با صدور قطعنامهء 598 در سال 1987 قرار شد کمیتهای در سازمان ملل تشکیل شده و مقصر در جنگ و میزان خسارات تعیین و صندوق بینالمللی برای کمک به خسارتدیدگان جنگ ایران و عراق تشکیل شود اما هیچگاه این موارد شکل نگرفت. این درحالی است که در پی جنگ چند ماههء عراق علیه کویت در سال 1991 کمیسیونی تحت عنوان کمیسیون غرامت ( UNCC ) درسازمان ملل شکل گرفت که عراق را موظف کرد از محل درآمد فروش نفت غرامت خسارات مردم و دولت کویت درجنگ را بپردازد و تاکنون بیش از یک سوم غرامت کویت اخذ و پرداخت شده است و این کمیسیون همچنان فعال است.
حملۀ عراق و خسارات وارده بر کویت
کویت ثروتمندترین کشور در میان کشورهای جهان سوم محسوب میشد. اما بعد از اشغال آن از سوی صدام حسین این کشور صدمات سختی را متحمل شد. نیروهای عراقی پس از اشغال کویت به غارتگری در شهر کویت، پایتخت کشور پرداختند و سپس در جریان جنگ چاههای نفت و پالایشگاههای نفت کویت را به آتش کشیدند. این نیروها تا روز فرار خود از کویت 600 چاه نفت را در این کشور آتش زدند. البته بمباران _هوا پیماهای آمریکایی و متحدینشان نیز سبب به آتش کشیده شدن تعدادی از چاههای نفت در کویت نیز گردید. رشید العمیری وزیر نفت کویت در 25 مارس 1991 در شهر کویت گفت: «600حلقه چاه نفت کویت به آتش کشیده شدهاند که روزانه شش میلیون بشکه نفت از این چاهها به ارزش یکصدو بیست میلیون دلار به حریق کشیده میشود. همچنان از 40 چاه نفت که منفجر شده اما آتش نگرفتهاند گازهای سمیدر فضا منتشر میشود که محیط زیست را نامساعد میگرداند.»
عبدالرحمن فرح نمایندهء دبیر کل سازمان ملل متحد که بعد از پایان جنگ نفت در راس هیاتی از 16 آوریل 1991 برای برآورد خسارات وارده به کویت وتعیین مواد عمدهء نقض حقوق بشر ازسوی عراقیها در این کشور ماموریت یافته بود طی گزارشی نوشت: « اشغال کویت توسط عراق تنها چهارده میلیارد دلارخسارات به مراکز بانکی، تجاری، تولیدی، مناطق مسکونی، تاسیسات برق، حمل ونقل و مخابرات این کشور وارد کرد و علاوه بر این روزانه از دو تا شش میلیون بشکه نفت در چاهها به حریق کشیده میشوند. کویت از درک عدم صدورنفت تا کنون (آوریل 1991) 5/8 میلیارد دلار متضرر شده است و احتمالائ این کشور تا 18 ماه آینده قادر به تولید نفت نخواهد شد.»
در گزارش هیات اعزامی از طرف دبیر کل سازمان ملل متحد، میزان خسارات وارده به بخشهای برق کویت، حمل و نقل و مخابرات 9 میلیارد دلار ذکر شده است و گفته شده 560 هزار وسیلهء نقلیهء عمومی و خصوصی که کویت قبل از دو آگوست 1990 داشت به غارت برده شده و یا تخریب شدهاند. بر اساس این گزارش، 17 هزار واحد مسکونی در جریان اشغال کویت صدمه دیدهاند که بازسازی آنها 5/2 میلیون دلار هزینه خواهد داشت. همچنین برای بازسازی 800 واحد مسکونی در هتلها، ساختمانهای دولتی، نمایشگاه بینالمللی، مراکز مطبوعاتی ورادیو تلویزیون و مجموعههای ورزشی و پارکهای تفریحی کویت که خسارت دیدهاند یک ونیم میلیارد دلار ضروری است. دراین گزارش گفته شده است که میزان خسارات وارده به مراکز خدمات اجتماعی، موزهها، غارت تجهیزات طبی، چپاول و انهدام در بخش تعلیم و تربیت غیرقابل سنجش میباشد. در گزارش نمایندهء سازمان ملل متحد از وجود میادین مین و دیگر مهمات منفجر نشده که سبب تهدید و نگرانی روحی مردم در دراز مدت میشود نیز ذکر شده است. این گزارش میگوید که با شروع تجاوز عراق به کویت دوسوم جمعیت ناچار به ترک خانه و کاشانهء خود شدند که از این تعداد 650 هزار نفر کویتی هستند و درجریان اشغال تنها 220 هزار کویتی در کشور خود باقی ماندند. به علاوه آن که میزان قتل و کشتارها در دوران اشغال که عمدتائ توسط مامورین امنیتی عراق صورت گرفته بسیار بالا بوده است. هزاران کویتی توسط عراقیها گروگان گرفته شدهاند که از سرنوشت پنج هزار نفر آنها هنوز اطلاعی وجود ندارد.
در مورد میزان خسارات کویت و هزینهء بازسازی آن کشور، علاوه بر گزارش هیات اعزامیسازمان ملل متحد، گزارشها و ادعاهایی از جانب مقامات رسمیدولت کویت و مقامات دولتی و شرکتهای مختلف خصوصی کشورهای غربی نیز ارایه شد که هرکدام آمار مختلف و متفاوتی را نشان میداد.
شیخ علی خلیفه الصباح، وزیر خزانهء کویت در ششم آوریل طی مصاحبه با روزنامهء نیویورک تایمز اشاره کرد که بازسازی کویت بیش از 30 میلیارد دلارهزینه دربرخواهد داشت. اما شیخ سالم الصباح، رییس بانک مرکزی کویت در مصاحبه با روزنامهء لوموند چاپ فرانسه بازسازی کویت را از ده تا یکصد میلیارد تخمین زد. وی اضافه کرد که اگر خسارات بخش خصوصی به این ارقام اضافه شود شاید 500 میلیارد دلار برای باز سازی کویت لازم باشد.
دولت کویت در 14 مارس 1991 قبل از ورود هیات اعزامیملل متحد به منظور بررسی خسارات وارده به کویت، میزان خسارات وارد شده را به کشور خود یک هزار میلیارد دلار برآورد کرد. سفیر کویت در ایران طی مصاحبهای با روزنامهء کیهان چاپ تهران در اوایل ماه مه1991 هزینهء بازسازی کشور خود را 50تا 60میلیارد دلار برآورد کرد. البته مبالغی را که کویت به عنوان سهم خود در هزینهء جنگ نفت به آمریکا و سایر کشورهای متحد و دوست آمریکا پرداخت، محاسبه نشده که مقدار آن پولها بیشتر از 15 میلیارد دلار گفته شده است که از جمله 5/13 میلیارد دلار آن را دولت کویت به آمریکا تادیه کرد.
کشورهای غربی هزینهء بازسازی کویت را بالاتر از ارقام برخی از مقامات دولتی کویت تخمین زده و مطبوعات فرانسه و ایتالیا از کویت،تحت عنوان بازار قرن و کیک 200 میلیارد دلاری نام بردهاندپس از ارزیابی خسارات وارده بر کویت سازمان ملل اقدام به تشکیل کمیسیون پرداخت غرامت کرد و با واریز کردن بخشی از درآمدهای نفت عراق به صندوقی خاص، شروع به پرداخت غرامتهای دولت، مردم و موسسات کویتی کرد.
اما برخلاف روند موجود در کویت، درمورد بند هفت قطعنامهء 598 دیدگاه ایران در مورد خسارت و غرامت بسیار بیشتر از رقم 97 میلیارد دلاربوده است که سازمان ملل اعلام کرده و رقم مورد تقاضای ایران چیزی حدود یک هزار میلیارد دلار است. لیکن همان 97 میلیارد دلاری هم که اعلام کردهاند هنوز پرداخت آن عملی نشده است.
دوکوئیار، دبیر کل پیشین سازمان ملل دربارهء این تبعیض و دوگانگی وعدم تشکیل کمیسیون تعیین غرامت ایران که یکی از مفاد قطعنامهء 598 شورای امنیت است، میگوید: «در مورد کمیسیون تعیین غرامت نیز تشکیل آن ابتکار جالبی بود، اما این که آیا این کمیسیون کار میکند یا نه، بحث دیگری است. این کمیسیون از کشورهای عضو سازمان ملل متحد تشکیل شده است. اگر کشورها گردهم نیایند، دبیرکل نمیتواند آنها را وادار به این کار کند.»
وی با مقایسهء حملهء عراق به کویت و ایران میگوید: «در حملهء عراق به ایران، ارتش عراق حتی تا نزدیکی تهران نیامد، اما در مورد کویت، ارتش عراق تمام خاک این کشور را اشغال کرد و غارتهای وسیعی را انجام داد. آنها حتی موزهها و طلای بانکها را به یغما بردند.... وقتی بحث غرامت در میان است پرداختن به موضوع کویت سادهتر و عملیتر است تا ایران به ویژه با در نظر گرفتن مساحت کشور کویت نسبت به ایران. از سوی دیگر، تا آنجا که میدانم، کار این کمیسیون هنوز پایان نیافته است. من دیگر در سازمان ملل متحد نیستم، اما فکر میکنم این کمیسیون علیالقاعده باید به کار خود ادامه دهد. این شمایید که باید دبیر کل را ببینید و پیگیری کنید... این برعهدهء دستگاه دیپلماسی شماست که پیگیری کند!»
در واقع در طول 15 سالی که از جنگ گذشته تقریبائ میشود گفت، عراق وضعیت به سامانی را نداشت و از طرفی هم جمهوری اسلامیایران توانش را برای دریافت غرامت به کار گرفت ولی عراق تحریم اقتصادی بود و زمینهای برای اجرایی شدن این بند از قطعنامه وجود نداشت. هم اکنون نیز به نظر میرسد چنین زمینهای برای این کار وجود ندارد البته ما باید بر این موضوع اصرار داشته باشیم که حقمان را از عراق بگیریم، اگر چه عدم اجرای بند هفت بیشتر از آن که ضعف دیپلماسی ایران باشد به شرایط موجود در دنیا و عراق برمیگردد. در واقع کویت، به دلیل برخورداری از حمایت آمریکا،توانست بخشی از غرامت خود را دریافت کند.