* جناب آقای اسماعیلی! شما را با دو کتابی که در ارادت به حضرت امام (ره) منتشر کردهاید، میشناسیم. دو کتاب «صد خاطره، صد کلام» و «از جنس باران». از این ارادت و دلیل آن برای ما بیشتر بگویید؟
** ما در زمانهای زندگی میکنیم که بسیاری از ارزشها و کرامتهای انسانی پایمال فناوری و صنعت شده و انسانیت انسان در این هجوم بیوقفه سرب و سیمان و آهن گم گشته. در این شرایط، طبیعی است که انسان به دنبال چهرههایی میگردد که این کرامتها در ایشان متجلی شده باشد. در عصر ما بزرگترین چهره شاخص این چنینی حضرت امام خمینی (ره) بودند. به همین انگیزه و همین نیت تصمیم گرفتم کل اشعاری که از اوایل پیروزی انقلاب اسلامی تا به امروز تقدیم به ایشان کرده بودم، در قالب یک مجموعه شعر ارایه کنم. این کتاب با عنوان «از جنس باران» بتازگی منتشر شده، البته در سالی که به نام حضرت امام (ره) نامگذاری شده بود هم مجموعهای را گردآوری کردم تا به حضرت امام (ره) عرض ارادت کنم. این کتاب «صد خاطره، صد کلام» نام داشت که در بردارنده صد جمله قصار از حضرت امام (ره) و صد خاطره برگزیده از ایشان است. من سعی کردم در این خاطرات ابعاد مختلفی از شخصیت حضرت امام (ره) را به تصویر بکشم. ابعادی چون سادهزیستی، مردمداری، تواضع و فروتنی، استکبار ستیزی، پافشاری بر اصول و ارزشهای اسلامی و... تکریم از امام (ره)، بزرگ داشتن تمام این ابعاد انسانی است و حضرت امام (ره) به اقرار دوست و دشمن شخصیتی بزرگ است. مردی که با شنیدن نامش شرق و غرب به لرزه افتادند. او کسی بود که زنجیر دست و پای انسان عصر با گسست و آزادی را به انسانها بشارت داد.
* به کتابها برسیم. از«از جنس باران» آغاز میکنیم. کتابی که قالبهای مختلف شعری را در بر میگیرد و نکته جالب توجه در آن، وجود زبان همیشگی شماست. زبانی که ما در دیگر اشعار شما نیز میبینیم و به سمت شعار نغلتیده است.
** اشعاری که در این کتاب گردآوری شده به دو گروه تقسیم میشوند: یک بخش اشعاری است که قبل از ارتحال امام (ره) سروده شده و در آنها مقاطع حساس بازنمایی شدهاند. بخش دوم اشعاری است که پس از ارتحال ایشان سروده شده و من تلاش کردهام آن تأثیر و تألمی که با ارتحال حضرت امام (ره) در جامعه بوجود آمد، بیان کنم. این گروه اشعار فریادهای بیاختیار و ناخودآگاهی است که از عمق جان سروده شدهاند. قالبهای مورد استفاده در این کتاب علاوه بر قالبهای نیمایی و سپید، قالبهای غزل، مثنوی، چهارپاره، رباعی و دوبیتی است. البته در قالبهای کلاسیک تلاش شده زبان، امروزین و معاصر باشد و به اصطلاح اشعار به سبک و سیاق نئوکلاسیک هستند. در این اشعار تلاش شده ابعاد مختلف شخصیت حضرت امام (ره) مورد واکاوی و موشکافی ادبی قرار گیرد. از جمله این صفات و ابعاد، سادهزیستی، مردم باوری، اعتقاد به مردم سالاری دینی، اعتماد به نفس و خودباوری، پایمردی در راه هدف، فضیلتهای انسانی، تقوا و خلوص نیت است. البته اینها گوشهای از ابعاد شخصیتی حضرت امام (ره) است.
* «صد خاطره، صد کلام» چگونه شکل گرفت؟
** این کتاب برای من بسیار خاطرهانگیز است. در یکی از جلساتی که به مناسبت بزرگداشت صدمین سالگرد ولادت حضرت امام خمینی (ره) شکل گرفت، این پیشنهاد از سوی یکی از اعضای جلسه ارایه شد که من هم کاری در این سال انجام بدهم؛ کاری که ابتکاری و نو باشد و البته حجم کتاب هم چندان زیاد نباشد.
من به دنبال قالب مناسبی میگشتم و دیدم که بهترین شیوه برای جذب مخاطب، سادهگویی و خلاصهگویی است. این کتاب بر این سبک و سیاق تنظیم شد. از لابهلای جملات و سخنرانیهای تاریخی حضرت امام (ره) صد جمله را جدا و تلاش کردم جملاتی باشد که ویژگیهای ادبی و کلامی حضرت امام (ره) در آنها مستتر باشد و همچنین صدخاطره که در آن ابعاد شخصیتی حضرت امام (ره) روایت شده باشد. از جمله این ابعاد، شخصیت سیاسی ایشان است که به عنوان یک رهبر سیاسی از تیزبینی و آیندهنگری فراوانی برخوردار بودند. بخصوص در اتفاقات و مسایل بینالمللی. از جمله این مسایل پیام امام (ره) به گورباچف، موضعگیری امام (ره) در مورد تسخیر لانه جاسوسی توسط دانشجویان پیرو خط امام و همچنین رهبری هوشمندانه نهضت اسلامی تا سقوط نظام شاهنشاهی بود. در این خاطرهها تلاش شده به شخصیت عرفانی حضرت امام (ره) از زبان یاران و دوستان ایشان اشاره شود. این مسأله در آثار ایشان از جمله «تفسیر سوره حمد» و «سرالصلوه» دیده میشود. البته این تهجد و شبزندهداریها در سلوک عملی ایشان نیز متجلی شده بود.
از دیگر ابعاد وجودی ایشان شخصیت حماسی و انقلابی ایشان بود. این بعد شخصیت ایشان نیز در خاطرههای نقل شده به خوبی پیداست. برای تبیین این بعد از شخصیت حضرت امام (ره) میتوان به تشویق ایشان و ایستادگی در جنگ هشت ساله اشاره کرد. دیگر بعد شخصیت ایشان سلوک مردمی حضرت امام و ساده زیستی ایشان بود که باید مورد دقت و موشکافی قرار بگیرد و ما باید از ابزار هنری و ادبی برای تصویر کردن این ساده زیستی بهره بگیریم؛ به طوری که ایشان وقتی وارد ایران شدند زندگی در یک خانه ساده در حسینیه جماران را ترجیح دادند. در زمان موشک باران تهران، حضرت امام (ره) تأکید داشتند که باید در تهران بمانند و با مردم همدلی داشته باشند. سعی شد تمام ابعاد و سلوک شخصیتی ایشان در این خاطرهها بازنمایی شود.
* برای جوانهایی که از حضرت امام (ره) خاطره مبهمی دارند و دستی هم در هنر دارند، چه سخنی دارید؟
** جوانان، زمان حضرت امام (ره) را درک نکردهاند، اما امروز هم کسانی از شاگردان امام هستند که با پیروی از حضرت امام (ره) میتوانند نقش اسوه را برای جوانان ایفا کنند. جوانان با شناخت چنین افرادی میتوانند امام (ره) را بهتر بشناسند و در زندگی خود از ایشان الگوبرداری کنند.
چند خصیصه حضرت امام (ره) که در شخصیت ایشان بود و میتواند مورد استفاده جوانان باشد، این چنین است: امام شخصیتی بود که به هویت ملی و به اصالتهای فرهنگی و بومی ما توجه زیادی داشت و بر سر سنتهای سازنده و ارزشمند خودمان تأکید داشتند. ایشان بخصوص بر حفظ سنتهایی مثل عزاداریهای مذهبی در اسلام توجه داشتند و معتقد بودند که با تکیه بر این میراث ارزشمند باید آینده را ساخت.
از دیگر خصیصههای ایشان اجتهاد و نوآوری در تمام عرصهها بود. امام (ره) به عنوان یک مرجع تقلید و مجتهد جامعالشرایط در فتاوای خود، با جسارت و شجاعت تمام عمل کردند.
ایشان به مقوله روزآمد کردن فرهنگ خودی توجه زیادی داشتند و معتقد بودند در عرصه نوآوری و خلاقیت باید حرفی از جنس زمان داشته باشیم. این میتواند سرمشق جوانان ما باشد تا بویژه در حوزه ادب و هنر جسارت و خلاقیت داشته باشند. از دیگر ویژگیهای ایشان عدم پایبندی به ظواهر و توجه به ذات مسایل بود که این ویژگی هم میتواند در رابطه با جوانان اهل هنر کارساز باشد.
* و پایان سخن...؟
** خوب است نکتهای را اشاره کنم. ما متأسفانه نسبت به معرفی شخصیتهای والای تاریخیمان غافلیم. شخصیتهایی که نمونه بارز و بهترین آنها حضرت امام خمینی (ره) است و باز هم تأکید میکنم، مدح امام (ره)، مدح تمام ابعاد انسانی زندگی بشر است.