رها می شوند، دیدگاه مدافعان وجود جنگ داخلی در عراق را تایید می کند.
تعداد کشته های شهروندان عراقی براساس خوشبینانه ترین گزارش ها، به بیش از 100هزار نفر بعد از زمان اشغال رسیده است.
با وجود تلاش گسترده دولت و رهبران دینی و سیاسی برای کنترل اوضاع در عراق، به نظر می رسد خشونت ها در این کشور همچنان روند رو به افزایش را طی می کند.
اکنون حایل بندی ملموسی بین مناطق شیعه و سنی نشین در بغداد ایجاد شده و بر این اساس، تقریبا ورود شیعیان به مناطق سنی و عرب های سنی به مناطق شیعی غیرممکن شده است.
لغت «قناص» دیگر این روزها برای بغدادی ها آشنا شده است و اشاره به کسانی است که گوشه ای کمین می کنند و از فاصله دور با سلاح های مجهز به دوربین، اقدام به کشتار مردم بی دفاع می کنند.
این وحشت به تازگی در حریم امن دل بغدادی ها هم رخنه کرده است و اینک در کنار سایر عوامل ناامنی، پدیده قناص ها نیز سنگینی می کند.
این روزها رفتن به مناطق «فضل» و «باب معظم» و «اعظمیه» در مرکز بغداد که اغلب ساکنان آن را عرب های سنی تشکیل می دهند، تقریبا ناممکن شده است.
تک تیراندازهای ناپیدا از پشت بام ها و چارچوب پنجره ها هر
جنبنده ای را هدف قرار می دهند و افراد مسلح با خودروها یکباره جمعی از مردم را در این مناطق به زیر رگبار می گیرند و فورا ناپدید می شوند.
نیروهای امنیتی عراق چندی پیش یک تک تیرانداز را در خیابان «فلسطین» شمال شرقی بغداد و با فاصله نه چندان دور از مناطق بحران زده مرکزی بغداد، دستگیر کردند. قناصی که پس از دستگیری، به قتل ده ها تن از مردم در شهر بغداد اعتراف کرده است.
خشونت ها اینک در عراق متنوع شده و تنها به گروه های القاعده و تکفیری و بعثی ها محدود نمی شود، بلکه راهزنان و تبهکاران و آدم ربایان نیز وارد فاز خشونت به خاطر کسب درآمد نامشروع مادی شده اند.
سرتیپ وفیق السامرایی می گوید که گروه های مسلح در عراق اینک از حیث مادی به خودکفایی رسیده اند که تحول دیگری در ناآرامی های عراق به شمار می رود.
وی افزود: آنها با سرقت بانک ها، کامیون ها، خودروها و راهزنی و باج خواهی، هزینه های نیروهای خود و عملیات تروریستی و خرید سلاح و بمب را از واسطه های خارجی تامین می کنند.
مشاور نظامی رئیس جمهوری عراق تعداد کل افراد مسلح را در عراق حدود 20هزار نفر ارزیابی کرد و گفت: 10درصد این عده را اتباع کشورهای عربی تشکیل می دهند.
وی این 20هزار فرد مسلح را از گروه های تکفیری، القاعده و بعثی ها دانست و گفت: علاوه بر افراد مسلح، اعضای وابسته به گروه های شبه نظامی وابسته به احزاب مختلف سیاسی نیز در چهره کریه خشونت عراق خودنمایی می کنند.
وی از تعداد دقیق اعضای گروه های شبه نظامی اظهار بی اطلاعی کرد و افزود: تصور می شود ده ها هزار نفر عضو گروه های مختلف شبه نظامی باشند.
وی ادامه داد: در صورتی که جنگ داخلی درعراق به معنای واقعی رخ دهد، انتظار می رود تعداد نیروهای گروه های شبه نظامی به صدها هزار نفر برسد که در این صورت، شرایط در عراق بسیار خطرناک می شود.
جدا از این مسئله، هم اینک بسیاری از شهروندان عراقی اقدام به خرید سلاح می کنند تا خود را برای دفاع در جنگ داخلی احتمالی آماده کنند.
یک جوان عراقی که در یکی از موسسه های نظرسنجی فعالیت می کند، برای حفظ جان خود و خانواده اش یک کلت کمری با قیمت 700 دلار خریداری کرده است.
وی گفت: از بیم وقوع جنگ داخلی این سلاح را خریده ام تا در صورت وقوع جنگ، بتوانم از خود و خانواده ام در مقابل تعرض های گروه های خشن دفاع کنم.
خشونت های مذهبی و بیم و نگرانی ها به گونه های مختلفی بر صحنه عراق منعکس شده است.
این روزها دادگاه های عراق مملو از خانواده هایی است که برای حفظ جان فرزندانشان، خواستار تغییر اسامی آنها هستند.
خانواده های شیعی که در زمان حاکمیت رژیم بعث، از بیم رژیم دیکتاتور صدام، برای فرزندان خود نام هایی مانند «ابوبکر»، «عمر»، «صدام» و «مروان» و غیره برگزیده بودند، اینک خواهان تغییر این اسامی هستند.آنها نگران هستند که فرزندانشان به جرم داشتن نام های خاص، به دست گروه های ضدسنی به قتل برسند و در مقابل، بسیاری از خانواده های اهل تسنن نیز ناچار شده اند نام های شیعی فرزندان خود را از بیم گروه های تکفیری تغییر دهند.بسیاری از بازرگانان عراقی از بیم جانشان کشور خود را ترک کرده اند و سرمایه های خود را در کشورهای همجوار به کار گرفته اند.
براساس گزارش های رسمی، بیشترین سرمایه گذاران خارجی در اردن را بازرگانان عراقی تشکیل می دهند.
این پدیده باعث کسادی بازارهای داخلی عراق شده است، به طوری که بازار «شورجه» مهمترین بازار بغداد، که در جوار مناطق فضل و باب معظم واقع شده، به تعطیلی دایمی کشیده شده است.
خشونت تنها شامل حال شهروندان عادی نیست، بلکه حتی سران سیاسی و مسئولان دولت عراق نیز با وجود رعایت مسایل امنیتی و عواملی که در اختیار دارند، ناچار به فرار از عراق شده اند.
بسیاری از سران سیاسی عرب های سنی مانند «صالح مطلک» رییس فراکسیون جبهه گفت و گوی ملی، «عدنان الدلیمی » رییس فراکسیون جبهه توافق و «حارث الضاری» رییس هیئت علمای عرب های سنی، در اردن به سر می برند.
این گروه ها برای خود مقرهای دایمی در اردن ایجاد کرده اند و اغلب نشست های خبری و سیاسی خود را در فضای امن شهر «امان» انجام می دهند.
«ابراهیم جعفری»، نخست وزیر دولت موقت و «ایاد علاوی» نخست وزیر دولت انتقالی اغلب ماه های سال را در لندن و در کنار خانواده هایشان سپری می کنند.
از شیخ «غازی عجیل الیاور»، اولین رییس جمهوری دولت انتقالی عراق نیز دیگر خبری نیست و او به ادامه فعالیت های اقتصادی خود در کشورهای عربی برگشته است.
«ایادی علاوی»، عضو مجلس نمایندگان عراق، که از ابتدای جلسات مجلس تاکنون حتی در یک جلسه هم حضور نداشته، معتقد است که «بغداد دیگر جای زندگی نیست».
با وجود همه این علایم خشونت آمیز، همچنان بخش قابل توجهی از نخبگان سیاسی و مسئولان عراقی معتقدند که این کشور هنوز به سوی جنگ داخلی پیش نرفته است.
مخالفان وجود جنگ داخلی در عراق معتقدند که مدعیان شروع جنگ داخلی، ناامنی های جاری در بغداد را به کل عراق تعمیم می دهند.
مخالفان وجود جنگ داخلی، همچنان اصرار می ورزند که 80درصد از مناطق عراق در امنیت و ثبات به سر می برد و تنها 20درصد عراق، شامل بغداد، الانبار، دیاله، صلاح الدین و شمال استان بابل ناامن است. این در حالی است که همه گزارش ها نشان می دهد گروه های مسلح درصدد توسعه دایره خشونت ها به مناطق امن عراق هستند. «ابوالولید» رییس پلیس استان کربلا چندی قبل، از وجود 2000 فرد مسلح در شمال کربلا خبر داد که برای انجام عملیات تروریستی در شهرهای مقدس کربلا و نجف آموزش می بینند.
این عده آن گونه که رییس پلیس کربلا گفته است، در منطقه موسوم به «مثلث مرگ» در شمال استان بابل دارای پایگاه های ویژه آموزش عملیات تروریستی هستند.
کارشناسان بر این باورند که اگر دولت عراق به موقع برای کنترل خشونت ها چاره ای نیندیشد، آتش آن دامن همه عراق را می گیرد.
نخست وزیر عراق اطمینان داده است که برای پایان بخشیدن به خشونت ها برنامه ای مدون جدی در دست اجرا دارد که به طور ویژه روی بغداد به عنوان مرکز مهم خشونت ها متمرکز می شود.
از طرفی، مشاور نظامی رییس جمهور عراق نیز، تنها راه حل خروج از بحران را، حصول توافق و همبستگی بین گروه های سیاسی و حمایت از دولت «نوری مالکی» برشمرده است.
وی هشدار داده است که اگر جنگ داخلی در عراق انتفاق بیفتد، اولین زیان دیدگان آن، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و همجوار عراق خواهند بود.
وی اضافه کرده است که جنگ داخلی در عراق، مسلمانان شیعه و سنی را در این کشورها به تحرک و انتقام جویی خواهد کشاند و همه کشورها به آفت جنگ داخلی در عراق گرفتار می شوند.
با وجود این هشدارها، همچنان این سوال باقی می ماند که آیا ساعت صفر جنگ داخلی در عراق آغاز شده، یا آن گونه که نخست وزیر عراق می گوید، خشونت های جاری در عراق، تنها ناشی از تبعات منفی اختلاف های سیاسی احزاب است.