مترجم: آرش مومنیان: ایران در حال بررسی بسته پیشنهادی قدرتهای مطرح جهان برای حل بحران هستهای این کشور است. اظهار تمایل ایالات متحده به آغاز گفتوگو با ایران تحت شرایط خاص، هرچند که بسیار دیرتر از موعد مطرح شد، در جهتی صحیح بود. اما از دیدگاه دیپلماسی، ایالات متحده اکنون به استراتژی نیاز دارد تا به طرفداران مذاکره در ایران فرصت دهد در رقابتهای داخلی این کشور پیروز شوند. کشور ایران صاحب غرور ملی و فرهنگ قدرتمندی در زمینه مقاومت در برابر فشارهای خارجی است. با توجه به این مطلب تلاشهای ایالات متحده آمریکا برای تصویب تحریمهای بینالمللی علیه این کشور و تهدید مداوم به واکنشهای نظامی یا نامیدن دولت ایران با لفظ» رژیم» همان قدر که ممکن است در ترغیب ایران به مذاکره تاثیر داشته باشد، میتواند در قدرت دادن به گروههای مخالف راهحلهای مسالمتآمیز در ایران و فرصت دادن به آنها برای ایفای نقش رهبری مردم در مقاومت علیه تهدیدهای خارجی نیز موثر باشد. اما در واقع نتیجه تا امروز چنین بوده است که ایران در اوایل سال 2006، غنیسازی اورانیوم را از سر گرفته است و بازرسیهای بینالمللی را تا پایینترین سطح قانونی کاهش داده است. هر توافقی درباره بحران هستهای ایران، باید منافع و علائق ملی هر دو طرف را در نظر گیرد تا بتواند پایدار بماند. اگر ایالات متحده میخواهد ایران به برخی نگرانیهای این کشور پایان دهد، بعضی از نگرانیهای ایران نیز باید از سوی آمریکا مورد توجه و بررسی قرار گیرند. عناصر ضروری برای برقراری توافقی که بتواند مورد حمایت هر دو طرف قرار گیرد، عبارتند از ضمانتی چند لایه برای تامین سوخت موردنیاز ایران برای انجام فعالیتهای هستهای صلحآمیز هستهای این کشور؛ ایران بپذیرد عملیات غنیسازی در مقیاس بالا در مکانی دیگر انجام شود یا لااقل برای مدتی محدود در ایران انجام نشود؛ همکاری کامل ایران با بازرسان آژانس انرژی اتمی و تصویب پروتکل تضمینی مورد توافق برای برداشتن گامهای بیشتر به صورت داوطلبانه در جهت روشن شناختن ابهامهای باقیمانده درباره فعالیتهای پیشین ایران؛ توافقی برای تجارت و همکاری بین ایران و اروپا؛ اطمینان از سوی ایالات متحده و سایر قدرتهای جهانی برای تضمین عدم حمله و اینکه برای تغییر سیاست ایران تلاش نخواهند کرد. در همین مدت میتوان میزگردی چندجانبه با حضور این کشورها برگزار کرد تا هریک از طرفین تمام مسائلی را که میخواهند به آنها رسیدگی شود نظیر تروریسم، تحریم، روند صلح، امنیت خلیجفارس و غیره را فهرست کرده و به بحث و بررسی درباره آنها بپردازند. متاسفانه کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه ایالات متحده، به رغم اظهار تمایل به مذاکره، جایی برای هیچگونه تضمین امنیتی برای ایران باقی نگذاشته است. جایی که تمایل به یافتن توافقی در بین است، حتی گامهای کوچک نیز از سوی هر دو طرف میتواند به ساختن جو تفاهم کمک کند. اما حرکتی که رایس آغاز کرده نباید به خاطر 164 دستگاه سانتریفیوژی که اکنون در نطنز مشغول کار هستند، متوقف شود. در واقع این تعداد بسیار کمتر از آن هستند که بتوانند اورانیوم موردنیاز برای ساخت بمب هستهای را تولید کنند. اما همین تعداد دستگاههای سانتریفیوژ اکنون به چیزی تبدیل شدهاند که تهران به آن افتخار میکند و اصرار غرب بر این که ایران عملیات همین سانتریفیوژهای معدود را نیز متوقف کند، باعث خواهد شد حتی حرکتی که رایس آغاز کرده نیز بینتیجه بماند.
از دیدگاه ایالات متحده، ایران بدون هیچ سانتریفیوژ فعال برای امنیت ملی آمریکا بهتر از ایران با 164 سانتریفیوژ فعال است. اما مسئله این است که ایران اکنون با دانش ساخت و راهاندازی دستگاههای سانتریفیوژ قادر است تعداد بیشتری از این دستگاهها را مخفیانه ساخته و به خدمت گیرد. این در حالی است که ایران این نگرانی ایالات متحده را به شدت مورد بیاعتنایی قرار داده و اعلام کرده است که تعلیق کامل غنیسازی غیرقابل قبول است. در صورتی که ایران با توافقی مخالف نباشد که به طور قانونی این کشور را به عدم ساخت سلاحهای هستهای پایبند میکند، نباید به افزایش تعداد دستگاههای سانتریفیوژ خود بپردازد و باید مجوزهای لازم را برای بازرسیهای گسترده صادر کند. این در حالی است که پافشاری دو طرف شرایط را وخیمتر میکند. به هر صورت شکست این روند نیز به معنای عدم محدودیت برنامه غنیسازی و سانتریفیوژ ایران است و شرایط را به سمت تحریمها و درگیریهای نظامی با تمام پیامدهای خطرناک آنها سوق میدهد. اکنون مجموعهای از گزینهها برای اطمینان دادن به ایران بابت تامین مستمر منابع خارجی سوخت هستهای وجود دارد تا این کشور دچار شرایط نشود که بعد از جمهوری اسلامی پیش آمد. یکی از این گزینهها ممکن است ساخت یک مرکز غنیسازی بینالمللی برای تولید سوخت هستهای موردنیاز ایران باشد که احتمالاً در روسیه ساخته میشود و ایران در آن نقش مدیریت محوری دارد. کنسرسیومی بینالمللی از تولیدکنندگان بزرگ سوخت هستهای که تهیه و ارسال سوخت را تضمین کنند و در صورتی که مشکلی پیش بیاید بانک سوخت بینالمللی با تسهیلات چند ملیتی و حق عضویتی که مستلزم مشارکت و تولید تهیه سوخت است، میتوانند از دیگر گزینهها باشند. عضویت در این بانک سوخت تنها ممکن است با رای شورای امنیت سازمان ملل از کشور مشخصی سلب شود. به عنوان آخرین دستاویز راهحل نگهداری مقدار قابل توجهی از سوخت آماده در ایران نیز قابل تامل است. عدم اطمینان بین ایران و ایالات متحده بسیار عمیق است. اما با پیگیری و خلاقیت برای حل بحران هستهای میتوان به راههایی دست یافت و پس از آن به سایر مسائلی پرداخت که سالها موجب تیرگی روابط بین دو کشور شده است. موفقیت این روند مستلزم کنار هم گذاشتن عناصری در این بسته است که باعث شود ایرانیانی که طرفدار مذاکره و حل مسئله از راه مسالمتآمیز هستند در نهایت پیروز میدان باشند.