قاسم غفوری: پرویز مشرف از روز شنبه سفری دورهای به کشورهای خاورمیانه را آغاز کرده است تا ضمن تأکید بر وحدت با جهان اسلام فعالیتهای تازهای را برای ایفای نقش در تحولات خاورمیانه ایفا نماید.
پرویز مشرف رئیس جمهور پاکستان در چارچوب سیاست توسعه مناسبات اقتصادی و سیاسی با سایر کشورهای اسلامی سفری 5 روزه را به عربستان، اردن، مصر، سوریه و امارات متحده عربی آغاز کرده است. رایزنیهای مشرف در شرایطی در این کشورها اجرا میگردد که: دولت مشرف در عرصه داخلی با چالشهای بسیاری مواجه است که مهمترین آن تأکید ملت پاکستان بر گسترش روابط با کشورهای اسلامی و دوری از غرب میباشد، تحولات افغانستان بویژه فعالیت القاعده دغدغه اصلی و دوری از غرب میباشد، تحولات افغانستان بویژه فعالیت القاعده دغدغه اصلی مشرف در منطقه است، در همین حال نقش هند و گرایش کشورها به توسعه روابط با آن نیز محور دیگر چالشهای اسلام آباد قلمداد میشود، حضور در معادلات خاورمیانه به عنوان میانجی صلح میتواند جایگاهی منطقهای و جهانی برای مشرف به همراه داشته باشد، در حالی که مشرف برای توسعه سیاسی و اقتصادی به دنبال متحدانی جدید میباشد. بر این اساس محورهای رایزنیهای مشرف درکشورهای خاورمیانه را میتوان در چند بعد ارزیابی نمود:
1-چنانکه ذکر شد مشرف در عرصه داخلی با چالشهای بسیاری مواجه است. از یک سو مخالفت احزاب و گروههای سیاسی با دولت و از سوی دیگر اعتراض شدید مردم به سیاستها و عملکرد دولتمردان در گرایش به غرب بویژه آمریکا مهمترین چالش داخلی وی ارزیابی میگردد. در چنین شرایطی گرایش اسلامآباد به همکاری با کشورهای عربی و اسلامی، میتواند تا حدود زیادی از مخالفتهای مردمی با طرحهای دولت کاسته و جایگاهی ملی را برای مشرف به ارمغان آورد. ملت پاکستان با برپایی تظاهراتهای گسترده خواستار پایان همکاری با آمریکا و ناتو و تأکید بر اتحاد با سایر کشورهای اسلامی گردیدهاند که چالشهایی را برای دولت مشرف به همراه داشته است.
2-از سیاستهای اسلامآباد در عرصه داخلی و منطقهای مبارزه با گروههای افراطی و القاعده است. این تحرکات که در مرزهای پاکستان و افغانستان صورت میگیرد مشکلاتی را برای این کشور در پی داشته است. با توجه به اینکه ریشههای مالی و انسانی القاعده در کشورهای عربی همچنان فعال میباشند، مشرف در سفر دورهای خود به دنبال طرحهایی برای اتحاد میان این کشورها برای مقابله با فعالیتهای القاعده است که میتواند در سیاست مبارزه با تروریسم اسلامآباد تأثیرگذار باشد.
3-در ماههای اخیر تحولات خاورمیانه وارد عرصه جدیدی گردیده است. اکنون بسیاری از بازیگران منطقهای و فرامنطقهای برای ایفای نقش در این حوزه فعال گردیدهاند و تلاش دارند تا با این اقدام به جایگاهی جهانی دست یابند. در چنین شرایطی پاکستان نیز با دغدغههای خاص خود برای صلح خاورمیانه فعال گردیده است. رایزنیهای وی با احمدی نژاد رئیس جمهور ایران پیش از سفر به خاورمیانه و نیز مذاکره با سوریه و عربستان حکایت از تلاش مضاعف مشرف برای حضور در این عرصه دارد. بررسی پرونده هستهای ایران و تبعات آن بر اقتصاد و تهیه انرژی پاکستان، بحران لبنان، فلسطین، عراق و فعالسازی سازمان کنفرانس اسلامی برای حل بحرانهای جهان اسلام دغدغههای مشرف را تشکیل میدهد که در این دیدارها مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
4-از اصول اولیه در سیاست خارجی پاکستان حفظ توازن بازدارندگی در برابر هند است. دو کشور برای افزایش متحدان و تقویت جبهه بینالمللی در مذاکرات صلح تلاش میکنند. با گرایش کشورهای غربی آمریکا و حتی روسیه به گسترش روابط هند تا حدودی پاکستان در حاشیه هند قرار گرفته است. اکنون اسلام آباد با گرایش به چین، ایران و کشورهای عربی برای بازگشت به توازن قوا تلاش میکند که تحرک این کشورها در جهان اسلام، سازمان کنفرانس اسلامی و مجامع جهانی (به دلیل ذخایر انرژی) میتواند راهگشای اهداف مشرف باشد. البته این تحرک میتواند بار دیگر رویکرد غرب به این کشور را برای عدم دوری کامل آن از اهدافشان در پی داشته باشد.
5-روابط اقتصادی و تجاری از یک سو و نیز مراودات در زمینه انرژی (نفت و گاز) از چارچوبهای روابط پاکستان با کشورهای عربی است. اکنون بخش عظیمی از کارگران ممالک عربی بویژه در عربستان را نیروهای پاکستان تشکیل میدهند که بررسی وضعیت آنها از وظایف اسلام آباد میباشد. در همین حال پاکستان برای ادامه روند توسعه نیازمند تأمین انرژی است که کشورهای عربی میتوانند نقشی مهم در این زمینه ایفا نمایند. در همین حال این نکته قابل ذکر است که پاکستان نقش پل ارتباطی میان کشورهای عربی و شرق آسیا را ایفا میکند که لزوم هماهنگی این کشورها با اسلام آباد را الزام آور میسازد.
براساس آنچه ذکر شد میتوان گفت که سفر دورهای مشرف تحرکی دیگر در عرصه سیاست خارجی اسلام آباد برای تحقق اهداف منطقهای بویژه حضور در معادلات خاورمیانه و تحکیم روابط با جهان اسلام میباشد. چنانکه دیدار وی از عربستان را که در پاسخ به سفر ملک عبدالله پادشاه عربستان در زمستان سال گذشته با شبه قاره هند صورت گرفته، رایزنیهای مشرف با ایران پیش از سفر به منطقه و حضور در سوریه حکایت از سیاستهای فراگیر اسلامآباد دارد که از یک سو برای سیاستهای داخلی و از سوی دیگر طرحهای منطقهای و جهانی صورت میگیرد. البته این نکته قابل ذکر است که آمریکا چندان رضایتی از اتحاد کشورهای عربی با سایر جهان اسلام ندارد لذا چندان تمایلی به تحقق عملکردهای سیاسی مشرف در این سفرها ندارد و صرفاً تلاش دارند تا در اقدامی تبلیغاتی و تفرقه افکنانه از آن با نام تحکیم روابط اهل سنت برای مقابله با عملکرد شیعیان بهرهبرداری نمایند. اظهارات مقامات آمریکایی که پیشاز سفر مشرف در اسلام آباد بر اتحاد پاکستان با مسلمانان میانه رو (اعراب) و مقابله با افراطیون (شیعیان) تأکید داشتهاند گواه نگاه تفرقهافکنانه آنها به سفر دورهای مشرف است.