ماموریت‌های ناتو در بالکان

فرهاد فرجاد
مرور اول: عملیات نیروهای ائتلافی یا جنگ ناتو در کوزوو از تاریخ 24 مارس تا 11 ژوئن 1999 علیه جمهوری فدرال یوگسلاوی شکل گرفت. این جنگ که پس از نبرد افغانستان، دومین عملیات نظامی بزرگ در تاریخ ناتو به شمار می آید، ادامه ای بود بر عملیات ناتو در بوسنی و هرزگوین (سال 1995). ناتو هدف از این ماموریت نظامی را محافظت از مردم آلبانیایی کوزوو در مقابل تهاجم ارتش یوگسلاوی، پلیس صربستان و نیروهای شبه نظامی متحد با دولت صربستان اعلام کرد. دولت یوگسلاوی با ادعای محافظت از جمعیت صرب تبار کوزوو در برابر آنچه حملات تروریستی ارتش آزادیبخش کوزوو (KLA) می خواند، این منطقه را مورد تهاجمی همه جانبه قرار داده بود. (اگرچه ناتو با هدف دفاع از مردم کوزوو دولت یوگسلاوی را سرنگون کرد، اما ایالات متحده در سال 2001 ارتش آزادیبخش کوزوو را جزو سازمان های تروریستی طبقه بندی کرد.) ناتو عملیات موسوم به نیروهای ائتلافی را در مقیاسی وسیع و با استراتژی نبرد هوایی (با ارتفاع بالا) علیه اهداف یوگسلاویایی آغاز کرد. اگرچه ناتو در این جنگ نیروهای زمینی خود را به کار نگرفت، اما در اواخر جنگ، با هدف کاهش ریسک های موجود و نیز جلب افکار عمومی از استراتژی تهدید به استفاده از نیروی زمینی کرد.
اهداف استراتژیک و حیاتی یوگسلاوی از جمله پل ها و کارخانه ها به ویژه در مراحل پایانی نبرد، به شدت مورد بمباران هوایی قرار گرفتند. تجهیزات نظامی یوگسلاوی به ویژه در مناطق استراتژیکی چون بلگراد و پریستینا به وسیله موشک های دوربرد کوزوو نابود شدند. اهداف شهری مثل نیروگاه های برق، تصفیه خانه های آب و مراکز خبررسانی دولتی نیز از حملات ناتو مصون نماندند. ناتو در جنگ کوزوو اشتباهاتی را مرتکب شد که از آن جمله می توان به حمله یک هواپیما به مقر آوارگان آلبانیایی و کشته شدن 50 غیرنظامی و همچنین بمباران سفارت چین در بلگراد و مرگ سه روزنامه نگار چینی اشاره کرد. هر دو رویداد یاد شده نزد افکار عمومی بازتابی بسیار منفی داشت و حتی بعضی مطبوعات از جمله آبزرور (انگلستان) و پالیتیکن (دانمارک) گمانه هایی را مبنی بر عمدی بودن حملات ارائه دادند.
پس از موافقت ناتو با اداره کوزوو زیرنظر سازمان ملل و تعلیق هرگونه رفراندوم استقلال به مدت سه سال، دولت یوگسلاوی خروج نیروهای خود از کوزوو را پذیرفت و در مقابل، حملات ناتو نیز در 10 ژوئن 99 متوقف شد. فردای آن روز پایان جنگ به طور رسمی اعلام شد. نیروهای حافظ صلح روسی پس از محاصره فرودگاه اسلاتینا، وارد منطقه جنگی شدند. در حال حاضر نیروهای حافظ صلح به رهبری ناتو و تحت نظارت سازمان ملل، همچنان در کوزوو مستقرند.فقر، جنایت های سازمان یافته و تنش های قومی و متاثر از جنگ هنوز در منطقه نمود دارد.
مرور دوم: کنترل هوایی بالتیک عملیاتی است که ناتو با هدف مراقبت و گشت پلیسی بر فراز آسمان های استونی، لاتویا و لیتوانی از 30 مارس 2004 آغاز کرده و تاکنون ادامه داده است. پس از آنکه لیتوانی در مارس 2004 به ناتو پیوست، نیروهای ائتلافی ناتو گشت های سه ماهه چرخشی را بر فراز آسمان مناطق یاد شده، آغاز کردند.نیروهای عملیاتی در پایگاه هوایی لیتوانی (منطقه زوکنیای، حوالی شمال شهر سیائولیای) استقرار یافته اند. گفتنی است پس از افزوده شدن نیروهای ترکیه به این عملیات، دوره چرخشی گشت زنی به 4 ماه افزایش یافته است. در هر دوره، چهار هواپیمای جنگی با 50 تا 100 پرسنل عملیات گشت زنی را اجرا می‌کند.
مرور سوم: حمله هوایی ناتو به جمهوری سرپسکا (با کد عملیاتی «فشار آرام») از 30 اوت تا 20 سپتامبر 95 با هدف رفع تهدید مناطق آرام و حفاظت شده بوسنی (از سوی صرب ها) صورت گرفت. در این عملیات 400 هواپیما و 5 هزار نفر از 15 کشور متحد ناتو شرکت داشتند. در نبرد یاد شده که به رفع محاصره سارایوو و دفع صرب ها منجر شد، تلفات نیروهای ناتو یک فروند میراژ 2000 فرانسوی گزارش شد، اما از تلفات نیروهای جمهوری سرپسکا هیچ گزارش رسمی مخابره نشد.ناتو در این عملیات در مجموع از 3515 پرواز علیه 338 هدف مجزا بهره جست. 68 درصد از بمب های ناتو در منطقه درگیری از نوع هدایت شونده بود. حین این عملیات، نظامیان صرب حدود 400 نفر از نیروهای حافظ صلح را دستگیر و به عنوان سپر انسانی در سایت های استراتژیک خود مستقر کردند. در ماه اوت نیز نیروهای کروات یک حمله نظامی را موسوم به عملیات توفان در جمهوری کراجینا ترتیب دادند که در تحریک افکار عمومی و به تبع آن نشستن طرفین پای میز مذاکره در دیتون بی تاثیر نبود.
مرور چهارم: در دسامبر 95، نیروهای آمریکایی (و شماری از دیگر متحدان ناتو) در حمایت از عملیات موسوم به «تلاش مشترک» به بوسنی اعزام شدند. یگان ویژه موسوم به «نیروهای عملیاتی عقاب ها» متشکل از 20 هزار سرباز آمریکایی در راستای تحقق و پشتیبانی از اهداف «معاهده صلح دیتون» و عملیات ناتو (تلاش مشترک) عازم منطقه شد. این عملیات به عنوان نخستین هم پیمانی نیروها در یک محیط جنگی، در سابقه و پیشینه عملکرد ناتو بایگانی شد. تنها طی سه ماه نخست عملیات، نیروی هوایی ایالات متحده طی 3 هزار ماموریت پروازی، افزون بر 15 هزار و 600 دسته نظامی و بیش از 30 هزار تن محموله را جابه جا کرد. هواپیماهای ترابری C-17 اصلی ترین ابزار نیروی هوایی آمریکا در عملیات یاد شده بودند.