رهبران 26 کشور عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، درنشست روز های سهشنبه و چهارشنبه در ریگا پایتخت لتونی، مساله مهم تغییرو دگرگونی این سازمان را بررسی کردند. در حال حاضر کشورهای عضو ناتو دو گروه شده اند. گروه اول که شاما آمریکا، بریتانیا، ترکیه و کشورهای اروپای شرقی میشود خواستار افزایش نقش ناتو و گسترش فعالیت های این سازمان هستند. گروه دوم که در برگیرنده کشورهایی مثل ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و ... است در صدد حفظ وضعیت کنونی این سازمان هستند. اکنون این سوال مطرح است که پس از گذشت 15 سال از پایان جنگ سرد و فروپاشی کمونیسم، علت وجود و اهداف ناتو چیست؟
اگرچه امروزه ناتو حوزه خود را به کشورهای کمونیستی سابق گسترش داده و کانون توجه خود را از منطقه سنتی اروپا آتلانتیک به خارج از این منطقه نظیر افغانستان تغییر و منطقه خاورمیانه را نیز در راس دستورکار خود قرار داده است، این سازمان همچنان برای یافتن نقشی به عنوان پلیس جهان در تلاش است. اکنون که ناتو با نبرد سنگین افراد مسلح طالبان و قاچاقچیان مواد مخدر در افغانستان مواجه است، با خودداری دولتهای اروپایی از اعزام نیروهای بیشتر به نیروی 32 هزار نفری ناتو که پیش از این تحت فرماندهی نیروی بینالملل کمک به تامین امنیت افغانستان ایساف بودند، حمایت سیاسی اروپا از ناتو در حال کاهش است.
پرسش نگرانکنندهای که ذهن سیاستگذاران ناتو را به خود مشغول کرده، این است که آیا این سازمان میتواند در جایی که ارتشهای قدرتمند انگلیس و روسیه در قرن نوزدهم و بیستم در آنجا شکست خوردند، با موفقیت عمل کند؟ یاپ دوهوپ شفر دبیرکل ناتو اخیرا خواستار اتخاذ راهبرد جدیدی در مورد افغانستان شد. به گفته وی، راهحل نظامیدر افغانستان جوابگو نیست، بلکه توسعه، ساخت کشور، احداث راههاو مدارس، راهحل مسایل افغانستان است. این سازمان همانند آمریکا، تسلیحات کشتار جمعی، تروریسم، بنیادگرایی را تهدیدهایی برای امنیت جهانی تلقی میکند. به خاطر روابط روبه گسترش ناتو با رژیم صهونیستی، پیشنهاد این سازمان برای همکاری نزدیکتر با برخی کشورهای خاورمیانه، با واکنش چندان مطلوبی مواجه نشد.
تنها چهار کشور بحرین، قطر، کویت و امارات متحده عربی به طرح همکاری ناتو و استانبول که در نشست ژوئن سال 2004 این سازمان مطرح شد و حاوی همکاریهای امنیتی در خاورمیانه بود، پاسخ دادند. برخی از تحلیلگران طرح همکاری استانبول را به عنوان راهی برای خنثی کردن مخالفان بالقوه اسراییل در جهان عرب تلقی میکنند. اسراییل که اولین رژیم غیراروپایی است که ناتو برای همکاری در چارچوب برنامه همکاری مستقل خود برگزیده است، در ماه اکتبر توافقنامه جدید همکاری با این سازمان امضا کرد. این توافقنامه شامل همکاری در زمینه مبارزه با تروریسم، تبادل اطلاعات و میزبانی تمرینهای نظامیو غیرنظامیشامل عملیات تحقیقاتی در حوزه مدیترانه است. این توافق که به دنبال جنگ اخیر لبنان صورت گرفته است، نگرانیهای شدید جهان اعراب و مسلمین را برانگیخته است.