روزنهای در گره کور مناقشه اتمی؟
دویچه وله صدای آلمان در تحلیلی اعلام آمادگی مشروط رایس برای مذاکره با ایران را روزنهای در گره کور مناقشه اتمی خواند. دویچه وله افزود: انتشار این خبر که آمریکا آماده مذاکره با ایران است، امید ضعیفی را نسبت به بازشدن روزنهای در گره کور مناقشه اتمی ایران برانگیخت.
فرانک والتراشتاین مایر، وزیر خارجه آلمان، از سخنان کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا استقبال کرد و اظهار امیدواری نمود که رهبران ایران به اهمیت این شرایط پی ببرند و متناسب با آن واکنش نشان دهند.
این رادیو افزود: اما نخستین واکنش ایران چندان دلگرم کننده نبود. منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران گفت: در سخنان کاندولیزا رایس راهحل جدید و منطقی برای حل مسأله هستهای ایران دیده نمیشود.
متکی گفته است: آمریکاییها اگر واقعاً خواهان تغییر هستند، باید رفتار خود را عوض کنند. او مذاکره به شرط تعلیق غنیسازی اورانیوم را رد کرد و گفت: ما در مورد حقوق طبیعی هستهای ملت ایران مذاکره نمیکنیم، اما آمادگی داریم که در یک چارچوب تعریف شده، بدون تبعیض، عادلانه و درباره دغدغههای مشترک مذاکره و گفتگو کنیم.
تحلیل نیویورکسان
روزنامه آمریکایی نیویورکسان در گزارشی مینویسد: آمریکا زیر فشار قرار دارد که به مذاکرات اتمی اروپا با حکومت ایران بپیوندد.
سان به نقل از دو مقام دولت آمریکا مینویسد: مقامهای دولتهای سهگانه طرف مذاکره با ایران، یعنی بریتانیا، آلمان و فرانسه، پشت پرده سعی میکنند آمریکا را متقاعد کنند که در مذاکرات با ایران وارد شود و حامل پیام این سه کشور به مقامهای آمریکا، شخص سوم وزارت امور خارجه، آقای نیکلاس برنز، معاون سیاسی، است، که شخصاً به این نتیجه رسیده است که توافق در مذاکرات میان پنج عضو دائمی شورای امنیت بر سر قطعنامهای علیه ایران، غیرممکن است. به نوشته این روزنامه، تصمیم آمریکا برای وارد شدن به مذاکره مستقیم با حکومت ایران، شوق اپوزیسیون جمهوری اسلامی را به یأس مبدل میسازد.
نقطه عطف در تاریخ روابط ایران و آمریکا
اعلام آمادگی مشروط آمریکا برای شرکت در گفتگوهای کشورهای اروپایی با ایران که رادیو آمریکایی فردا نیز آن را چرخش در سیاست آمریکا در قبال ایران اعلام کرد، با استقبال برخی چهرههایی روبرو شد که طی سالیان گذشته برای برقراری ارتباط میان طرفهایی در ایران با آمریکاییها، تلاش میکردند.
هوشنگ امیر احمدی رئیس شورای ایرانیان و آمریکاییها که از وی با عنوان دلال رابطه آمریکاییها با طرفهایی در ایران یاد میشود، در مصاحبه با رادیو فردا ارگان سازمان جاسوسی آمریکا، میگوید: سخنان خانم رایس نقطه عطفی در تاریخ روابط آمریکا و جمهوری اسلامی است. فکر میکنم باید این شروع را با خوشحالی جشن گرفت. در عین حال، باید محتاط بود زیرا مسایل جمهوری اسلامی و آمریکا بسیار پیچیده است. این پیشنهاد از سوی آمریکا مشروط است. جمهوری اسلامی باید بپذیرد که غنیسازی اورانیوم را متوقف کند. دوم اینکه این گفتگوها محدود به مسایل هستهای خواهد بود. سوم اینکه آمریکا گزینه نظامی برای تغییر رژیم ایران را همچنان به عنوان یکی از گزینهها حفظ میکند. هر سه این پیششرطها مشکلاتی برای حکومت ایران خواهد آورد؛ پیششرطهایی که آمریکا گذاشته مذاکرات با ایران را، اگرنه غیرممکن، بینهایت مشکل خواهد کرد.
واکنشهای داخلی آمریکا
سخنان کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا درباره آمادگی مشروط کشورش برای گفتگوی رو در رو با ایران، واکنشهای متفاوتی را در واشنگتن دیسی، به همراه داشته است. به گزارش «بی.بی.سی» رهبر جمهوریخواهان سنای آمریکا یکی از اولین چهرههای سیاسی آمریکا بود که از تغییر سیاست کشورش در برابر ایران استقبال کرد. به گفته سناتور «بیل فریست» توپ در زمین ایران است و این کشور مسئول شکست احتمالی این اقدام خواهد بود. فریست میگوید: در صورت مخالفت ایران با این پیشنهاد، شورای امنیت سازمان ملل متحد باید به طور قاطع وارد عمل شود. هری رید رهبر اقلیت دموکرات سنا هم از این حرکت استقبال کرده است.
خوشحالی برای رقص دیپلماتیک زود است؟
برخی از محافل نومحافظهکاران آمریکا با این تغییر موضع مخالفت کردهاند. مایکل روبین از مؤسسه تحقیقاتی راستگرای «آمریکن انترپرایز» میگوید: این پیشنهاد اعتبار بینالمللی آمریکا را خدشهدار کرده و ایالات متحده با این تصمیم به ایران به خاطر عملکردهای ناپسندش پاداش داده است. در این حال، برخی از منتقدان دولت آقای بوش با اشاره به مخالفت سرسختانه اطرافیان رئیسجمهور آمریکا با گفتگو با ایران، سخنان خانم رایس را مانوری دیپلماتیک در برابر روسیه و چین میدانند. کارشناسان هدف اصلی ایالات متحده از اعلام آمادگی مشروط برای گفتگو با ایران را کسب حمایت بینالمللی برای قطعنامه پیشنهادی این کشور در شورای امنیت سازمان ملل متحد میدانند.
جوزف سیرینسیونه، معاون امنیت ملی مرکز تحقیقاتی پیشرفت برای آمریکا، میگوید: ایالات متحده میخواهد با اصلاح دیپلماسی خود در برابر ایران، روسیه و چین را متقاعد کند تا در صورت خودداری جمهوری اسلامی از تعلیق غنیسازی هستهای، از تحریمهای پیشنهادی علیه این کشور حمایت کنند.
سیرینسیونه میگوید: دولت آمریکا متوجه شده که به مشکل برخورده است و سیاست آن در برابر ایران کارساز نیست. آمریکا میخواهد ابتکار عمل در برابر برنامه هستهای ایران را دوباره به دست گیرد.
کارشناسان با اشاره به غیرقابل قبول بودن پیششرط آمریکا درباره تعلیق فعالیتهای مربوط به غنیسازی هستهای ایران برای این کشور، نسبت به موفقیت تغییر موضع ایالات متحده چندان خوشبین نیستند.
اما کارشناسان میگویند با مطرح شدن تغییر موضع آمریکا در برابر ایران، از این به بعد شاهد رقص دیپلماتیک این دو کشور و مذاکرات طولانی آنها درباره نحوه برگزاری گفتگوی مستقیم به جای مذاکره رو در رو خواهیم بود. آنها ضمن هشدار درباره تکرار تجربه گفتگوهای صورت نگرفته دو کشور درباره عراق، خوشبینی به موفقیت این حرکت آمریکا را زودهنگام میدانند.
واکنش مثبت سیاستمداران
در پی پیشنهاد ایالات متحده آمریکا برای پیوستن به سه کشور اروپایی در مذاکره با تهران در صورت تعلیق فعالیتهای اتمی ایران، مقامها و دیپلماتهای ارشد کشورهای مختلف نسبت به این موضوع واکنشهای مختلف اما مثبتی نشان دادند. خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، چند ساعت پس از اعلام نظر آمریکا گفت که شرکت مستقیم ایالات متحده، قویترین و مثبتترین پیام برای تمایل مشترک با هدف رسیدن به توافق با ایران است. سولانا گفته که آرزوی همه ما رسیدن به توافق با تهران است.
خانمها مارگارت بکت وزیر خارجه انگلیس، اورسولا پلاسنیک وزیر خارجه اتریش، دوراباکویانیس وزیر خارجه یونان و آقایان فرانک والتر اشتاین مایر وزیر خارجه آلمان، ماسیمو دالما وزیر خارجه ایتالیا، فیلیپ دوست بلازی وزیر خارجه فرانسه، برنارد بوت وزیر خارجه هلند به پیشنهاد شرکت آمریکا در مذاکره اروپاییها با تهران واکنش مثبت نشان دادهاند.
وزیر خارجه انگلیس گفته که پیشنهاد آمریکا برای پیوستن به انگلیس، آلمان و فرانسه در مذاکرات آتی با تهران را صمیمانه تبریک میگویم. وزیر خارجه اتریش، رئیس دورهای اتحادیه اروپا نیز گفته که کاندولیزا رایس رابطه مثبت با ایران را پیشنهاد کرده که امیدوارم با همکاری فعال آمریکا و اروپا، به این خواسته برسیم. وزیر خارجه ایتالیا نیز ابراز امیدواری کرده است که پیوستن آمریکا به اروپا در مذاکرات رو در رو، به حل پرونده کمک تازهای کند.
وزیر خارجه فرانسه، ایران را دعوت کرده تا این پیشنهاد را با دقت مورد بررسی قرار داده و به آن پاسخ مثبت دهد. در همین حال، محمد البرادعی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نیز با استقبال از پیشنهاد آمریکا اعلام کرد که هدف باید توافقی همه جانبه و قابل پذیرش برای طرفین باشد.
سخنگوی وزارتهای خارجه کویت، پاکستان، ترکیه، روسیه، قطر، از پیشنهاد ایالات متحده آمریکا استقبال کردهاند.
کمیسیون اتحادیه اروپا نیز ضمن استقبال از پیشنهاد خانم رایس، به ایران توصیه کرد پیشنهاد ایالات متحده آمریکا را برای گفتگوی مستقیم درباره مناقشه اتمی جدی بگیرد. یک سخنگوی این کمیسیون روز پنجشنبه گذشته در بروکسل اعلام کرد که شرکت مستقیم ایالات متحده آمریکا در گفتگوها، نشاندهنده ارادهای محکم برای حل دیپلماتیک مسأله است و ما امیدواریم این امر چشمانداز چنین راهحلی را بهبود بخشد. در مسکو نیز که به گونهای از حامیان برنامه هستهای ایران به شمار میرود، دیدگاه نسبتاً مثبتی به ماجرا وجود سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه، در حاشیه دیدار خود از ترکیه گفت که اگر ایالات متحده و ایران ناگهان تصمیم بگیرند مستقیماً با یکدیگر گفتگو کنند، این مسألهای مربوط به آنها خواهد بود. به عقیده لاوروف، برای هیچ کس مزاحمتی ایجاد نخواهد شد اگر دو کشور، منازعه را در گفتگویی متقابل حل و فصل کنند. از سوی دیگر، سخنگوی وزارت خارجه چین نیز از پیشنهاد آمریکا استقبال کرد و یک بار دیگر تأکید کرد که چین با اقدامهای تنبیهی علیه تهران مخالف است.
پایان عصر یخبندان در مناسبات ایران و آمریکا؟
آیا دوره یخبندان در مناسبات دیپلماتیک میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران پایان خواهد یافت؟ این سؤالی است که تحلیلگر بیبیسی مطرح کرده است. رادیو بیبیسی که طی روزهای اخیر بیشتر حجم برنامههای سیاسیاش را به این موضوع اختصاص داده، میگوید: زمان چنین پیشنهادی مدتها پیش رسیده بود. ایالات متحده آمریکا حاضر است در مذاکرات مستقیم با ایران شرکت کند، مشروط بر آن که این کشور غنیسازی اورانیومن را متوقف سازد. کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا که این موضوع را غافلگیرانه در یک کنفرانس مطبوعاتی مطرح ساخت، ابتکار را در منازعه به بنبست رانده شده بر سر برنامه اتمی ایران، برعهده گرفت. و اینک موفقیت برای برون رفت از این بنبست، به واکنش تهران بسته است! به عقیده گردانندگان بیبیسی، واکنش اولیه تهران را نباید چندان جدی گرفت که این موضوع را تماماً تبلیغات آمریکا ارزیابی کرده بود. حداقل باید امیدوار بود که این آخرین حرف تهران نباشد. زیرا واشنگتن پس از 27 سال دوره یخبندان در مناسبات با ایران، گامی برداشته است که ابداً در چارچوب طرح برنامه تاکنون جرج بوش و مشاوران نومحافظهکار او نمیگنجد.
بنابراین، پیشنهاد آمریکا میتواند برون رفتی باشد و خطاست اگر طرف ایرانی توقف غنیسازی را به عنوان «پیششرط» رد کند.
واکنشهای منفی در آمریکا
برخی رسانههای محافظهکار در آمریکا در موضعگیری مخالف با برنامه تازه آمریکا، تغییر موضع بوش را حمل بر به رسمیت شناختن حکومت ایران کردند و نوشتند ایران بدون هیچ مصالحهای به خواستهاش رسید.
یک روز پس از آنکه وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد: «مردم ایران معتقدند انرژی هستهای غیرنظامی حق آنهاست و ما این حق را به رسمیت میشناسیم»، صدای اعتراض «وال استریت جورنال» بلند شد که در سرمقالهاش نوشت: مأیوس کنندهترین بخش سیاست جدید، پیامی است که به اپوزیسیون داخلی ایران میرساند. به عقیده گردانندگان این نشریه، اکنون حکومت ایران با استفاده از این سیاست که مبتنی بر به رسمیت شناختن تلویحی از سوی آمریکاست، ادعا خواهد کرد که در دنیا احترام تازهای کسب کرده است. حاکمان ایران سپس از آمریکا خواهند خواست حمایتش را از مخالفان نظام در داخل کشور، متوقف کند.
«مایکل روبین» مشاور سابق وزارت دفاع آمریکا که اکنون برای ستاد فکری «انستیتوی آمریکن انترپرایز» کار میکند، سیاست جدید کابینه بوش را محکوم میکند. او در مصاحبهای گفت: ما با این کار به مردم ایران(!) فهماندیم که دیگر در کنار آنها نیستیم. به عقیده این تحلیلگر، با این گام دیگر برای کابینه بوش امکانپذیر نخواهد بود که از سازش بیشتر عقبنشینی کند. او همچنان اصرار دارد که آمریکا باید در شروط مذاکراتش حمایت از مخالفان نظام را بگنجاند. روبین، از طراحان اصلی حمله به عراق بود.
طرحی که برای آمریکا هیچ ضرری ندارد
بیبیسی در تحلیل دیگری درباره اهداف آمریکا از طرح جدید، میگوید: اگر ایران به درخواست آمریکا مبنی بر تعلیق غنیسازی اورانیوم پاسخ مثبت دهد، در آن صورت بحران هستهای ایران همانگونه که وزارت خارجه آمریکا میخواهد، در روندی دیپلماتیک حل خواهد شد، اما اگر ایران بر موضع کنونی خود مبنی بر «حفظ غنیسازی» به هر قیمتی اصرار ورزد، در آن صورت آمریکا ضمن آنکه از زیر بار فشار کسانی که خواهان گفتگوی مستقیم واشنگتن و تهران هستند رها میشود، برای دستیابی به اجماعی بینالمللی علیه جمهوری اسلامی به منظور اعمال تحریم اقتصادی و یا حتی در پیش گرفتن سیاست «تغییر رژیم» با مشکلات کمتری روبهرو خواهد شد.
بر همین اساس، آمریکا در حساسترین شرایط از برگ مذاکره مستقیم با ایران استفاده کرده است و بازی با این برگ، حتی به نئومحافظهکارانی که گفته میشود در مراکز مهمی در آمریکا، از جمله پنتاگون، به سیاست تغییر رژیم در ایران میاندیشند، زیانی نخواهد رساند.
اسرائیل: ما از قبل مطلع بودیم!
رژیم اشغالگر قدس نیز به پیشنهاد تازه وزیر خارجه آمریکا واکنش نشان داده و اعلام کرد که سیاست جدید آمریکا میتواند آنچه این رژیم مقاصد واقعی حکومت ایران خواند را برملا سازد. مقامهای اسرائیل گفتند از پیش در جریان جزئیات برنامههای جدید آمریکا قرار داشتند. بوش در تماس تلفنی با نخست وزیر رژیم اشغالگر قدس روز پنجشنبه تأکید کرد که نگرانیهای آمریکا و اسرائیل یکسان است. روزنامه «هاآرتص» مینویسد: اقدام آمریکا شجاعانه بود و پاسخ مثبت جمهوری اسلامی سود بسیار برای ایران به همراه خواهد داشت.
اشتیاق رایس به حضور مستقیم در مذاکره با ایران
رایس، وزیر امور خارجه آمریکا ابراز تمایل کرد که در صورت ورود کشورش به مذاکرات چندجانبه بر سر برنامه هستهای ایران، شخصاً در این مذاکرات حضور یابد. به گزارش ایسنا به نقل از خبرگزاری فرانسه، کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه آمریکا به رادیو ان.پی.آر آمریکا در پاسخ به سؤالی در خصوص حضور احتمالیاش در چنین نشستی گفت: هرگز متعجب نخواهم شد، اگر وزیران در زمان خاص با یکدیگر دیدار کنند. رایس روز پنجشنبه به همراه وزیران امور خارجه روسیه، آلمان، فرانسه، چین و انگلیس در وین در نشستی حاضر شده و در خصوص مجموعهای از مشوقها که قرار است به تهران در ازای رها کردن غنیسازی اورانیوم ارایه شود، با آنها رایزنی کرد.