صدام، دیکتاتور سابق عراق یکشنبه گذشته بر اساس احکام صادره از سوی دادگاه جنایی عراق در خصوص پرونده الدجیل، به اعدام محکوم شد. این در حالی است که پرونده جنایات صدام علیه کشورمان به هیچ وجه مورد بررسی قرار نگرفت.
با این حال سخنگوی وزارت امور خارجه در خصوص حکم اعدام صدام حسین اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران با یادآوری جنایات ضدبشری و غیرانسانی صدام و همدستانش علیه مردم عراق، ملتهای ایران و کویت و لزوم احقاق حق این ملتها، از رای صادره استقبال مینماید.
به گزارش ایسنا، سید محمدعلی حسینی گفت: گر چه صدام و همدستانش عامل اجرای این جنایت بودهاند، اما نباید فراموش کرد که حامیان غربی صدام نیز با حمایت از وی، زمینه را برای ارتکاب ظلمها و ستمها ایجاد کرده بودند.
رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در اینباره خاطر نشان کرد که بدون تردید اگر محاکمه صدام در یک دادگاه بینالمللی و به دور از فشارهای آمریکا صورت میگرفت، اضافه بر پرونده سنگین کشتار مردم بیگناه الدجیل، پرونده حمله ناجوانمردانه جنگ تحمیلی به ملت ایران و کشتار وحشیانه مردم حلبچه در راس اتهامات صدام قرار میگرفت.
علاءالدین بروجردی در گفتوگو با خبرنگار ایسنا، با این حال طبیعیترین عکسالعمل ملت ایران و عراق را نسبت به حکم اعدام صدام، ابراز خرسندی و خوشحالی دانست و گفت: صدام در شرایطی محاکمه شده است که آمریکاییها در عراق حضوری فعال و گسترده دارند و در بسیاری از مسایل دخالت آشکار داشتهاند و این مساله به آن معناست که صدور حکم اعدام صدام در چنین شرایط ویژهای صادر شده است.
رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفت: به دلیل آن که پرونده جنگ تحمیلی ایران و کاربرد سلاحهای شیمیایی توسط صدام با کمکهای آمریکا و امکانات فنی و تسلیحاتی غرب که منجر به این جنایتها شده، گره خورده است، دادگاه صدام مجموعه اتهامات وی را بسیار محدود عنوان کرده و در عین حال پروندهای بر روی میز قاضی قرار گرفته که به دلیل کشتار دهها انسان بیگناه در شهر الدجیل، خروجی آن محکومیت اعدام باشد.
وی در زمینه اقداماتی که از سوی کشورمان برای احقاق حق جنایات این جنایتکار صورت گرفته اظهار داشت: از مدتها پیش و ماههای اولیه که صدام در پشت میز محاکمه قرار گرفت، مسئولان و ارگانهای مربوطه در جمهوری اسلامی ایران و مستندات لازم را در زمینه جنایتهای صدام علیه ملت ایران فراهم کردند و از مبادی ذیربط نیز این مستندات به مقامات عراقی منتقل شده است و به عنوان کیفر خواست علیه صدام به این دادگاه فرستادند.
بروجردی با بیان این که محاکمه صدام در عراق امروزی انجام میشود، ادامه داد: در عراق امروز، آمریکاییها حضور گستردهای دارند و حتی در جهت عدم اجازه دادن به یک فضای باز برای رسیدگی به جنایتهای گسترده صدام، اعمال نفوذ میکنند؛ چون بسیاری از صفحات این پرونده سیاه، مرتبط با کمک آمریکا و برخی کشورهای غربی به صدام است.
وی با تاکید بر این که غربیها نمیخواهند این گونه مسایل در میان افکار عمومی مطرح شود، اظهار داشت: به همین جهت آنها سعی میکنند تا دادگاه در یک محدوده کوچک به جنایتهای صدام رسیدگی کند.
رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با اشاره به تاکید دبیر کل سازمان ملل وقت مبنی بر آغاز جنگ تحمیلی از سوی عراق با مسئولیت صدام، اظهار داشت: ما از همان ابتدا مطالبات خود را تحت عنوان غرامت جنگی خواستار شدیم. این پرونده به نظر میرسد باید همچنان مفتوح باقی بماند تا در زمان مناسب که شرایط اجازه میدهد و در یک چارچوبی مبتنی بر دفاع از ملت ایران بتوان به آن رسیدگی کرد.
بروجردی، صدور حکم اعدام در آستانه برگزاری انتخابات کنگره آمریکا را از شگردهای این دولت برای تاثیرگذاری بر افکار عمومی آمریکا دانست و اظهار داشت: دولت آمریکا برای بهرهبرداری انتخاباتی و تبلیغاتی خود از این شگردها استفاده میکند. با توجه به جنایتهای شناخته شده صدام و با توجه به آن که کشته شدن سربازان آمریکایی توجیه منطقی از سوی جمهوری خواهان و بوش برای ملت آمریکا جهت رای دادن به آنها نداشته، این حرکت با یک تبلیغات گسترده در درون جامعه آمریکا همراه خواهد بود تا بتوانند بسیاری از نقاط ضعف و کاستیهای خود را پوشش دهند.
اما یوسف مولایی با تاکید بر عدم صلاحیت دادگاه رسیدگی به شکایات بینالمللی صدام گفت: خوشحالی ایران از حکم صدام در دادگاهی زیرنظر آمریکاییها و سکوت در برابر عدم صلاحیت این دادگاه در رسیدگی به شکایات بینالمللی از جمله شکایت ایران عجیب است.
دکتر یوسف مولایی، استاد دانشگاه و حقوقدان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ضرورت پیگیری شکایت ایران از صدام از سوی مسئولان کشور گفت: دادگاهی که در حال حاضر حکم اعدام صدام را صادر کرده است، صلاحیت رسیدگی به اتهامات بشری و جنگی و نیز شکایت ایران را ندارد.
مولایی ادامه داد: این دادگاه به جهت داشتن قاضی ملی نمیتواند به شکایات بینالمللی از صدام به لحاظ حفظ بیطرفی رسیدگی کند.
این حقوقدان گفت: متاسفانه ایران هیچوقت نسبت به این که دادگاه رسیدگی کننده به شکایات از صدام توانایی بررسی شکایت را دارد یا نه واکنش جدی نشان نداده است.
وی تصریح کرد: تا زمانی که شکایات علیه صدام وجود دارد، صدام باید در انتظار اجرای حکم بماند.
مولایی در خصوص ابراز خرسندی مسئولان ایران از صدور حکم اعدام صدام با توجه به این که شکایت ایران در 12 مورد شکایت مورد بررسی در دادگاه فعلی وی قرار ندارد گفت: ابراز خرسندی به حکمی که در دادگاه زیر نظر آمریکاییها صادر شده است، عجیب است.
وی با بیان این که دادگاه صدام بیطرف نیست افزود: اعتبار حکم صدام به لحاظ تسلط آمریکاییها بر دادگاه زیر سوال است.
این استاد دانشگاه خاطر نشان کرد: ایران باید علاوه بر پیگیری شکایاتاش از صدام نسبت به رسیدگی آنها در دادگاهی بین المللی و بیطرف تاکید کند.
پیروز مجتهدزاده نیز با اشاره به صدور حکم اعدام برای صدام حسین و ابراز خرسندی مسئولان ایران از این حکم در حالی که به پرونده شکایت ایران رسیدگی نشده است گفت: دولت ایران از ابتدا باید سعی میکرد جنایات حکومت صدام حسین در یک دادگاه بینالمللی صاحب صلاحیت مورد بررسی قرار گیرد.
رییس موسسه یوروسویک لندن و استاد دانشگاه در گفتوگو با ایسنا با اشاره به صدور حکم اعدام برای صدام گفت: آنچه از آغاز تا امروز در محاکمه صدام در عراق اتفاق افتاد به دنبال پیگیری حق و حقیقت و بررسی جرایم سنگین این جنایتکار نبوده است؛ بلکه از ابتدا این طرح برای آن صورت گرفته است که آمریکا بتواند در مسایل داخلی و منطقهای خود از آن بهرهبرداری سیاسی کند.
وی ادامه داد: اولین اقدام آمریکا در این خصوص در ابتدا قرار دادن رسیدگی به جرم و جنایات صدام در داخل عراق به کمک یکی از عوامل وابسته به خود یعنی ایاد علاوی بود که این یک غرض ورزی آشکار و سرپوش گذاشتن بر حق و حقیقت بود؛ چرا که جنایاتی که صدام در خارج از عراق در منطقه و نسبت به کشورها و ملتهای همسایه مرتکب شده، به مراتب سنگینتر است.
مجتهدزاده تصریح کرد: اگر رسیدگی به اتهامات صدام در دادگاههای بینالمللی صورت میگرفت قطعا در خصوص جنایات صدام در دوران جنگ تحمیلی و جنایات دیگر ردپای آمریکا در تشویق این دیکتاتور و مسلح کردن آن به کمک متحدین عربی و اروپاییاش پیدا میشد. آمریکا برای جلوگیری از برملا شدن این نقش تلاش کرد پرونده صدام حسین در داخل عراق و در یک سیستم قضایی بسیار نارسا مورد بررسی قرار گیرد.
وی افزود: هنگامی که آمریکا در حال شکست است و با توجه به اینکه در آستانه انتخابات میان دورهای مجلس قرار دارد برای پیروزی در این انتخابات در یک سر هم بندی قضایی شرایطی را به وجود میآورد که صدام حسین به موقع محکوم و حکم اعدام آن اعلام شود تا بتواند از آن بهرهبرداری تبلیغاتی کند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه آمریکا صدام را برای استفادههای سیاسی و تبلیغاتی خود محکوم کرد اظهار داشت: مانند همیشه آمریکا ترتیب این کار را داد.
مجتهدزاده با اشاره به استقبال ایران از صدور این حکم برای صدام در حالی که اصلا به شکایت ایران از حکومت صدام در خصوص جنگ تحمیلی رسیدگی نشده است گفت: استقبال از صدور حکم صدام حسین از سوی ایران امری طبیعی و نوعی اعلام رضایت از اجرای حق است و اینکه به هر حال یک جنایتکار به سزای خود میرسد، ولی سخنان مقامات ایرانی باید با این شرح تکمیل میشد که اگر چه ایران از این حکم استقبال میکند ولی از دید بررسیهای علمی در این حکم حق حقیقت پایمال شده است و حقوق مردم صدمه دیده ایران- کویت و کردهای شمال عراق که فاجعه آمیزترین شکل استفاده از بمبهای شیمیایی و میکروبی را تجربه کردند، نادیده گرفته شده است.
وی گفت: دولت ایران باید از ابتدا پرونده شکایت ایران را در یک دادگاه بینالمللی پیگیری میکرد و باید سعی میکرد حکومت صدام حسین در یک دادگاه بینالمللی صاحب صلاحیت مورد بررسی قرار گیرد.
رییس موسسه یوروسویک لندن با بیان اینکه نباید پرونده شکایت دولتی علیه دولت دیگر در دادگاه داخلی کشوری مطرح شود و این از لحاظ حقوقی معنا ندارد اظهار داشت: هنوز هم دیر نشده است، دولت ایران باید تلاش کند پرونده شکایت خود نسبت به صدام در جنگ تحمیلی را که بسیار فراتر از جنایات آن در داخل کشور عراق است، در یک دادگاه بینالمللی مورد بررسی قرار گیرد.
مجتهدزاده ادامه داد: در دولت پیشین در امور مختلف دیپلماتیک با ضعف مواجه بودیم. این باید جبران شود و به فعالیتهای دیپلماتیک خود جان تازهای بدهیم تا از حقوق خودمان به خوبی دفاع کنیم.
وی با تاکید بر لزوم پیگیری شکایت ایران از حکومت صدام در این دادگاه بینالمللی صلاحیتدار گفت: این باید جزو اقدامات آتی دستگاه دیپلماسی باشد؛ اگر چه بی شک آمریکا مانع این کار خواهد شد، چون باعث بر ملا شدن نقش جنایت آمیز و متحدین عربی و اروپاییاش در تشویق و حمایت صدام میشود.
مجتهدزاده با اظهار تاسف از عدم رسیدگی به جنایات بسیار صدام حسین در یک دادگاه صالح بینالمللی گفت: صدور این حکم تنها در جهت برآورده شدن نیازهای تبلیغاتی آمریکا بود.
وی با اشاره به اینکه آمریکا میخواهد از این مساله بهرهبرداری تبلیغاتی کند و در انتخابات میان دورهای مجلس به سود حزب خود رای بیاورد تصریح کرد: اینکه امروز صدام کشته شود یا زنده بماند هیچ تاثیری در اوضاع منطقه و جهان ایجاد نمیکند و حضور فیزیکی و سیاسی صدام برای هیچ کس اهمیتی ندارد و جنایات ارتش آمریکا در عراق روی جنایتکاری مانند صدام را سفید کرده است و افکار عمومی جهان در مقابل این جنایات دیگری جنایات صدام را از یاد بردهاند؛ لذا این کار هیچ سودی برای آمریکا ندارد و هیچ تاثیری در افکار عمومی دنیا نداشته و انتظارات بوش را برآورده نخواهد کرد.
همچنین یک کارشناس حقوق بینالملل در این باره گفت که شکایت مردم ایران و افراد زیان دیده از جنایات صدام باید به قوت خود باقی بماند زیرا رسیدگی به اتهامات و اقدامات صدام علیه ایران پس از اعدام موضوعیت ندارد.
صباح زنگنه در ارزیابی از صدور حکم اعدام برای صدام و وضعیت شکایت ایران در این شرایط به ایسنا گفت: بر اساس قانون فعلی عراق که با اولین محکومیت و اولین صدور حکم که 1 ماه فرصت استیناف حکم وجود دارد و در صورت تایید به اجرا در خواهد آمد، رسیدگی به قضیه اتهامات و جریانات علیه ایران، عملا منتفی است و به همین دلیل نه فقط ایران بلکه بحث اقدامات علیه کویت، کردها، شیعیان و... که صدام و هم پیالههای وی مرتکب جنایاتی شدند نیز مسکوت خواهد ماند و رسیدگی نخواهد شد. بنابراین حق مردم ایران، متضررین، زیان دیدهها و همه افرادی که قربانی جنایات صدام شدند، باید محفوظ بماند.
وی در پاسخ به این سوال که شکایت ایران از صدام پس از اعدام چگونه قابل پیگیری است؟ گفت: اعدام صدام یک بحث پیشگیرانه است برای این که اینچنین جنایات و جرایم در منطقه و جهان تکرار نشود وگرنه ایران نه به دنبال انتقام از افراد خاصی است و نه محاکمه بعد از اعدام صدام برای ما موضوعیت خواهد داشت. بلکه مهمتر از همه این است که صدام اطلاعات زیادی از روابط منطقهای و بینالمللی در اختیار دارد که این اطلاعات بیانگر واقعیتهای سیاستهای بینالمللی، منطقهای و زمینههای تجاوز است و از طرف دیگر این اعدام میتواند هم به مردم عراق و هم به مردم منطقه در برقراری یک فضای دوستانه و همکاریهای درازمدت منطقهای کمک کند.
وی افزود: باید اندیشهها به سمتی برود که چگونه میتوانیم کاری کنیم که اندیشههای صدامی، اندیشههای تجاوزکارانه، تحقیرکننده، استفاده از زور و قوه قهریه، نژادپرستی و... در منطقه حاکم نشود و سرنوشت مردم منطقه با حکومت این اندیشهها دچار اضمحلال و انحطاط نشود.
صباح زنگنه در ارزیابی خود از حکم اعدام صدام خاطرنشان کرد: صدور این حکم طبق قانون محاکمات دادگاه عالی جنایی عراق با اولین دادگاه و برقراری مذاکرات بعدی در مورد کردستان و پایان یافتن محاکمه صدام بعد از این جریان قابل پیشبینی بود.
این کارشناس حقوق بینالملل اظهار داشت: این پرونده دارای ابعاد مختلفی است و در مورد همه ابعاد آن باید هم تدبیری اندیشید و هم برای التیام زخمهای مردم عراق و منطقه باید راهحلهایی یافته شود. برای جلوگیری از تکرار آینده چنین اقداماتی نیز باید فکری شود.
صباح زنگنه گفت: در پی این حکم در عراق نباید مسائل به عنوان مسائل طایفهای دیده شود چرا که آثار مخربی به بار خواهد آورد گرچه عکسالعملهای خشن و شدید از سوی بازماندگان حزب بعث، قابل تصور و پیشبینی است و این خود دلیل دیگری بر حکومت اندیشههای صدامی، تجاوزکارانه و زورمدارانه بر برخی از احزاب عراق است که ممکن است زمینه ظهور و بروز پیدا کند.
حسین مظفر تصریح کرد: اعدام صدام، محکومیت روشهای آمریکا و نظام سلطه و دنیای استکبار است که زمان اوج قدرت، او در انجام جنایاتش حمایت میکردند.
نماینده تهران در مجلس، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به حکم صادره برای صدام حسین، گفت: این حکم، یک انتظار عمومی بود که در واقع به وجدان عمومی پاسخ داد.
وی این حکم را نتیجه اقدامات خبیثانه صدام دانست و افزود: این حکم باید، عبرتی برای قدرتهای وابسته باشد.
مظفر صدور حکم اعدام را حداقل پاسخ به وجدان عمومی دنیا عنوان و خاطرنشان کرد: خفت و خواری، عاقبت کسانی است که ظلم و ستم کرده و با حمایتهای ابرقدرتها، مظلومان را تحت فشار قرار میدهند و در این عاقبت، آن ابرقدرتها از آن ظالمان هیچ حمایت نمیکنند.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره پرونده ایران علیه صدام، گفت: به نظر میرسد جنایاتی که صدام در مورد ایران انجام داده، بیش از جنایاتی است که در کشور عراق و علیه مردم آن کشور صورت داد. لذا باید مسئولان ایران، تدبیر و تلاش بیشتری انجام داده و بدهند تا پروندههای جنایات صدام در ایران به نظام بینالملل ارسال شود تا این جنایات برای نظام بینالملل افشا گردد.
عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات با بیان این که متاسفانه در این زمینه اقدام شایستهای انجام نشده است، بر لزوم جبران این خلاء تاکید و خاطر نشان کرد: حتما انتخابات کنگره آمریکا بر موضوع حکم دادگاه صدام تاثیر داشت، اما باید گفت که اگر غیر از این حکمی صادر میشد، وجدان بینالملل بیشتر معترض میشد.
به گفته مظفر، شاید اگر انتخابات کنگره آمریکا نبود، این حکم به این زودی صادر نمیشد.
وی با بیان این که حکم نیز صدام و حامیانش مورد تنفر وجدانهای بیدار هستند، تصریح کرد: صدام و حامیانش بر اساس وجدان عمومی محکوم به اعدام هستند.
نماینده تهران در مجلس نیز در این باره گفت: شاید تحرک بیشتر دیپلماسی کشورمان جهت پیگیری طرح پرونده ایران در دادگاه صدام موجب اعلام مظلومیت جمهوری اسلامی و مشخص کردن چهره دو گانه آمریکاییها مؤثر باشد، اما در تحقق این مساله که موضوع ایران در دادگاه بررسی شود، تقریبا محال است.
پرویز سروری در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به صدور حکم اعدام برای صدام گفت: استماع خبر حکم اعدام صدام حسین موجی از شادی را بین مردم ایران و دنیا برانگیخت، اما واقعیت آن است که با مرگ صدام، پرونده قطوری از جنایاتی که توسط این جنایتکار علیه ملت ایران شکل گرفت، بسته میشود و عملا حافظه این حادثه عظیم دفن میشود.
وی تأکید کرد که دیپلماسی جمهوری اسلامی باید تلاش کند که حداکثر توان را حداقل جهت تخلیه اطلاعاتی این جنایتکار در رابطه با ایران صورت گیرد.
به گفته وی، این در حالی است که با اعمال نفوذ آمریکاییها در این موضوع، عملا این امکان را از بین بردهاند که موضوع ایران در دستور کار دادگاه صدام قرار گیرد. چرا که آمریکاییها میدانند که اگر صدام دهان باز کند و اطلاعات را آشکار کند اولین متهم خود آمریکاییها خواهند بود.
وی با بیان این که زنده ماندن صدام بر ادامه ناامنیها در عراق مؤثر خواهد بود، گفت: از یک طرف انتقال اطلاعات صدام برای ما مهم است و از طرف دیگر ادامه این وضعیت با وجود اعمال نفوذ آمریکا و زنده بودن صدام که موجب دلگرمی طالبانیها و عناصر تروریست در عراق است موجب میشود این طور تحلیل کنیم که شاید مسئولان ما به این نتیجه رسیدند که اصرار بر این که باید موضوع ایران در دادگاه صدام مطرح شود، با وجود موارد فوق به نتیجه نخواهد رسید.